Η γλυκιά συνήθεια με την πικρή «σκιά»: Τι δείχνει νέα μελέτη για τα ζαχαρούχα ποτά
Ένα αναψυκτικό στο μεσημεριανό, μια λεμονάδα το απόγευμα ή ένα ενεργειακό ποτό μετά την άσκηση μοιάζουν με αθώες καθημερινές επιλογές. Μια νέα μελέτη, όμως, έρχεται να προσθέσει ένα ανησυχητικό εύρημα στη συζήτηση γύρω από τα ζαχαρούχα ποτά: η κατανάλωση τουλάχιστον ενός την ημέρα συσχετίστηκε με 2,45 φορές υψηλότερο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του στομάχου.
Το εύρημα χρειάζεται προσεκτική ανάγνωση. Πρόκειται για συσχέτιση και όχι απόδειξη ότι τα ζαχαρούχα ποτά προκαλούν από μόνα τους καρκίνο του στομάχου. Προηγούμενη μεγάλη ιαπωνική προοπτική μελέτη είχε επισημάνει ότι τα στοιχεία για τη συγκεκριμένη σχέση ήταν περιορισμένα, ενώ μια πολύ πρόσφατη συστηματική ανασκόπηση του World Cancer Research Fund (WCRF) δείχνει ότι η επιστημονική εικόνα για τα ζαχαρούχα ποτά και τους διαφορετικούς τύπους καρκίνου εξακολουθεί να εξελίσσεται.
Περισσότεροι από 112.000 άνθρωποι στο μικροσκόπιο
Στη νέα έρευνα, που δημοσιεύθηκε στις 17 Αυγούστου στο Gastro Hep Advances, οι επιστήμονες ανέλυσαν δεδομένα από περισσότερους από 112.000 ανθρώπους, οι οποίοι είχαν ενταχθεί σε μεγάλες μακροχρόνιες μελέτες που ξεκίνησαν το 1976 και το 1986 και παρακολούθησαν την υγεία και τις διατροφικές συνήθειες των συμμετεχόντων για πολλά χρόνια.
Οι συμμετέχοντες έδιναν πληροφορίες για τη διατροφή και τον τρόπο ζωής τους. Στην κατηγορία των ζαχαρούχων ποτών περιλαμβάνονταν αναψυκτικά, παντς, λεμονάδες και ενεργειακά ποτά.
Το αποτέλεσμα ήταν εντυπωσιακό: όσοι κατανάλωναν τουλάχιστον ένα ζαχαρούχο ποτό ημερησίως είχαν 2,45 φορές υψηλότερο κίνδυνο καρκίνου του στομάχου σε σχέση με όσους έπιναν λιγότερο από μία μερίδα τον μήνα.
Ο επικεφαλής συγγραφέας Andrew T. Chan, MD, MPH, γαστρεντερολόγος και επιδημιολόγος στο Mass General Brigham Cancer Institute, εξήγησε ότι υπήρχαν ήδη ενδείξεις που συνέδεαν τα ζαχαρούχα ποτά με αυξημένο κίνδυνο άλλων μορφών καρκίνου.
Μάλιστα, η νέα μεγάλη συστηματική ανασκόπηση του World Cancer Research Fund, η οποία αξιολόγησε 158 δημοσιεύσεις από 51 προοπτικές μελέτες, βρήκε στοιχεία που υποστηρίζουν θετική σχέση των ζαχαρούχων ποτών με τον καρκίνο του παγκρέατος και του παχέος εντέρου. Οι ίδιοι οι ερευνητές, ωστόσο, υπογραμμίζουν ότι οι συσχετίσεις διαφέρουν σημαντικά ανάλογα με τον τύπο καρκίνου.
Καρκίνος του στομάχου: σχεδόν 1 εκατομμύριο νέα περιστατικά τον χρόνο
Η σημασία του ευρήματος γίνεται μεγαλύτερη αν δει κανείς την παγκόσμια εικόνα. Ο καρκίνος του στομάχου είναι σήμερα ο πέμπτος συχνότερος καρκίνος παγκοσμίως. Σύμφωνα με τα τελευταία διεθνή δεδομένα, το 2022 καταγράφηκαν περίπου 969.000 νέα περιστατικά.
Πρόκειται, όμως, για πολυπαραγοντική νόσο. Η Διεθνής Υπηρεσία Έρευνας για τον Καρκίνο (IARC) επισημαίνει ότι η λοίμωξη από Helicobacter pylori παραμένει ο σημαντικότερος παράγοντας κινδύνου για τον μη καρδιακό καρκίνο του στομάχου. Στο κάδρο βρίσκονται επίσης:
- το κάπνισμα,
- η υψηλή κατανάλωση τροφίμων διατηρημένων με αλάτι,
- το αλκοόλ και,
- για ορισμένους τύπους γαστρικού καρκίνου, το αυξημένο σωματικό βάρος.
Αυτό είναι κρίσιμο: ένα αναψυκτικό δεν σημαίνει ότι κάποιος θα εμφανίσει καρκίνο. Ο κίνδυνος διαμορφώνεται από ένα πολύπλοκο πλέγμα γενετικών, λοιμωδών, περιβαλλοντικών και συμπεριφορικών παραγόντων.
Γιατί μπορεί η ζάχαρη στα ποτά να παίζει ρόλο;
Ο μηχανισμός δεν έχει ακόμη αποσαφηνιστεί. Ο Anton Bilchik, MD, PhD, χειρουργός ογκολόγος στο Providence Saint John’s Cancer Institute, ο οποίος δεν συμμετείχε στη μελέτη, χαρακτήρισε ανησυχητικό το μέγεθος της συσχέτισης, αλλά τόνισε ότι δεν γνωρίζουμε ακόμη γιατί μπορεί να συμβαίνει.
Μία πιθανή διαδρομή περνά από το σωματικό βάρος και τον μεταβολισμό. Τα ζαχαρούχα ποτά προσφέρουν μεγάλη ποσότητα εύκολα προσλαμβανόμενων σακχάρων και θερμίδων, χωρίς να προκαλούν απαραίτητα τον ίδιο κορεσμό με τις στερεές τροφές. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αναφέρει ότι η αυξημένη κατανάλωσή τους συνδέεται με αύξηση βάρους.
Και αυτό έχει σημασία για τον καρκίνο: το WCRF αναφέρει ότι το υπερβάλλον σωματικό λίπος μπορεί να ενισχύσει χρόνια φλεγμονή και ορμονικές μεταβολές, ενώ το αυξημένο βάρος συνδέεται και με μεγαλύτερο κίνδυνο καρκίνου της καρδιακής μοίρας του στομάχου.
Ο Δρ. Bilchik έθεσε επίσης στο τραπέζι την πιθανότητα να εμπλέκονται η αντίσταση στην ινσουλίνη και η φλεγμονή, ξεκαθαρίζοντας όμως ότι δεν έχει αποδειχθεί πως αυτές εξηγούν το συγκεκριμένο εύρημα.
Τι έδειξε η μελέτη για τα ποτά με τεχνητά γλυκαντικά
Ένα ακόμη ενδιαφέρον αποτέλεσμα ήταν ότι τα τεχνητά γλυκαμένα ποτά δεν συσχετίστηκαν με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου του στομάχου στη συγκεκριμένη μελέτη.
Ο Δρ. Chan εκτιμά ότι ένας πιθανός λόγος είναι πως δεν έχουν το ίδιο θερμιδικό φορτίο ούτε προκαλούν τις ίδιες μεταβολικές επιδράσεις με τη φρουκτόζη και τα άλλα σάκχαρα.
Προειδοποιεί, όμως, να μη μεταφραστεί το εύρημα σε «λευκή επιταγή» για τα τεχνητά γλυκαντικά: τα επιστημονικά δεδομένα παραμένουν υπό διερεύνηση.
Και ο ΠΟΥ είναι πλέον προσεκτικός σε αυτό το σημείο. Στις επικαιροποιημένες οδηγίες του για την υγιεινή διατροφή συστήνει η μείωση των ελεύθερων σακχάρων να μη βασίζεται απλώς στην αντικατάστασή τους με μη σακχαρούχα γλυκαντικά.
Πόση ζάχαρη είναι τελικά «πολλή»;
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας συστήνει τα ελεύθερα σάκχαρα να αντιστοιχούν σε λιγότερο από το 10% της ημερήσιας ενεργειακής πρόσληψης, ενώ η περαιτέρω μείωσή τους κάτω από το 5% μπορεί να προσφέρει πρόσθετα οφέλη. Για μια διατροφή 2.000 θερμίδων, το 10% αντιστοιχεί περίπου σε 50 γραμμάρια ζάχαρης ημερησίως.
Για να υπάρχει ένα μέτρο σύγκρισης, ο ΠΟΥ αναφέρει ότι ένα κουτάκι ανθρακούχου αναψυκτικού περιέχει κατά μέσο όρο περίπου 40 γραμμάρια ελεύθερων σακχάρων, δηλαδή περίπου 10 κουταλάκια του γλυκού. Η ποσότητα βέβαια διαφέρει σημαντικά ανά προϊόν.
Και στην Ελλάδα, οι επίσημες κατευθύνσεις κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση: ο Εθνικός Διατροφικός Οδηγός του Υπουργείου Υγείας συστήνει τον περιορισμό των αναψυκτικών με ζάχαρη και την αντικατάσταση ζαχαρούχων ποτών με νερό.
Πώς να κόψετε τη συνήθεια χωρίς να το κάνετε απότομα
Η διαιτολόγος Meridan Zerner προτείνει κάτι πολύ πιο ρεαλιστικό από το «από αύριο τέλος»: ξεκινήστε αντικαθιστώντας ένα ζαχαρούχο ποτό την ημέρα.
Το απογευματινό αναψυκτικό μπορεί να γίνει νερό, ανθρακούχο νερό ή παγωμένο τσάι χωρίς ζάχαρη. Στο γλυκό τσάι μπορεί αρχικά να χρησιμοποιηθεί μισή ποσότητα ζαχαρούχου και μισή χωρίς ζάχαρη, μειώνοντας σταδιακά την αναλογία. Αντίστοιχα, το αναψυκτικό μπορεί να αραιώνεται ή να περιοριστεί από καθημερινή συνήθεια σε λίγες ημέρες την εβδομάδα. Χρειάζεται, επίσης, προσοχή στις ετικέτες.
Ζάχαρη δεν κρύβεται μόνο στην κλασική cola: λεμονάδες, ενεργειακά και αθλητικά ποτά, smoothies και ορισμένοι χυμοί μπορούν επίσης να περιέχουν μεγάλες ποσότητες ελεύθερων ή πρόσθετων σακχάρων. Στα συστατικά μπορεί να εμφανίζονται ονομασίες όπως σιρόπι καλαμποκιού υψηλής φρουκτόζης, γλυκόζη, δεξτρόζη, σακχαρόζη, αγαύη ή συμπυκνωμένος χυμός φρούτων.
Άλλωστε, το WCRF έχει εντάξει ρητά στις συστάσεις πρόληψης του καρκίνου τον περιορισμό των ζαχαρούχων ποτών και την επιλογή κυρίως νερού και ροφημάτων χωρίς ζάχαρη.
Το σημαντικό μήνυμα της μελέτης
Η νέα έρευνα δεν αποδεικνύει ότι ένα αναψυκτικό προκαλεί καρκίνο του στομάχου, ούτε ότι η περιστασιακή κατανάλωση πρέπει να αντιμετωπίζεται με φόβο. Το εντυπωσιακό 2,45 αφορά σχετικό κίνδυνο σε μια παρατηρητική μελέτη και δεν σημαίνει ότι 2,45 στους 100 ανθρώπους που πίνουν αναψυκτικό θα νοσήσουν.
Αυτό που κάνει, όμως, είναι να προσθέτει ένα ακόμη σοβαρό ερώτημα γύρω από μια καθημερινή συνήθεια που ήδη γνωρίζουμε ότι δεν είναι διατροφικά αθώα.
Όπως σημείωσε ο Δρ. Chan, αν η συσχέτιση επιβεβαιωθεί από επόμενες μελέτες, η μείωση των ζαχαρούχων ποτών θα μπορούσε να αποτελέσει έναν απλό και τροποποιήσιμο παράγοντα πρόληψης για έναν καρκίνο που εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό παγκόσμιο πρόβλημα υγείας.
Το μήνυμα, επομένως, δεν είναι πανικός. Είναι πολύ πιο πρακτικό: όταν ένα καθημερινό ποτό μπορεί εύκολα να αντικατασταθεί από νερό ή ένα ρόφημα χωρίς ζάχαρη, αυτή είναι μια μικρή αλλαγή με ήδη τεκμηριωμένα οφέλη για τη συνολική υγεία και ίσως, όπως υποδεικνύουν τα νέα δεδομένα, με ακόμη μεγαλύτερη σημασία απ’ όση γνωρίζαμε.