Υπέρταση: Πάνω από 518.000 θάνατοι το χρόνο θα μπορούσαν να αποφευχθούν σε 20 χώρες
Μπορεί κάποιος να έχει υψηλή αρτηριακή πίεση για χρόνια χωρίς να το γνωρίζει. Να συνεχίζει κανονικά την καθημερινότητά του, χωρίς πόνο ή κάποιο άλλο προειδοποιητικό σύμπτωμα. Στο μεταξύ, όμως, η καρδιά, τα αιμοφόρα αγγεία και οι νεφροί του μπορεί να υφίστανται σταδιακά βλάβες, αυξάνοντας τον κίνδυνο εμφράγματος, εγκεφαλικού επεισοδίου και άλλων σοβαρών επιπλοκών.
Μια νέα επιστημονική ανάλυση έρχεται να δείξει πόσο μεγάλο θα μπορούσε να είναι το όφελος από την αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση αυτής της συχνής, αλλά συχνά ανεπαρκώς ελεγχόμενης, πάθησης.
Σύμφωνα με προκαταρκτική έρευνα που ανακοίνωσε η Αμερικανική Καρδιολογική Εταιρεία (American Heart Association – AHA), η καλύτερη ρύθμιση της υπέρτασης θα μπορούσε να αποτρέψει 518.476 θανάτους από καρδιαγγειακά νοσήματα κάθε χρόνο σε 20 χώρες.
Η έρευνα παρουσιάστηκε στις 11 Οκτωβρίου 2026, στο συνέδριο Hypertension Scientific Sessions 2026, που πραγματοποιήθηκε στο Άρλινγκτον της Βιρτζίνια από τις 7 έως τις 11 Οκτωβρίου.
Το σημαντικότερο στοιχείο είναι ότι δεν πρόκειται για κάποια νέα, πειραματική θεραπεία. Η ανάλυση εξετάζει τι θα μπορούσε να συμβεί εάν περισσότεροι άνθρωποι αποκτούσαν πρόσβαση σε ήδη διαθέσιμες υπηρεσίες πρόληψης και θεραπείας.
Μόνο ένας στους πέντε έχει ρυθμισμένη πίεση
Ένα από τα πιο ανησυχητικά ευρήματα είναι ότι, στις 20 χώρες που εξετάστηκαν, μόλις το 20% των ενηλίκων με υπέρταση είχε αρτηριακή πίεση χαμηλότερη από 140/90 mmHg, το όριο που χρησιμοποιήθηκε στη συγκεκριμένη ανάλυση για την αξιολόγηση του ελέγχου της πάθησης.
Αυτό σημαίνει ότι περίπου τέσσερις στους πέντε ανθρώπους με υπέρταση δεν είχαν επιτύχει το συγκεκριμένο επίπεδο ρύθμισης.
Η υψηλή αρτηριακή πίεση αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες κινδύνου για καρδιαγγειακά νοσήματα που μπορούν να τροποποιηθούν με κατάλληλη παρέμβαση.
Όταν παραμένει χωρίς θεραπεία, μπορεί να προκαλέσει βλάβες στα αιμοφόρα αγγεία, στένωση των αρτηριών και ανευρύσματα. Συνδέεται επίσης με στεφανιαία νόσο, καρδιακή ανεπάρκεια και υπερτροφία της αριστερής κοιλίας της καρδιάς.
Το πρόβλημα είναι ότι η υπέρταση συχνά δεν προκαλεί συμπτώματα. Έτσι, ένας άνθρωπος μπορεί να αισθάνεται απολύτως καλά, ενώ ο καρδιαγγειακός του κίνδυνος αυξάνεται.
Πώς θα μπορούσαν να αποφευχθούν περισσότεροι από μισό εκατομμύριο θάνατοι
Η ερευνητική ομάδα, με επικεφαλής τον Scott Pilla, αναπληρωτή καθηγητή Ιατρικής στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Johns Hopkins στη Βαλτιμόρη, ανέλυσε υφιστάμενα δεδομένα από 20 χώρες χαμηλότερου-μεσαίου και ανώτερου-μεσαίου εισοδήματος.
Οι επιστήμονες υπολόγισαν πόσοι θάνατοι θα μπορούσαν να αποφευχθούν εάν η κάλυψη βασικών υπηρεσιών πρόληψης και θεραπείας αυξανόταν στα επίπεδα που επιτυγχάνουν συστήματα υγείας υψηλών επιδόσεων στις Ηνωμένες Πολιτείες, φτάνοντας περίπου το 80% των ανθρώπων που έχουν ανάγκη τις αντίστοιχες παρεμβάσεις.
Η ανάλυση περιέλαβε τον έλεγχο της υπέρτασης, τη θεραπεία της υψηλής χοληστερόλης με στατίνες, τη ρύθμιση του σακχάρου σε ασθενείς με διαβήτη τύπου 1 ή τύπου 2 και τον προσυμπτωματικό έλεγχο για ορισμένες μορφές καρκίνου.
«Σε αυτή τη μελέτη, αναλύσαμε υφιστάμενα δεδομένα για να αξιολογήσουμε εάν η διεύρυνση της χρήσης υπηρεσιών προληπτικής φροντίδας υγείας για τα μη μεταδοτικά νοσήματα σε 20 χώρες παγκοσμίως θα μπορούσε να μειώσει τους θανάτους από καρδιαγγειακά νοσήματα. Διαπιστώσαμε ότι η επέκταση της θεραπείας για την υψηλή αρτηριακή πίεση σε περισσότερα άτομα απέτρεψε τους περισσότερους θανάτους, ακολουθούμενη από την ευρύτερη χρήση στατινών για την υψηλή χοληστερόλη και τη διαχείριση των επιπέδων σακχάρου στο αίμα σε άτομα με διαβήτη τύπου 1 ή τύπου 2», δήλωσε ο Scott Pilla.
Η διατύπωση αυτή περιγράφει τα αποτελέσματα της μοντελοποίησης: οι θάνατοι δεν έχουν ήδη αποτραπεί, αλλά εκτιμάται ότι θα μπορούσαν να αποφευχθούν εφόσον βελτιωνόταν η παρεχόμενη φροντίδα.
Τι έδειξε η ανάλυση για την υπέρταση, τη χοληστερόλη και τον διαβήτη
Σύμφωνα με τα αποτελέσματα που δημοσιοποίησε η AHA, η επέκταση των υπηρεσιών πρόληψης και θεραπείας θα μπορούσε να αποτρέψει ετησίως 518.476 καρδιαγγειακούς θανάτους μέσω καλύτερου ελέγχου της υπέρτασης, 340.682 μέσω της κατάλληλης θεραπείας με στατίνες και 309.520 μέσω αποτελεσματικότερου ελέγχου της γλυκόζης.
Παράλληλα, η αύξηση της κάλυψης του προσυμπτωματικού ελέγχου για τον καρκίνο του παχέος εντέρου στο 80% εκτιμήθηκε ότι θα μπορούσε να αποτρέψει 206.767 θανάτους από τη συγκεκριμένη νόσο κάθε χρόνο.
Πρόκειται για ξεχωριστές εκτιμήσεις του δυνητικού οφέλους κάθε παρέμβασης. Δεν μπορούν να προστεθούν μεταξύ τους σαν να αφορούν υποχρεωτικά διαφορετικούς ανθρώπους, καθώς ένας ασθενής μπορεί να έχει ταυτόχρονα υπέρταση, υψηλή χοληστερόλη και διαβήτη.
Η ανακοίνωση αναφέρει ακόμη ότι η βελτίωση του ελέγχου της πίεσης θα μπορούσε να αποτρέψει 223.282 θανάτους ετησίως στις χώρες ανώτερου-μεσαίου εισοδήματος και 223.655 στις χώρες χαμηλότερου-μεσαίου εισοδήματος. Τα δύο επιμέρους μεγέθη δεν αθροίζονται στο συνολικό αποτέλεσμα των 518.476 θανάτων. Η δημοσιοποιημένη ανακοίνωση δεν διευκρινίζει αυτή την αριθμητική διαφορά.
Διαβάστε τη συνέντευξη του καθηγητή Καρδιολογίας, διευθυντή της Α’ Καρδιολογικής Κλινικής του Ιπποκράτειου Νοσοκομείου Αθηνών και πρόεδρο της Ελληνικής Εταιρείας Υπέρτασης Κωνσταντίνου Τσιούφη στο Newsbeast: https://www.newsbeast.gr/health/prolipsi-therapeia/arthro/13119961/i-ypertasi-den-pona-alla-skotonei-o-kathigitis-konstantinos-tsioufis-mila-gia-ti-nea-epochi-sti-therapeia-tis-ypertasis
Μεγάλα κενά στην πρόληψη και στη θεραπεία
Η έρευνα ανέδειξε σημαντικές ελλείψεις και στην αντιμετώπιση άλλων χρόνιων παθήσεων. Σύμφωνα με τα δεδομένα που χρησιμοποιήθηκαν στη μοντελοποίηση, μόλις 16% των ανθρώπων με υψηλή χοληστερόλη λάμβανε στατίνες, ενώ το 39% των ανθρώπων με διαβήτη πληρούσε το κριτήριο γλυκαιμικού ελέγχου που εξετάστηκε.
Παράλληλα, η συμμετοχή στις συνιστώμενες εξετάσεις προσυμπτωματικού ελέγχου για τον καρκίνο κυμαινόταν μόλις από 14% έως 26%.
Μεταξύ των εξετάσεων για τον καρκίνο, ο έλεγχος για τον καρκίνο του παχέος εντέρου παρουσίασε το μεγαλύτερο εκτιμώμενο όφελος ως προς τη μείωση των θανάτων. Ακολούθησαν ο έλεγχος για τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας και εκείνος για τον καρκίνο του μαστού.
Ο Scott Pilla επισήμανε ότι, παρότι σημαντικά κενά παρατηρήθηκαν σε όλες τις χώρες, οι χώρες χαμηλότερου-μεσαίου εισοδήματος παρουσίαζαν ιδιαίτερα μεγάλα περιθώρια βελτίωσης, με χαμηλά ποσοστά ρύθμισης της υπέρτασης, ανεπαρκή αντιμετώπιση της υψηλής χοληστερόλης και πολύ περιορισμένη χρήση εξετάσεων προσυμπτωματικού ελέγχου για τον καρκίνο.
Τα ευρήματα αναδεικνύουν ότι η ύπαρξη αποτελεσματικών θεραπειών δεν συνεπάγεται αυτομάτως και πρόσβαση σε αυτές.
Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας: 1,4 δισεκατομμύρια άνθρωποι ζουν με υπέρταση
Η έκταση του προβλήματος αποτυπώνεται και στα επίσημα στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για την υπέρταση. Το 2024, περίπου 1,4 δισεκατομμύρια ενήλικες ηλικίας 30 έως 79 ετών ζούσαν με υπέρταση παγκοσμίως, δηλαδή περίπου το 33% του πληθυσμού αυτής της ηλικιακής ομάδας.
Από αυτούς, περίπου 600 εκατομμύρια δεν γνώριζαν ότι είχαν υψηλή αρτηριακή πίεση, ενώ μόλις 320 εκατομμύρια, ποσοστό 23%, είχαν την πίεσή τους υπό έλεγχο. Περίπου τα δύο τρίτα των ανθρώπων με υπέρταση ζουν σε χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος.
Στη δεύτερη παγκόσμια έκθεσή του για την υπέρταση, που δημοσιοποιήθηκε τον Σεπτέμβριο του 2025, ο ΠΟΥ προειδοποίησε ότι περισσότεροι από ένα δισεκατομμύριο άνθρωποι παραμένουν εκτεθειμένοι στους κινδύνους της μη ελεγχόμενης υψηλής αρτηριακής πίεσης.
Η πρόσβαση σε φάρμακα εξακολουθεί να αποτελεί σοβαρό εμπόδιο. Σύμφωνα με την ίδια έκθεση, μόνο το 28% των χωρών χαμηλού εισοδήματος ανέφερε ότι όλα τα αντιυπερτασικά φάρμακα που συνιστά ο ΠΟΥ ήταν γενικά διαθέσιμα στα φαρμακεία ή στις δομές πρωτοβάθμιας φροντίδας.
Η διαπίστωση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία: ένας άνθρωπος δεν μπορεί να διατηρήσει ρυθμισμένη την πίεσή του εάν δεν έχει σταθερή πρόσβαση στη θεραπεία και στην ιατρική παρακολούθηση που χρειάζεται.
Ποια είναι η σωστή αρτηριακή πίεση;
Στη νέα μελέτη, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν ως κριτήριο ελέγχου της υπέρτασης την πίεση κάτω από 140/90 mmHg. Οι κατευθυντήριες οδηγίες της Αμερικανικής Καρδιολογικής Εταιρείας του 2025, ωστόσο, ορίζουν ως γενικό θεραπευτικό στόχο για τους ενήλικες με υπέρταση τιμές χαμηλότερες από 130/80 mmHg, με ειδικές προβλέψεις για ορισμένες κατηγορίες ασθενών.
Η διαφορά δεν αποτελεί αντίφαση. Το όριο 140/90 χρησιμοποιήθηκε για την αξιολόγηση των δεδομένων της συγκεκριμένης έρευνας, ενώ το 130/80 αποτελεί τον γενικό θεραπευτικό στόχο των αμερικανικών οδηγιών.
Οι θεραπευτικοί στόχοι χρειάζεται να εξατομικεύονται, με βάση την ηλικία, τα συνοδά νοσήματα, τον συνολικό καρδιαγγειακό κίνδυνο και την ανοχή του ασθενούς στη θεραπεία.
Daniel W. Jones: Η θεραπεία μπορεί να προσφέρει περισσότερα και υγιέστερα χρόνια ζωής
Σχολιάζοντας τα ευρήματα, ο Daniel W. Jones, πρόεδρος της επιτροπής σύνταξης των κατευθυντήριων οδηγιών του 2025 της Αμερικανικής Καρδιολογικής Εταιρείας, υπογράμμισε τη σημασία της αποτελεσματικής αντιμετώπισης της υπέρτασης.
«Αυτή η ανάλυση μοντελοποίησης παρέχει σημαντικές πληροφορίες σχετικά με τις πιθανές παγκόσμιες επιπτώσεις της υψηλής αρτηριακής πίεσης και, κυρίως, αναδεικνύει την ευκαιρία μείωσης του αριθμού των θανάτων που οφείλονται σε παθήσεις σχετιζόμενες με την υψηλή αρτηριακή πίεση, μέσω της κατάλληλης θεραπείας. Προγενέστερες έρευνες έχουν επιβεβαιώσει ότι η τήρηση των συστάσεων που βασίζονται σε επιστημονικά δεδομένα (όπως αυτές περιλαμβάνονται στις πιο πρόσφατες κατευθυντήριες οδηγίε) μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο θανάτου από υψηλή αρτηριακή πίεση, καθώς και τον κίνδυνο εμφάνισης άλλων σοβαρών παθήσεων, όπως η καρδιακή ανεπάρκεια, το εγκεφαλικό επεισόδιο και η άνοια», ανέφερε.
Ο ίδιος πρόσθεσε: «Η αντιμετώπιση της υψηλής αρτηριακής πίεσης με στόχο την επίτευξη των επιθυμητών τιμών οδηγεί σε μεγαλύτερη διάρκεια ζωής αλλά και σε καλύτερη υγεία. Η μελέτη αυτή θα πρέπει να ενθαρρύνει τους κλινικούς ιατρούς και τους ασθενείς να δώσουν μεγαλύτερη έμφαση στην κατάλληλη διαχείριση της υψηλής αρτηριακής πίεσης, συνδυάζοντας παρεμβάσεις στον τρόπο ζωής και φαρμακευτική αγωγή».
Ο Jones δεν συμμετείχε στη συγκεκριμένη έρευνα. Έχει διατελέσει πρόεδρος της Αμερικανικής Καρδιολογικής Εταιρείας την περίοδο 2007–2008 και είναι κοσμήτορας και ομότιμος καθηγητής της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου του Μισισιπή.
Η πρόληψη αρχίζει από τη μέτρηση, αλλά δεν σταματά εκεί
Η αντιμετώπιση της υπέρτασης ξεκινά από τη γνώση των πραγματικών τιμών της αρτηριακής πίεσης. Η τακτική μέτρηση, με σωστή τεχνική και κατάλληλο πιεσόμετρο, αποτελεί βασικό βήμα για την έγκαιρη διάγνωση και την παρακολούθηση.
Ωστόσο, μία μεμονωμένη υψηλή μέτρηση δεν αρκεί πάντα για τη διάγνωση. Ο γιατρός μπορεί να συστήσει επαναλαμβανόμενες μετρήσεις στο σπίτι ή καταγραφή της αρτηριακής πίεσης σε 24ωρη βάση.
Οι οδηγίες της AHA για την αντιμετώπιση της υπέρτασης δίνουν ιδιαίτερη έμφαση στη μείωση της πρόσληψης αλατιού, στην τακτική σωματική δραστηριότητα, στην υγιεινή διατροφή, στη διαχείριση του σωματικού βάρους και στον περιορισμό του αλκοόλ.
Για πολλούς ασθενείς, οι αλλαγές στον τρόπο ζωής χρειάζεται να συνδυάζονται με φαρμακευτική αγωγή. Η λήψη των φαρμάκων σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού και η τακτική επανεκτίμηση της θεραπείας είναι ουσιαστικές προϋποθέσεις για τη διατήρηση της πίεσης στα επιθυμητά επίπεδα.
Η υπέρταση δεν αντιμετωπίζεται μόνο όταν προκαλέσει πρόβλημα. Αντιμετωπίζεται κυρίως για να μειωθεί η πιθανότητα να συμβεί το πρόβλημα.
Η μεγάλη πρόκληση: Να φτάσει η θεραπεία σε όσους τη χρειάζονται
Η νέα ανάλυση αναδεικνύει μια πραγματικότητα που συχνά χάνεται πίσω από τους αριθμούς: η πρόληψη των καρδιαγγειακών νοσημάτων δεν εξαρτάται αποκλειστικά από την ανακάλυψη νέων φαρμάκων.
Εξαρτάται και από το εάν ένας άνθρωπος μπορεί να εξεταστεί εγκαίρως, να λάβει διάγνωση, να προμηθεύεται τη θεραπεία του και να έχει πρόσβαση σε γιατρό που θα παρακολουθεί την πορεία του.
Ένα εγκεφαλικό επεισόδιο μπορεί να αλλάξει οριστικά την καθημερινότητα ενός ανθρώπου και της οικογένειάς του. Μια καρδιακή ανεπάρκεια μπορεί να περιορίσει την αυτονομία του. Και ένας πρόωρος θάνατος δεν αποτυπώνεται μόνο στις στατιστικές, αλλά και στις ζωές όσων μένουν πίσω.
Οι 518.476 δυνητικά αποτρέψιμοι θάνατοι ετησίως στις 20 χώρες αποτελούν μια επιστημονική εκτίμηση, αλλά ταυτόχρονα αναδεικνύουν μια σημαντική ευκαιρία για τη δημόσια υγεία: να αξιοποιηθούν αποτελεσματικότερα οι θεραπείες που ήδη υπάρχουν.
Γιατί η επιτυχία στην αντιμετώπιση της υπέρτασης δεν μετριέται μόνο σε χαμηλότερες τιμές πίεσης. Μετριέται σε ανθρώπους που αποφεύγουν ένα έμφραγμα, διατηρούν την ανεξαρτησία τους και κερδίζουν περισσότερα χρόνια με καλύτερη υγεία.
Σημείωση επιστημονικής τεκμηρίωσης: Η μελέτη παρουσιάστηκε ως προφορική ανακοίνωση αρ. 89 στο Hypertension Scientific Sessions 2026. Σύμφωνα με την επίσημη δημοσίευση της American Heart Association, τα αποτελέσματα είναι προκαταρκτικά και προέρχονται από συνεδριακή περίληψη που δεν έχει ακόμη υποβληθεί στην αξιολόγηση πλήρους επιστημονικού άρθρου από ομοτίμους. Οι αριθμοί αποτελούν εκτιμήσεις μοντελοποίησης και όχι καταγεγραμμένους θανάτους που έχουν ήδη αποτραπεί.