Τσάι σε πλαστικό φακελάκι: Έως 2.500 μικροπλαστικά στο φλιτζάνι – Τι ισχύει στην Ελλάδα και την ΕΕ
Το φακελάκι που βυθίζουμε στο καυτό νερό για να ετοιμάσουμε το τσάι μας μπορεί να προσθέτει στο ρόφημα κάτι που δεν περιμένουμε: μικροπλαστικά σωματίδια και χημικές ουσίες που σχετίζονται με τα πλαστικά.
Νέα επιστημονική έρευνα κατέγραψε έως 2.498 μικροπλαστικά σωματίδια ανά φλιτζάνι κατά την εκχύλιση τσαγιού σε πλαστικό φακελάκι. Στα ροφήματα ανιχνεύθηκαν επίσης δισφαινόλη Α (BPA) και φθαλικοί εστέρες, ουσίες που χρησιμοποιούνται σε διάφορες εφαρμογές της βιομηχανίας πλαστικών.
Το εύρημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη απαγορεύσει, με τον Κανονισμό (ΕΕ) 2024/3190, τη χρήση της δισφαινόλης Α (BPA) στην κατασκευή ευρέος φάσματος υλικών που έρχονται σε επαφή με τρόφιμα, όπως πλαστικά, επιστρώσεις και βερνίκια. Η απαγόρευση ισχύει και στην Ελλάδα, με συγκεκριμένες εξαιρέσεις και μεταβατικές ρυθμίσεις. Για πολλές κατηγορίες προϊόντων, η βασική προθεσμία πρώτης διάθεσης στην αγορά έληξε στις 20 Ιουλίου 2026.
Πόσο ανησυχητικές είναι, όμως, αυτές οι μετρήσεις; Και τι μπορεί να κάνει κάποιος που πίνει καθημερινά τσάι, χωρίς να καταλήξει σε αδικαιολόγητο φόβο;
Τι έδειξε η έρευνα σε 28 μάρκες τσαγιού
Η πρωτότυπη μελέτη των Necla Pehlivan και Kenan Gedik, που δημοσιεύθηκε στις 13 Οκτωβρίου 2026 στο επιστημονικό περιοδικό npj Science of Food, εξέτασε 14 μάρκες τσαγιού σε φακελάκια και 14 μάρκες χύμα τσαγιού, διερευνώντας την παρουσία μικροπλαστικών, δισφαινόλης Α και φθαλικών εστέρων, καθώς και τους πιθανούς κινδύνους που σχετίζονται με την έκθεση σε αυτές τις ουσίες.
Για την προσομοίωση της παρασκευής του ροφήματος, τα φακελάκια τοποθετήθηκαν σε νερό θερμοκρασίας 95 βαθμών Κελσίου για τρία λεπτά.
Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν εργαστηριακές τεχνικές για την καταμέτρηση και τον χαρακτηρισμό των σωματιδίων, καθώς και για την ανάλυση των χημικών ουσιών που μεταφέρονταν στο νερό.
Στα δείγματα που εξετάστηκαν, τα πλαστικά φακελάκια απελευθέρωσαν από 555 έως 2.498 μικροπλαστικά σωματίδια ανά φλιτζάνι, με σημαντικές διαφορές μεταξύ των προϊόντων.
Τα σωματίδια που ταυτοποιήθηκαν από τα συγκεκριμένα φακελάκια ήταν ίνες πολυαμιδίου, υλικού που χρησιμοποιείται στην κατασκευή ορισμένων πλαστικών συσκευασιών τσαγιού.
Η παρουσία τους συνδέεται με την επαφή του υλικού με το ζεστό νερό, γεγονός που αναδεικνύει τη συσκευασία ως πρόσθετη πιθανή πηγή μικροπλαστικών στο τελικό ρόφημα.
Γιατί τα 2.500 σωματίδια δεν είναι απαραίτητα όλη η εικόνα
Υπάρχει μια σημαντική λεπτομέρεια που πρέπει να συνοδεύει την ερμηνεία των αποτελεσμάτων. Η μέθοδος της μελέτης επέτρεπε τον χαρακτηρισμό σωματιδίων μεγαλύτερων από 100 μικρόμετρα. Συνεπώς, οι αριθμοί που αναφέρονται δεν περιλαμβάνουν μικρότερα σωματίδια τα οποία ενδέχεται επίσης να υπάρχουν στο τσάι.
Αυτό εξηγεί εν μέρει γιατί άλλες έρευνες έχουν αναφέρει πολύ υψηλότερες συγκεντρώσεις μικροπλαστικών και νανοπλαστικών από πλαστικά φακελάκια.
Οι διαφορετικοί αριθμοί δεν σημαίνουν υποχρεωτικά ότι οι μελέτες αντιφάσκουν. Συχνά χρησιμοποιούν διαφορετικές μεθόδους, εξετάζουν διαφορετικά μεγέθη σωματιδίων και εφαρμόζουν διαφορετικές συνθήκες εκχύλισης.
Επομένως, δεν είναι επιστημονικά ορθό να συγκρίνουμε απευθείας αποτελέσματα από διαφορετικές εργαστηριακές προσεγγίσεις χωρίς να λαμβάνουμε υπόψη αυτούς τους παράγοντες.
Η δισφαινόλη Α προκαλεί μεγαλύτερο προβληματισμό
Η παρουσία μικροπλαστικών δεν ήταν το μοναδικό εύρημα. Στα ροφήματα από τα πλαστικά φακελάκια ανιχνεύθηκαν επίσης BPA και ενώσεις της κατηγορίας των φθαλικών εστέρων.
Η BPA χρησιμοποιήθηκε επί δεκαετίες για την παραγωγή ορισμένων πλαστικών και ρητινών. Η δυνατότητά της να μεταφέρεται από υλικά συσκευασίας σε τρόφιμα και ποτά έχει αποτελέσει αντικείμενο εκτεταμένης επιστημονικής αξιολόγησης.
Το 2023, η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) επανεκτίμησε τους κινδύνους από τη διατροφική έκθεση στην BPA και καθόρισε την ανεκτή ημερήσια πρόσληψη στα 0,2 νανογραμμάρια ανά κιλό σωματικού βάρους.
Πρόκειται για τιμή 20.000 φορές χαμηλότερη από την προηγούμενη προσωρινή τιμή αναφοράς. Η επανεκτίμηση βασίστηκε σε νέα επιστημονικά δεδομένα, με ιδιαίτερη βαρύτητα στις πιθανές επιδράσεις της BPA στο ανοσοποιητικό σύστημα.
Στην έρευνα για το τσάι, οι επιστήμονες υπολόγισαν ότι η πρόσληψη BPA από τα εξεταζόμενα ροφήματα μπορούσε να αντιστοιχεί στο 4,55% έως 21,70% της ανεκτής ημερήσιας πρόσληψης που έχει ορίσει η EFSA.
Αυτό το ποσοστό δεν σημαίνει ότι η κατανάλωση ενός φλιτζανιού τσαγιού προκαλεί συγκεκριμένη βλάβη. Υποδεικνύει, όμως, ότι το ρόφημα μπορεί να αποτελεί μία επιπλέον πηγή έκθεσης σε μια ουσία για την οποία οι ευρωπαϊκές αρχές έχουν υιοθετήσει ιδιαίτερα αυστηρά όρια. Και η συνολική έκθεση ενός ανθρώπου δεν εξαρτάται από ένα μόνο τρόφιμο ή ποτό.
Η Ευρώπη έχει ήδη απαγορεύσει την BPA σε πολλά υλικά συσκευασίας
Η ευρωπαϊκή πολιτική για την BPA έχει αλλάξει σημαντικά. Με τον Κανονισμό (ΕΕ) 2024/3190, όπως ισχύει μετά την τροποποίησή του το 2026, απαγορεύεται κατά κανόνα η χρήση της δισφαινόλης Α στην κατασκευή συγκεκριμένων υλικών και αντικειμένων που προορίζονται να έρθουν σε επαφή με τρόφιμα, καθώς και η διάθεσή τους στην αγορά όταν έχουν παραχθεί με τη χρήση της ουσίας.
Το μέτρο αφορά, μεταξύ άλλων, ορισμένα πλαστικά υλικά, επιστρώσεις και άλλα προϊόντα που χρησιμοποιούνται στη συσκευασία ή την επεξεργασία τροφίμων.Η νομοθεσία προβλέπει ειδικές εξαιρέσεις για συγκεκριμένες εφαρμογές, αλλά και μεταβατικές περιόδους, ώστε να προσαρμοστούν οι επιχειρήσεις.
Για πολλές κατηγορίες προϊόντων η βασική προθεσμία διάθεσης στην αγορά έληξε στις 20 Ιουλίου 2026, ενώ για ορισμένες άλλες περιπτώσεις προβλέπονται μεγαλύτερα χρονικά περιθώρια και ειδικοί κανόνες για προϊόντα που έχουν ήδη διατεθεί.
Οι διατάξεις αυτές έχουν σημασία επειδή η απαγόρευση δεν συνεπάγεται ότι εξαφανίζονται αυτομάτως από τα ράφια όλα τα προϊόντα που είχαν παραχθεί με βάση το προηγούμενο καθεστώς.
Χρειάζεται επίσης να διαχωρίσουμε δύο διαφορετικά ζητήματα: η απαγόρευση της BPA δεν αποτελεί γενική απαγόρευση των πλαστικών φακέλων τσαγιού.
Ένα φακελάκι μπορεί να συμμορφώνεται με τους κανόνες για τη BPA, αλλά να εξακολουθεί να περιέχει πλαστικό υλικό που απελευθερώνει μικροσκοπικά σωματίδια κατά την παρασκευή του ροφήματος.
Τι ισχύει στην Ελλάδα
Η ίδια ευρωπαϊκή νομοθεσία εφαρμόζεται και στην Ελλάδα, καθώς πρόκειται για κανονισμό της ΕΕ με άμεση ισχύ στα κράτη-μέλη. Η ελληνική διοίκηση έχει ήδη ενημερώσει σχετικά με το νέο πλαίσιο.
Στην επίσημη σελίδα της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων για τα υλικά και αντικείμενα που έρχονται σε επαφή με τρόφιμα έχει αναρτηθεί έγγραφο της 17ης Ιουλίου 2026 για την εφαρμογή του Κανονισμού 2024/3190, τη διόρθωσή του με τον Κανονισμό 2026/250 και το σχετικό καθοδηγητικό σημείωμα.
Η ΑΑΔΕ παρέχει επίσης ενημέρωση για τις δισφαινόλες και τους περιορισμούς που ισχύουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Για τον Έλληνα καταναλωτή, αυτό σημαίνει ότι τα υλικά συσκευασίας τροφίμων που κυκλοφορούν στην αγορά οφείλουν να συμμορφώνονται με τις εφαρμοστέες ευρωπαϊκές απαιτήσεις, λαμβανομένων υπόψη των προβλεπόμενων μεταβατικών ρυθμίσεων.
Δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι όλα τα φακελάκια τσαγιού που πωλούνται στη χώρα μας είναι κατασκευασμένα από το ίδιο υλικό ή ότι έχουν ελεγχθεί στο πλαίσιο της συγκεκριμένης επιστημονικής έρευνας.
Τα δείγματα της μελέτης προέρχονταν από την τουρκική αγορά. Επομένως, τα αποτελέσματα δεν επιτρέπουν συμπεράσματα για συγκεκριμένες μάρκες που διατίθενται στην Ελλάδα χωρίς ξεχωριστές αναλύσεις.
Είναι το χύμα τσάι απαλλαγμένο από μικροπλαστικά;
Η μελέτη δεν περιορίστηκε στα φακελάκια. Οι ερευνητές εξέτασαν και χύμα τσάι, διαπιστώνοντας ότι τα φύλλα μπορούν επίσης να περιέχουν μικροπλαστικά.
Οι συγκεντρώσεις που καταγράφηκαν κυμαίνονταν από 146 έως 1.178 σωματίδια ανά κιλό, ποσότητα που αντιστοιχεί υπολογιστικά σε περίπου 0,3 έως 2,4 σωματίδια ανά μερίδα δύο γραμμαρίων.
Ωστόσο, υπάρχει ένας ουσιαστικός περιορισμός: το χύμα τσάι δεν εξετάστηκε με ακριβώς την ίδια διαδικασία εκχύλισης που εφαρμόστηκε στα πλαστικά φακελάκια.
Συνεπώς, οι μετρήσεις δεν αποτελούν άμεση σύγκριση της ποσότητας μικροπλαστικών που καταλήγει τελικά στο φλιτζάνι από τις δύο μεθόδους παρασκευής.
Επιπλέον, στα φύλλα χύμα τσαγιού εντοπίστηκαν διαφορετικοί τύποι πολυμερών, μεταξύ των οποίων πολυαιθυλένιο, πολυπροπυλένιο, πολυαιθυλενοτερεφθαλικό και πολυαμίδιο. Αυτό το πιο σύνθετο προφίλ μπορεί να συνδέεται με τη μόλυνση που προκύπτει σε διαφορετικά στάδια της παραγωγικής αλυσίδας.
Η χρήση πλαστικών υλικών στις γεωργικές δραστηριότητες, η ατμοσφαιρική σκόνη, ο εξοπλισμός επεξεργασίας και οι συνθήκες αποθήκευσης αποτελούν πιθανές πηγές επιμόλυνσης. Με άλλα λόγια, τα μικροπλαστικά δεν εμφανίζονται αποκλειστικά τη στιγμή που το φακελάκι βυθίζεται στο νερό. Μπορεί να έχουν έρθει σε επαφή με το προϊόν πολύ νωρίτερα.
Η επιλογή χύμα τσαγιού, πάντως, απομακρύνει την πρόσθετη πιθανή πηγή μικροπλαστικών που συνδέεται με την εκχύλιση μέσα σε πλαστικό φακελάκι.
Τι γνωρίζουμε για τους κινδύνους στην υγεία
Η ανίχνευση μικροπλαστικών σε τρόφιμα και ποτά δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη ότι η κατανάλωσή τους προκαλεί κάποια συγκεκριμένη ασθένεια.
Η νέα έρευνα δεν παρακολούθησε ανθρώπους που κατανάλωναν τσάι, ούτε εξέτασε την εμφάνιση προβλημάτων υγείας. Βασίστηκε σε εργαστηριακές μετρήσεις και σε μοντέλα εκτίμησης κινδύνου.
Οι υπολογισμοί των ερευνητών δεν έδειξαν υπέρβαση του συνολικού δείκτη κινδύνου που χρησιμοποιήθηκε για τις εξεταζόμενες χημικές ουσίες. Παράλληλα, όμως, η εκτιμώμενη έκθεση στην BPA θεωρήθηκε εύρημα που απαιτεί προσοχή.
Για τα μικροπλαστικά, οι γνώσεις μας σχετικά με τις επιπτώσεις της μακροχρόνιας διατροφικής έκθεσης εξακολουθούν να έχουν σημαντικά κενά.
Η αξιολόγηση είναι ιδιαίτερα σύνθετη, καθώς τα σωματίδια διαφέρουν ως προς το μέγεθος, το σχήμα, τη χημική τους σύσταση και τις ουσίες που μπορεί να μεταφέρουν.
Επιπλέον, οι επιστημονικές μέθοδοι ανίχνευσης και ποσοτικοποίησής τους δεν είναι ακόμη πλήρως εναρμονισμένες.
Γι’ αυτό δεν μπορούμε να μετατρέψουμε έναν αριθμό μικροπλαστικών ανά φλιτζάνι σε αξιόπιστη πρόβλεψη για τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου ή άλλης νόσου.
Μπορούμε, όμως, να αξιοποιήσουμε τα ευρήματα για να εντοπίσουμε πηγές έκθεσης που ενδεχομένως είναι δυνατόν να περιοριστούν.
Τι μπορεί να κάνει ο καταναλωτής
Για όσους θέλουν να μειώσουν την επαφή του τσαγιού με πλαστικά κατά την παρασκευή, μια πρακτική επιλογή είναι το χύμα τσάι σε ανοξείδωτο σουρωτήρι ή άλλο κατάλληλο σκεύος χωρίς πλαστικό πλέγμα.
Όσοι χρησιμοποιούν φακελάκια μπορούν να αναζητούν πληροφορίες για το υλικό κατασκευής τους. Η εμφάνιση ενός φακέλου δεν αποκαλύπτει πάντα τη σύνθεσή του, ενώ χαρακτηρισμοί όπως «φυτικής προέλευσης» ή «βιοδιασπώμενο» δεν αρκούν από μόνοι τους για να τεκμηριώσουν ότι δεν απελευθερώνονται σωματίδια στο ζεστό νερό.
Οι συγγραφείς της μελέτης προτείνουν επίσης το ξέπλυμα των φύλλων με κρύο νερό πριν από την εκχύλιση. Η αποτελεσματικότητα αυτής της πρακτικής ως προς τη μείωση της συνολικής έκθεσης, ωστόσο, χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση.
Το σημαντικότερο συμπέρασμα δεν είναι ότι πρέπει να σταματήσουμε να πίνουμε τσάι.
Είναι ότι η συσκευασία και ο τρόπος παρασκευής μπορούν να επηρεάζουν τη σύσταση ενός ροφήματος, προσθέτοντας ουσίες που δεν προέρχονται από τα ίδια τα φύλλα.
Και σε μια εποχή κατά την οποία η επιστημονική κοινότητα προσπαθεί ακόμη να αποσαφηνίσει τις μακροχρόνιες συνέπειες της έκθεσης στα μικροπλαστικά, η αποφυγή περιττής επαφής με πλαστικά αποτελεί μια εύλογη επιλογή προφύλαξης, χωρίς να χρειάζεται να συνοδεύεται από υπερβολές ή κινδυνολογία.