Η προσωπικότητά μας οφείλεται στα γονίδια ή στο περιβάλλον; Τι αποκαλύπτει μεγάλη μελέτη σε 1 εκατ. ανθρώπους
Κάποιοι οργανώνουν κάθε λεπτομέρεια πριν κάνουν το επόμενο βήμα. Άλλοι αναζητούν διαρκώς καινούργιες εμπειρίες. Μερικοί εμπιστεύονται εύκολα τους ανθρώπους, ενώ άλλοι ανησυχούν ακόμη και όταν όλα μοιάζουν να πηγαίνουν καλά.
Πίσω από αυτές τις διαφορές στους χαρακτήρες κρύβεται ένα ερώτημα που μας αφορά όλους: Πόσο από αυτό που είμαστε το έχουμε κληρονομήσει και πόσο το έχουμε διαμορφώσει στην πορεία της ζωής μας;
Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature, αξιοποιώντας δεδομένα από περισσότερους από ένα εκατομμύριο ανθρώπους, προσφέρει μια λεπτομερή εικόνα της γενετικής βάσης της προσωπικότητας. Οι επιστήμονες εντόπισαν εκατοντάδες γενετικές παραλλαγές που συνδέονται με τον χαρακτήρα μας. Το DNA επηρεάζει τις τάσεις μας, όμως τα γονίδια φαίνεται πως λένε μόνο ένα μικρό μέρος της ιστορίας…
Τα «πέντε μεγάλα» χαρακτηριστικά της προσωπικότητας
Για να περιγράψουν τις διαφορές μεταξύ των ανθρώπων, οι ψυχολόγοι χρησιμοποιούν συχνά το μοντέλο των «Πέντε Μεγάλων» χαρακτηριστικών της προσωπικότητας.
Η εξωστρέφεια περιλαμβάνει την κοινωνικότητα, τη διεκδικητικότητα και το επίπεδο ενεργητικότητας. Η προσήνεια αντανακλά τη συμπόνια, τον σεβασμό προς τους άλλους και την εμπιστοσύνη. Η ευσυνειδησία αφορά την οργάνωση, την παραγωγικότητα και την υπευθυνότητα.
Ο νευρωτισμός περιγράφει την τάση προς το άγχος, την πεσμένη διάθεση και τις συναισθηματικές διακυμάνσεις. Τέλος, η δεκτικότητα σε νέες εμπειρίες συνδέεται με τη φαντασία, την περιέργεια και την εκτίμηση για την τέχνη και την ομορφιά.
Κανένα από αυτά τα χαρακτηριστικά δεν λειτουργεί ως απόλυτη κατηγορία. Καθένα αποτελεί ένα φάσμα, με τους περισσότερους ανθρώπους να βρίσκονται κάπου ανάμεσα.
Πόσο επηρεάζουν τα γονίδια τον χαρακτήρα μας;
Οι ερευνητές συνδύασαν δεδομένα από 46 ερευνητικές ομάδες, με τον αριθμό των συμμετεχόντων να κυμαίνεται από 611.037 έως 1,14 εκατομμύρια για κάθε χαρακτηριστικό.
Πραγματοποίησαν μελέτες συσχέτισης σε ολόκληρο το γονιδίωμα, γνωστές ως GWAS: αναλύσεις που εξετάζουν εκατομμύρια σημεία του DNA, αναζητώντας γενετικές παραλλαγές που εμφανίζονται συχνότερα σε ανθρώπους με υψηλότερες ή χαμηλότερες βαθμολογίες σε ένα χαρακτηριστικό.
Συνολικά, εντόπισαν 1.260 γενετικές παραλλαγές που συνδέονται με τα πέντε χαρακτηριστικά, από τις οποίες οι 824 δεν είχαν συσχετιστεί προηγουμένως με την προσωπικότητα.
Η διεύρυνση της γνώσης ήταν εντυπωσιακή σε ορισμένους τομείς. Πριν από αυτή τη μελέτη, μόλις τρεις γενετικές παραλλαγές είχαν συνδεθεί με την ευσυνειδησία. Η νέα έρευνα εντόπισε 131. Για τον νευρωτισμό, ο αριθμός αυξήθηκε από 224 σε 706.
Τα ευρήματα δείχνουν πως η προσωπικότητα είναι πολυγονιδιακή: χιλιάδες γενετικές παραλλαγές δρουν συνδυαστικά, με καθεμία να έχει από μόνη της μια απειροελάχιστη επίδραση. Συνολικά όμως, οι κοινές γενετικές παραλλαγές που εντοπίστηκαν στη μελέτη εξηγούσαν περίπου το 5% έως 9% των διαφορών στην προσωπικότητα μεταξύ των ανθρώπων.
Αυτό αφήνει μεγάλο περιθώριο για άλλες επιρροές. Όπως επισημαίνουν οι συγγραφείς της έρευνας, όλες οι μέθοδοι καταλήγουν σε ένα βασικό συμπέρασμα: Η προσωπικότητα επηρεάζεται σε σημαντικό βαθμό από το περιβάλλον. Οι εμπειρίες, οι σχέσεις και οι επιλογές μας συμμετέχουν επίσης στη διαμόρφωσή της.
Γιατί τα ευρήματα θεωρούνται ισχυρά
Οι γενετικές συσχετίσεις παρέμειναν συνεπείς μεταξύ διαφορετικών χωρών, ηλικιακών ομάδων και τρόπων αξιολόγησης της προσωπικότητας.
Παρόμοια αποτελέσματα καταγράφηκαν στις ΗΠΑ, στην ηπειρωτική Ευρώπη, στις σκανδιναβικές χώρες, στο Ηνωμένο Βασίλειο και στην Αυστραλία. Τα μοτίβα διατηρήθηκαν τόσο μεταξύ ηλικιακών ομάδων όσο και όταν χρησιμοποιήθηκαν διαφορετικά ερωτηματολόγια προσωπικότητας.
Τελικά, στην ερώτηση εάν γεννιόμαστε με μια συγκεκριμένη προσωπικότητα, η έρευνα απαντά: Τα γονίδια μπορεί να μας στρέφουν ελαφρώς προς ορισμένες κατευθύνσεις, αλλά οι άνθρωποι που συναντάμε, όσα ζούμε και οι αποφάσεις που παίρνουμε εξακολουθούν να διαμορφώνουν το ποιοι γινόμαστε.