Γιατί υπάρχουν άνθρωποι που πίνουν καφέ το βράδυ και κοιμούνται σαν μωρά, ενώ άλλοι ξαγρυπνούν κοιτάζοντας το ταβάνι
«Ο καφές απλώς δεν με επηρεάζει ιδιαίτερα», λέει η 20χρονη Έμιλι, η οποία πίνει συνήθως δύο φλιτζάνια την ημέρα, ενώ μπορεί να καταναλώσει ακόμη και ενεργειακό ποτό ή κόλα το βράδυ και να κοιμηθεί κανονικά.
Για άλλους, όμως, ακόμη και ένας καφές αρκετές ώρες πριν από τον ύπνο μπορεί να σημαίνει μια νύχτα ξάγρυπνοι. Γιατί η καφεΐνη επηρεάζει τόσο διαφορετικά τον κάθε άνθρωπο;
Τι κάνει η καφεΐνη στον οργανισμό
Η καφεΐνη είναι η πιο διαδεδομένη ψυχοδραστική ουσία στον κόσμο. Περισσότερα από δύο δισεκατομμύρια φλιτζάνια καφέ καταναλώνονται καθημερινά, ενώ καφεΐνη περιέχουν επίσης η κόλα, τα ενεργειακά ποτά, ορισμένες σοκολάτες, τσίχλες και συμπληρώματα, όπως αναφέρει το δημοσίευμα του BBC.
Η ουσία αυξάνει την εγρήγορση και τη συγκέντρωση και περιορίζει το αίσθημα κόπωσης. Δεν προσφέρει όμως πραγματικά ενέργεια. Αντίθετα, μπλοκάρει τη δράση της αδενοσίνης, μιας ουσίας που συσσωρεύεται στον εγκέφαλο κατά τη διάρκεια της ημέρας και μας κάνει να νυστάζουμε.
Γιατί κάποιοι αντέχουν περισσότερο;
Μεγάλο ρόλο παίζει το πόσο γρήγορα αποβάλλεται η καφεΐνη από τον οργανισμό. Αφού περάσει στο αίμα και φτάσει στον εγκέφαλο, διασπάται από ένα ένζυμο στο ήπαρ και στη συνέχεια αποβάλλεται μέσω των ούρων. Η διαδικασία αυτή μπορεί να διαρκέσει από 6 έως 20 ώρες, σύμφωνα με τη δρα Marilyn Cornelis, αναπληρώτρια καθηγήτρια Διατροφής στο Northwestern University. Το πόσο γρήγορα μεταβολίζεται η καφεΐνη επηρεάζεται από ένα γονίδιο, το CYP1A2.
Μάλιστα, μελέτη που δημοσιεύθηκε φέτος διαπίστωσε ότι Ευρωπαίοι και Νοτιοαμερικανοί τείνουν, κατά μέσο όρο, να διασπούν την καφεΐνη ταχύτερα.
Why caffeine makes some people buzz – and others barely notice https://t.co/0MsbU3xc2O
— BBC News (UK) (@BBCNews) September 17, 2026
Δεν φταίνε μόνο τα γονίδια
Το κάπνισμα φαίνεται να επιταχύνει τη διάσπαση της καφεΐνης από το ήπαρ έως και κατά 65%. Αυτό μπορεί να εξηγεί γιατί οι καπνιστές συχνά καταναλώνουν περισσότερο καφέ και γιατί μετά τη διακοπή του καπνίσματος ο ίδιος καφές μπορεί να τους φαίνεται πολύ πιο δυνατός.
Αντίθετα, ορισμένα αντιβιοτικά, αντισυλληπτικά και άλλα συνταγογραφούμενα φάρμακα μπορούν να κάνουν την καφεΐνη να παραμένει περισσότερο στον οργανισμό. Το ίδιο μπορεί να συμβεί κατά την εγκυμοσύνη, λόγω ορμονικών αλλαγών.
Ρόλο παίζει και η ανοχή. Όσοι πίνουν συστηματικά καφέ γίνονται λιγότερο ευαίσθητοι στην καφεΐνη, καθώς ο οργανισμός προσαρμόζεται. Μετά από μερικές εβδομάδες χωρίς καφέ, όμως, αυτή η προσαρμογή αρχίζει να αντιστρέφεται και η επιστροφή στην καφεΐνη μπορεί να προκαλέσει έντονη νευρικότητα.
Πότε πρέπει να σταματάμε τον καφέ;
Οι ειδικοί στον ύπνο συχνά συνιστούν να αποφεύγουμε την καφεΐνη τουλάχιστον έξι ώρες πριν από τον ύπνο. Η ψυχολόγος και ειδικός ύπνου Lindsay Browning προτείνει, για κάποιον που κοιμάται στις 22:00, να αποφεύγει τον καφέ μετά τις 14:00.
Δεν υπάρχει, ωστόσο, ένας απόλυτος κανόνας για όλους, καθώς η ευαισθησία διαφέρει σημαντικά.
Για τις εγκύους, το NHS συστήνει λιγότερα από 200 mg καφεΐνης την ημέρα, περίπου όσο δύο κούπες καφέ φίλτρου.
Για τους υπόλοιπους ενήλικες, το βασικό μήνυμα είναι η μετριοπάθεια. Και για τους λάτρεις του καφέ υπάρχουν καλά νέα: δεκαετίες ερευνών έχουν συνδέσει τη μέτρια κατανάλωση με χαμηλότερο κίνδυνο αρκετών σοβαρών ασθενειών και ενδεχομένως με ελαφρώς μεγαλύτερη διάρκεια ζωής, χωρίς όμως να αποδεικνύεται ότι ο καφές αποτελεί τη μοναδική αιτία.