Πώς η άσκηση αλλάζει τη χημεία του εγκεφάλου – Υπάρχει διαφορά αερόβιας και ενδυνάμωσης και ποιο είναι το «κλειδί» για μακροχρόνια οφέλη;
Η αύξηση της μυϊκής μάζας, η καλύτερη καρδιαγγειακή υγεία και η βελτίωση του μεταβολισμού είναι από τα πιο γνωστά οφέλη της άσκησης. Η σωματική δραστηριότητα, όμως, επηρεάζει και τα χημικά μηνύματα που ανταλλάσσουν οι νευρώνες, διεγείρει την απελευθέρωση πρωτεϊνών που τους διατηρούν υγιείς και βοηθά τον εγκέφαλο να προσαρμόζεται σε νέες εμπειρίες.
Αυτές οι αλλαγές εξηγούν εν μέρει γιατί η τακτική άσκηση συνδέεται με καλύτερη διάθεση, μνήμη και γνωστική λειτουργία, καθώς και με οφέλη για τη νευρολογική υγεία μακροπρόθεσμα.
Η πρωτεΐνη που συνδέει την άσκηση με τη μνήμη
Όπως αναφέρουν ειδικοί στο Men’s Health, μία από τις πιο ενδιαφέρουσες αποκρίσεις του εγκεφάλου στην άσκηση αφορά τον εγκεφαλικής προέλευσης νευροτροφικό παράγοντα, γνωστό ως BDNF. Πρόκειται για μια πρωτεΐνη που βοηθά τους νευρώνες να επιβιώνουν, να παραμένουν λειτουργικοί και να προσαρμόζονται. Παίζει σημαντικό ρόλο στη λεγόμενη «συναπτική πλαστικότητα», δηλαδή στην ικανότητα των συνδέσεων μεταξύ των νευρώνων να ενισχύονται ή να αποδυναμώνονται ανάλογα με τη δραστηριότητα και την εμπειρία.
Η άσκηση μπορεί να αυξήσει τα επίπεδα του BDNF στο αίμα, ιδίως έπειτα από αερόβια δραστηριότητα. Ωστόσο, μια μεταβολή που καταγράφεται στο αίμα δεν δείχνει απαραίτητα τι συμβαίνει σε μια συγκεκριμένη περιοχή του εγκεφάλου. Έρευνες όμως δείχνουν επίσης ότι η τακτική σωματική δραστηριότητα υποστηρίζει τη μετάδοση σημάτων στα οποία συμμετέχει ο BDNF μέσα στον εγκέφαλο.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο ιππόκαμπος, μια περιοχή που συμμετέχει στη μάθηση και στον σχηματισμό αναμνήσεων. Ο BDNF υποστηρίζει τη λειτουργία των συνάψεων στα νευρωνικά δίκτυα της μνήμης. Αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους οι ερευνητές μελετούν πώς συνδέεται η σωματική δραστηριότητα με τις γνωστικές επιδόσεις και με τις αλλαγές που συμβαίνουν στον εγκέφαλο όσο μεγαλώνουμε.
Γιατί μπορεί να αλλάξει η διάθεσή σας μετά την προπόνηση
Οι νευροδιαβιβαστές είναι οι χημικοί αγγελιοφόροι μέσω των οποίων επικοινωνούν οι νευρώνες. Η άσκηση επηρεάζει αρκετά από τα συστήματα που ρυθμίζουν το κίνητρο, την προσοχή, την αντίδραση στο στρες και τη διάθεση.
- Ντοπαμίνη. Συμμετέχει στην επεξεργασία της ανταμοιβής, στη διαμόρφωση του κινήτρου και στον έλεγχο της κίνησης. Η σωματική δραστηριότητα μπορεί να επηρεάσει τα σήματα που μεταδίδονται μέσω της ντοπαμίνης. Η απόκριση εξαρτάται, μεταξύ άλλων, από την ένταση και τη διάρκεια της άσκησης, καθώς και από τη φυσιολογία του κάθε ανθρώπου.
- Σεροτονίνη. Συμβάλλει στη ρύθμιση της διάθεσης, του ύπνου και της όρεξης. Η άσκηση μπορεί να επηρεάσει τη δράση της, μεταβάλλοντας τόσο τη μετάδοση σημάτων μεταξύ των νευρώνων όσο και τη διαθεσιμότητα των ουσιών από τις οποίες παράγεται.
- Νοραδρεναλίνη. Βοηθά στη ρύθμιση της εγρήγορσης, της προσοχής και της αντίδρασης του οργανισμού στο στρες. Κατά την άσκηση αυξάνεται η δραστηριότητα του συμπαθητικού νευρικού συστήματος, γεγονός που επηρεάζει τη μετάδοση σημάτων μέσω της νοραδρεναλίνης και τον βαθμό ενεργοποίησης του οργανισμού.
Η σωματική δραστηριότητα επηρεάζει επίσης τα συστήματα των ενδογενών οπιοειδών και των ενδοκανναβινοειδών. Η δράση τους ενδέχεται να εξηγεί εν μέρει γιατί ορισμένοι άνθρωποι νιώθουν καλύτερη διάθεση και λιγότερη δυσφορία μετά την άσκηση.
Πώς μαθαίνει ο εγκέφαλος μια καινούργια κίνηση
Η ικανότητα του εγκεφάλου να αναδιοργανώνει τη δομή και τη λειτουργία του καθώς μαθαίνουμε, αποκτούμε εμπειρίες ή ανταποκρινόμαστε στις απαιτήσεις του περιβάλλοντος ονομάζεται νευροπλαστικότητα. Την ικανότητα αυτή τη διατηρούμε σε όλη μας τη ζωή, αν και η αποτελεσματικότητά της επηρεάζεται από την ηλικία, τις ασθένειες, το στρες και τον τρόπο ζωής.
Η τακτική άσκηση μπορεί να δημιουργήσει ευνοϊκές συνθήκες για τη νευροπλαστικότητα. Υποστηρίζει την αιμάτωση του εγκεφάλου, τη ρύθμιση του μεταβολισμού και τους μηχανισμούς μέσω των οποίων οι νευρώνες δέχονται και μεταδίδουν σήματα που τους βοηθούν να προσαρμόζονται. Μπορεί επίσης να βελτιώσει την καρδιαγγειακή λειτουργία, κάτι που έχει ιδιαίτερη σημασία για τον εγκέφαλο, καθώς η φυσιολογική λειτουργία του απαιτεί συνεχή παροχή οξυγόνου και γλυκόζης.
Η εκμάθηση μιας σύνθετης κίνησης είναι ένα απτό παράδειγμα. Κάθε φορά που εξασκείστε σε μια νέα σωματική δεξιότητα ή προσπαθείτε να βελτιώσετε τον συντονισμό σας, το νευρικό σύστημα καλείται να συντονίσει με μεγαλύτερη ακρίβεια την επικοινωνία ανάμεσα σε διαφορετικές περιοχές του εγκεφάλου. Με τον χρόνο, η επανάληψη μπορεί να ενισχύσει τις αντίστοιχες νευρικές οδούς, ώστε να εκτελείτε την κίνηση πιο αποτελεσματικά.
Σημαντικά οφέλη και με αερόβια και με ενδυνάμωση
Σε πολλές πληθυσμιακές ομάδες, η τακτική σωματική δραστηριότητα συνδέεται με καλύτερη προσοχή, μνήμη και εκτελεστικές λειτουργίες. Ενδέχεται επίσης να συμβάλλει στη μείωση του κινδύνου γνωστικής έκπτωσης. Ο βαθμός προστασίας διαφέρει, όμως, και η άσκηση δεν εγγυάται την πρόληψη νευρολογικών παθήσεων. Γνωστικά οφέλη έχουν καταγραφεί τόσο με την αερόβια άσκηση όσο και με την προπόνηση με αντιστάσεις. Αυτό υποδηλώνει ότι οι δύο μορφές άσκησης επιδρούν στον εγκέφαλο μέσω ορισμένων κοινών μηχανισμών.
Καταλήγοντας, οι ειδικοί επισημαίνουν πως ακόμη και μία μόνο προπόνηση μπορεί να μεταβάλει προσωρινά τη δραστηριότητα των νευροδιαβιβαστών και τα επίπεδα του BDNF. Ωστόσο, για τη μακροπρόθεσμη υγεία του εγκεφάλου, μεγαλύτερη σημασία έχει το πόσο σταθερά εντάσσετε την άσκηση στη ζωή σας. Να θυμάστε πως κάθε φορά που ασκείστε, εκτός από τους μυς σας, ενεργοποιείτε και το νευρικό σύστημα που τους ελέγχει.