Η απατηλή βεβαιότητα του Οιδίποδα -Αποκλειστικές εικόνες από τις πρόβες στη Στέγη: Πλακάτ, σημειώσεις, πρόσωπα σε ένταση

Ο υποψήφιος χαμογελά στις αφίσες, το τραπέζι είναι στρωμένο, η οικογένεια περιμένει τη μεγάλη νίκη. Λίγο πριν επιστρέψει στη Στέγη ο «Οιδίποδας» του Ρόμπερτ Άικ, με τον Νίκο Κουρή και τη Μαρία Κεχαγιόγλου, οι εικόνες που εξασφαλίσαμε από τις πρόβες μάς βάζουν στο εκλογικό κέντρο όπου κανείς δεν θα ήθελε να περάσει αυτή τη νύχτα.

Έχουν φροντίσει ακόμη και για την κούπα. Το πρόσωπο του υποψηφίου Οιδίποδα, το όνομά του με κεφαλαία, το βλέμμα ενός ανθρώπου που ξέρει πού πηγαίνει και περιμένει να τον ακολουθήσουν. Λίγο πιο πέρα, ένα περιοδικό που θυμίζει το TIME,  αναρωτιέται στο εξώφυλλο αν θα είναι το «Πρόσωπο της χρονιάς;». Το ερωτηματικό είναι η μόνη επιφύλαξη μέσα σε τόση προεκλογική αυτοπεποίθηση.

Στις φωτογραφίες από τις πρόβες του «Οιδίποδα» στη Στέγη, ο κόσμος του Ρόμπερτ Άικ φαίνεται από κοντά: στα πιάτα και στα ποτήρια, στα χαρτιά με τις ατάκες, στο τσακισμένο τετράδιο, στις καρέκλες όπου οι ηθοποιοί κάθονται περιμένοντας να ξαναπιάσουν μια σκηνή. Βλέπουμε μια αγκαλιά που επαναλαμβάνεται, μια συζήτηση πάνω από το κείμενο, ένα πρόσωπο που ακούει και ταυτόχρονα συσπάται. Η παράσταση ετοιμάζεται ξανά, με τη Μαρία Κεχαγιόγλου να αναλαμβάνει την Ιοκάστη δίπλα στον Νίκο Κουρή ως Οιδίποδα.

Ο Άικ έχει μεταφέρει την τραγωδία σε μια εκλογική βραδιά. Ο Οιδίποδας προηγείται, οι συνεργάτες του προετοιμάζουν τον θρίαμβο, η οικογένεια συγκεντρώνεται για να γιορτάσει. Το κοινό γνωρίζει, βεβαίως, περισσότερα από το επιτελείο. Αυτό που δεν ξέρει ακόμα είναι πόσο οικεία μπορεί να γίνει η ιστορία όταν τη δεις να εκτυλίσσεται ανάμεσα σε ανθρώπους που τρώνε, αστειεύονται, επιθυμούν ο ένας τον άλλον και κάνουν σχέδια για αύριο.Πέρυσι λίγο πριν την πρεμιέρα ο Ρόμπερτ Άικ μου έλεγε: «Η τραγωδία αρχίζει τη στιγμή που νιώθεις απόλυτα σίγουρος για κάτι». Στο εκλογικό κέντρο του Οιδίποδα οι βεβαιότητες περισσεύουν.

Η κούπα του υποψηφίου

Το πορτρέτο του Οιδίποδα έχει περάσει στα αντικείμενα της καθημερινής χρήσης. Μπορείς να πιείς τον καφέ σου κοιτάζοντάς τον, να συζητήσεις τα ποσοστά, να περιμένεις τα αποτελέσματα. Η κούπα, ακουμπισμένη πάνω στην καρό πετσέτα, δίπλα στα πιάτα, είναι μια μικρή αλλά εύστοχη λεπτομέρεια της παραγωγής: η πολιτική καμπάνια έχει φτάσει μέχρι το τραπέζι. Ο Νίκος Κουρής υποδύεται έναν άνθρωπο που υπόσχεται ειλικρίνεια και διαφάνεια, χωρίς να υποψιάζεται τι θα του κοστίσει η εφαρμογή τους στη δική του ζωή.

«Πρόσωπο της χρονιάς;»

Στο εξώφυλλο του περιοδικού «ΤΩΡΑ», ο Οιδίποδας έχει ήδη το ύφος του νικητή. Γύρω του, τίτλοι για τους νέους προφήτες και για τον σκηνοθέτη της προεκλογικής εκστρατείας συμπληρώνουν ένα έντυπο που φτιάχτηκε για τη σκηνή, αλλά δεν θα ξένιζε ιδιαίτερα σε ένα περίπτερο. Στη διασκευή του Ρόμπερτ Άικ, η δημόσια εικόνα του πολιτικού έχει οργανωθεί σχολαστικά. Όταν ζητείται το πιστοποιητικό γέννησής του, μια απαίτηση που θυμίζει όσα αντιμετώπισε ο Μπαράκ Ομπάμα, η πολιτική αντιπαράθεση αγγίζει κάτι που ο ίδιος θεωρούσε απολύτως λυμένο: την καταγωγή του.

Nίκος Κουρής – Ξέρω ποιος είμαι

Με το κοστούμι του Οιδίποδα, το χέρι στα μαλλιά και το βλέμμα στραμμένο έξω από το κάδρο, ο Νίκος Κουρής περιμένει. Στη φωτογραφία προβάλλουν θολά τα ποτήρια μιας γιορτής που δεν έχει ακόμη αρχίσει. Ο ήρωάς του είναι ικανός, δημοφιλής, βέβαιος για την προσωπική του ακεραιότητα. «Ξέρω ποιος είμαι», λέει στο έργο. Για τον θεατή που γνωρίζει τον μύθο, η φράση ακούγεται σαν προειδοποίηση. Για τον ίδιο είναι απλώς μια δήλωση του αυτονόητου.

Η Ιοκάστη της Μαρίας Κεχαγιόγλου

Η Μαρία Κεχαγιόγλου κρατά μια σπάτουλα σερβιρίσματος κοντά στο πρόσωπό της, με τα χέρια σταυρωμένα και ένα χαμόγελο που η φωτογραφία αφήνει μετέωρο. Φέτος αναλαμβάνει την Ιοκάστη μετά την Καρυοφυλλιά Καραμπέτη, έναν ρόλο στον οποίο ο Άικ έχει δώσει πολύ περισσότερο χώρο απ’ όσο διαθέτει η ηρωίδα στον Σοφοκλή. Η γυναίκα του υποψηφίου έχει ερωτική ζωή, παιδιά, οικογενειακές τριβές και ένα παρελθόν που δυσκολεύεται να αφηγηθεί. Η αποκάλυψη της κακοποίησής της από τον Λάιο, όταν ήταν ακόμη παιδί, αλλάζει όσα νομίζουμε ότι ξέρουμε γι’ αυτήν. Πριν φτάσουμε εκεί, τη βλέπουμε μέσα στην καθημερινότητα της οικογένειας, να περιμένει κι εκείνη τη νίκη.

Μια αγκαλιά στην πρόβα

Το χέρι της Μαρίας Κεχαγιόγλου στο πρόσωπο του Νίκου Κουρή, το δικό του στη μέση της. Η φωτογραφία κρατά μια στιγμή τρυφερότητας ανάμεσα στον Οιδίποδα και στην Ιοκάστη, με τη Ράνια Οικονομίδου στο βάθος. Στη διασκευή του Άικ, η αγάπη και η έλξη του ζευγαριού έχουν χρόνο να φανούν πριν από την αποκάλυψη. Ο θεατής πρέπει να προλάβει να τους δει μαζί, ερωτευμένους, εξαρτημένους, για να κατανοήσει τη ζωή που έχουν φτιάξει. Έτσι, όσα ακολουθούν αφορούν δύο ανθρώπους που έχουμε ήδη γνωρίσει ως εραστές, συζύγους και γονείς.

Το οικογενειακό τραπέζι

Λευκό τραπεζομάντιλο, σερβίτσια, ποτήρια σαμπάνιας· γύρω τους, ηθοποιοί και συνεργάτες με τετράδια και κείμενα. Η γενική φωτογραφία της πρόβας δείχνει πόσοι άνθρωποι χρειάζεται να συντονιστούν για να μοιάζει μια οικογενειακή συνάντηση αυθόρμητη. Εδώ θα καθίσουν τα παιδιά του Οιδίποδα, η γυναίκα του, η μητέρα του, ο αδελφός της Ιοκάστης. Έχουν συγκεντρωθεί σε έναν χώρο εργασίας, το εκλογικό κέντρο, αλλά φέρνουν μαζί τους όσα κουβαλά κάθε οικογένεια στο τραπέζι: οικειότητα, πειράγματα, παράπονα και πράγματα που θα προτιμούσε να μη συζητήσει μπροστά στους άλλους.

Η μητέρα που πρέπει επιτέλους να μιλήσει

Η Ράνια Οικονομίδου επιστρέφει ως Μερόπη, η γυναίκα που μεγάλωσε τον Οιδίποδα. Στον Σοφοκλή τη γνωρίζουμε μέσα από τις αναφορές των άλλων· ο Άικ τη φέρνει αυτοπροσώπως στο εκλογικό κέντρο. Η άφιξή της έχει τη γνώριμη αναστάτωση που προκαλεί μια μητέρα αποφασισμένη να μιλήσει στον γιο της, ενώ όλοι γύρω του έχουν άλλες προτεραιότητες. Είναι γιαγιά, είναι πεθερά, διεκδικεί την προσοχή του. Μαζί της όμως έχει φέρει μια πληροφορία που δεν μπορεί να περιμένει να τελειώσουν οι εκλογές.

Ο Κρέων ξέρει τη διαδικασία

Ο Λάζαρος Γεωργακόπουλος κάθεται χαλαρά στην καρέκλα, με το ένα χέρι να κρέμεται στο πλάι. Ο Κρέων του είναι ο αδελφός της Ιοκάστης και ο υπεύθυνος της προεκλογικής εκστρατείας: συγγενής και συνεργάτης, με όσα συνεπάγεται αυτό όταν τα πράγματα δυσκολεύουν. «Υπάρχει ένας συγκεκριμένος τρόπος που γίνονται τα πράγματα», λέει στο έργο. Είναι η φράση ενός ανθρώπου που πιστεύει στις διαδικασίες και γνωρίζει τη χρησιμότητά τους. Ο Οιδίποδας, ωστόσο, αρχίζει να βλέπει πίσω από τις κινήσεις του άλλες προθέσεις και τον ταπεινώνει

Δύο άνδρες στην ίδια πλευρά – προς το παρόν

Ο Νίκος Κουρής έχει το χέρι στον ώμο του Λάζαρου Γεωργακόπουλου. Κοιτάζουν προς την ίδια κατεύθυνση, αρκετά κοντά ώστε η φωτογραφία να χωρά και τους δύο σαν κοινό πορτρέτο. Στο έργο, η εμπιστοσύνη ανάμεσα στον Οιδίποδα και στον Κρέοντα δοκιμάζεται καθώς οι πληροφορίες πληθαίνουν. Ο υποψήφιος που υπερασπίζεται την αλήθεια δυσκολεύεται να δεχθεί μια αλήθεια που δεν συμφωνεί με όσα πιστεύει. Η υποψία μιας συνωμοσίας γίνεται ξαφνικά πιο υποφερτή από την πιθανότητα να κάνει λάθος.

«Χρειάζομαι ένα τσιγάρο»

Η ατάκα του Οιδίποδα είναι τυπωμένη στο χαρτί της πρόβας, κάτω από τον τίτλο «9.5 – Διάδρομος (Φέρε πίσω τον Τειρεσία)». Ακολουθεί η φράση στην οποία πρέπει να φτάσει η σκηνή: «Σου ζήτησα να πας να φέρεις τον Τειρεσία. Μπορείς σε παρακαλώ να πας να φέρεις τον Τειρεσία;». Σελίδες 58–59, συγκεκριμένα πρόσωπα, συγκεκριμένη αρχή και τέλος. Η διαδρομή προς την καταστροφή είναι κι αυτή χωρισμένη σε σκηνές που πρέπει να προβάρουν οι ηθοποιοί. Προς το παρόν, κάποιος χρειάζεται ένα τσιγάρο και κάποιος άλλος πρέπει να βρει τον Τειρεσία.

Ο άνθρωπος που χαλάει τη βραδιά

Τον Τειρεσία υποδύεται ο Κώστας Νικούλι. Στην εκδοχή του Άικ είναι νέος, περιθωριακός, ένας ανεπιθύμητος επισκέπτης μέσα στην ευταξία του επιτελείου. Η εμφάνισή του φέρνει στο εκλογικό κέντρο λόγια που κανείς δεν έχει προβλέψει και κανένας υπεύθυνος επικοινωνίας δεν θα ήθελε να διαχειριστεί. Ο Οιδίποδας μπορεί να τον διώξει, να θυμώσει, να αμφισβητήσει τα κίνητρά του. Δεν μπορεί όμως να ξεχάσει όσα άκουσε. Στη φωτογραφία με τις οδηγίες της σκηνής, η ανάγκη να επιστρέψει ο Τειρεσίας έχει γίνει ήδη επείγουσα.

Oι τελευταίες οδηγίες

Γύρω από το κείμενο συγκεντρώνονται οι ηθοποιοί και οι συνεργάτες της παράστασης. Ένα δάχτυλο κρατά τη σελίδα, ένα τετράδιο μένει ανοιχτό, κάποιος ακούει με το χέρι στο πηγούνι. Τη σκηνοθετική επιμέλεια της ελληνικής παραγωγής έχει η Lizzie Manwaring, με συνεργάτη σκηνοθέτη τον Πρόδρομο Τσινικόρη και βοηθό σκηνοθέτριας την Κορίνα Βασιλειάδου. Το κείμενο του Άικ ακούγεται στα ελληνικά στη μετάφραση του Νίκου Χατζόπουλου. Στις πρόβες, οι λέξεις πρέπει κάθε φορά να ξαναγίνουν συζήτηση, καβγάς, αστείο, εξομολόγηση.

Το φθαρμένο τετράδιο

Το εξώφυλλο έχει τσακίσει, οι άκρες έχουν φθαρεί, ο τίτλος «ΟΙΔΙΠΟΔΑΣ» είναι γραμμένος με το χέρι σε τέσσερις σειρές. Το τετράδιο δεν έχει την επισημότητα των προεκλογικών εντύπων που βλέπουμε στις άλλες εικόνες. Ανάμεσα σε αυτό και στο γυαλιστερό πορτρέτο του υποψηφίου βρίσκεται η δουλειά της πρόβας: οι ώρες που χρειάζονται για να βρεθούν ο ρυθμός μιας συνομιλίας, η διάρκεια μιας παύσης, ο τρόπος με τον οποίο κάποιος πλησιάζει τον άλλον.

Το πορτρέτο ανάποδα

Σε μια άκρη του χώρου, ανάμεσα στα βάρη που στηρίζουν τις κατασκευές και στις ταινίες που σημαδεύουν το δάπεδο, η αφίσα του Οιδίποδα είναι ακουμπισμένη ανάποδα. Ένα πρακτικό στιγμιότυπο της πρόβας προσφέρει, σχεδόν άθελά του, το πιο εύστοχο σχόλιο για τον υποψήφιο: το ίδιο πρόσωπο, το ίδιο κοστούμι, το ίδιο όνομα, και ξαφνικά όλα φαίνονται αλλιώς. Οι κάλπες δεν έχουν ακόμη δώσει αποτέλεσμα.

Ο «Οιδίποδας» του Ρόμπερτ Άικ παρουσιάζεται στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση από τις 12 Νοεμβρίου έως τις 13 Δεκεμβρίου 2026. Στον ομώνυμο ρόλο ο Νίκος Κουρής, ως Ιοκάστη η Μαρία Κεχαγιόγλου. Συμμετέχουν οι Λάζαρος Γεωργακόπουλος, Αναστάσης Γεωργούλας, Χαρά Γιώτα, Κώστας Νικούλι, Ράνια Οικονομίδου, Σωκράτης Πατσίκας, Τάκης Σακελλαρίου, Γιάννης Τσουμαράκης και Δανάη-Αρσενία Φιλίδου.