Χυμός Cranberry και εγκέφαλος: Μπορεί ένα ποτήρι την ημέρα να μειώσει το στρες και να ενισχύσει τη μνήμη;

Η ιδέα ότι η τροφή μπορεί να λειτουργήσει ως «φάρμακο» για τον εγκέφαλο δεν είναι καινούργια. Τα τελευταία χρόνια, όμως, η επιστημονική κοινότητα στρέφει ολοένα και περισσότερο το ενδιαφέρον της σε φυσικές ενώσεις που φαίνεται να επηρεάζουν τη μνήμη, τη συγκέντρωση και την αντίδραση του οργανισμού στο στρες.

Στο επίκεντρο αυτής της έρευνας βρίσκεται πλέον ο χυμός cranberry. Μια νέα τυχαιοποιημένη κλινική δοκιμή του King’s College London, γνωστή ως CRANMOOD, υποδηλώνει ότι η καθημερινή κατανάλωση ενός ποτηριού χυμού cranberry μπορεί να μειώνει τα επίπεδα της κορτιζόλης (της βασικής ορμόνης του στρες) και να βελτιώνει ορισμένες μορφές βραχυπρόθεσμης μνήμης σε υγιείς νέους ενήλικες. Ωστόσο, οι ίδιοι οι ερευνητές ξεκαθαρίζουν ότι τα αποτελέσματα είναι προκαταρκτικά και δεν δικαιολογούν υπερβολικά συμπεράσματα.

Η δύναμη των πολυφαινολών

Τα cranberries συγκαταλέγονται στα πλουσιότερα φρούτα σε πολυφαινόλες, φυσικά αντιοξειδωτικά που προστατεύουν τα κύτταρα από το οξειδωτικό στρες και τη χρόνια φλεγμονή. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι προανθοκυανιδίνες (PACs), ενώσεις που έχουν ήδη μελετηθεί για την προστασία του ουροποιητικού συστήματος και πλέον εξετάζονται για τις πιθανές επιδράσεις τους στον εγκέφαλο.

Σύμφωνα με τους Διατροφικούς Οδηγούς του Υπουργείου Υγείας και τις συστάσεις του Πανελλήνιου Συλλόγου Διαιτολόγων-Διατροφολόγων (ΠΣΔΔ), η προστασία της εγκεφαλικής και της συνολικής υγείας βασίζεται κυρίως σε ένα ισορροπημένο διατροφικό πρότυπο, όπως η Μεσογειακή διατροφή. Η καθημερινή κατανάλωση:

• φρούτων,
• λαχανικών,
• οσπρίων,
• δημητριακών ολικής άλεσης,
• ξηρών καρπών και
• ελαιολάδου

εξασφαλίζει πληθώρα πολυφαινολών και άλλων βιοδραστικών συστατικών που συνδέονται με καλύτερη καρδιαγγειακή και γνωστική υγεία. Τα cranberries μπορούν να αποτελέσουν μέρος αυτής της διατροφής, χωρίς όμως να θεωρούνται από μόνα τους «υπερτροφή» ή θεραπευτική λύση.

Η μελέτη που τράβηξε τα βλέμματα

Η ερευνητική ομάδα του King’s College London πραγματοποίησε μία από τις πιο αξιόπιστες μορφές κλινικών δοκιμών: διπλά τυφλή, τυχαιοποιημένη και ελεγχόμενη με placebo.

Συνολικά συμμετείχαν 72 υγιείς φοιτητές ηλικίας 20-26 ετών, οι οποίοι για 12 εβδομάδες κατανάλωναν καθημερινά:

• είτε 236 ml χυμού cranberry, που περιείχε 442 mg πολυφαινολών, εκ των οποίων 303 mg προανθοκυανιδινών,
• είτε ένα πανομοιότυπο ρόφημα χωρίς πολυφαινόλες.

Οι ερευνητές αξιολόγησαν:

• διάθεση,
• άγχος,
• επίπεδα στρες,
• συμπτώματα κατάθλιψης,
• γνωστικές επιδόσεις,
• σιελογόνο κορτιζόλη,
• μεταβολίτες πολυφαινολών σε αίμα και ούρα.

Πρόκειται για μια ολοκληρωμένη προσέγγιση που συνδύασε ψυχολογικές αξιολογήσεις με αντικειμενικούς βιολογικούς δείκτες.

Τα αποτελέσματα έκρυβαν μια έκπληξη

Το πρώτο συμπέρασμα ήταν μάλλον… απογοητευτικό. Οι συμμετέχοντες δεν εμφάνισαν σημαντικές αλλαγές στη διάθεση, στο άγχος ή στην κατάθλιψη συγκριτικά με όσους κατανάλωναν placebo. Όμως, όταν οι επιστήμονες εξέτασαν τους βιοδείκτες, η εικόνα άλλαξε. Η ομάδα του cranberry εμφάνισε:

• σημαντικά χαμηλότερα επίπεδα ημερήσιας κορτιζόλης,
• καλύτερες επιδόσεις στη βραχυπρόθεσμη μνήμη,
• βελτιωμένη φωνολογική μνήμη,
• αυξημένα επίπεδα μεταβολιτών πολυφαινολών,

ένδειξη ότι οι βιοδραστικές ουσίες απορροφήθηκαν αποτελεσματικά από τον οργανισμό.

Οι ερευνητές εκτιμούν ότι οι πολυφαινόλες ίσως επηρεάζουν τον λεγόμενο άξονα εντέρου-εγκεφάλου, έναν μηχανισμό που θεωρείται σήμερα κρίσιμος για τη ρύθμιση της γνωστικής λειτουργίας και της απόκρισης στο στρες.

Οι ειδικοί κρατούν μικρό καλάθι

Παρά τον ενθουσιασμό που προκάλεσαν τα αποτελέσματα, οι ίδιοι οι συγγραφείς της μελέτης εμφανίζονται ιδιαίτερα προσεκτικοί.

Όπως σημειώνει η επικεφαλής ερευνήτρια Ana Rodriguez-Mateos, καθηγήτρια Διατροφικών Επιστημών στο King’s College London, τα ευρήματα αποτελούν ένδειξη πιθανών οφελών και όχι απόδειξη ότι ο χυμός cranberry βελτιώνει τη μνήμη ή θεραπεύει το στρες. Απαιτούνται μεγαλύτερες μελέτες σε διαφορετικούς πληθυσμούς ώστε να επιβεβαιωθούν τα αποτελέσματα.

Παρόμοια είναι και η θέση διεθνών ειδικών στη διατροφή, οι οποίοι υπενθυμίζουν ότι κανένα μεμονωμένο τρόφιμο δεν μπορεί να αντικαταστήσει μια συνολικά ισορροπημένη διατροφή.

Τι λένε οι ελληνικές και διεθνείς συστάσεις

Η Ελληνική Διατροφολογική Εταιρεία (ΕΛ.Δ.Ε.), επισημαίνει ότι η προστασία της εγκεφαλικής λειτουργίας βασίζεται κυρίως:

• στη Μεσογειακή διατροφή,
• στην κατανάλωση πολλών φρούτων και λαχανικών,
• στα όσπρια,• στους ξηρούς καρπούς,
• στα δημητριακά ολικής άλεσης,
• στο ελαιόλαδο.

Τα cranberries μπορούν να αποτελέσουν μέρος αυτής της διατροφής, αλλά δεν θεωρούνται “υπερτροφή” που από μόνη της προσφέρει θεαματικά αποτελέσματα.

Υπάρχουν και περιορισμοί

Η μελέτη παρουσιάζει αρκετούς περιορισμούς:

• συμμετείχαν μόλις 72 άτομα,
• οι περισσότεροι ήταν γυναίκες,
• όλοι ήταν υγιείς και είχαν ήδη χαμηλά επίπεδα άγχους,
• η διάρκεια ήταν μόνο 12 εβδομάδες,
• τα θετικά αποτελέσματα στη μνήμη προέκυψαν από δευτερογενείς αναλύσεις, γεγονός που απαιτεί επιβεβαίωση.

Επιπλέον, η έρευνα χρηματοδοτήθηκε μέσω ανεξάρτητης, μη δεσμευτικής επιχορήγησης του Cranberry Institute. Οι συγγραφείς αναφέρουν ότι ο χρηματοδότης δεν συμμετείχε στον σχεδιασμό, στην ανάλυση ή στην ερμηνεία των αποτελεσμάτων, στοιχείο που καταγράφεται για λόγους πλήρους διαφάνειας.

Το συμπέρασμα

Μπορεί, λοιπόν, ένα ποτήρι χυμού cranberry να κάνει τον εγκέφαλο πιο «δυνατό»; Η απάντηση της επιστήμης είναι προς το παρόν «ίσως».

Η νέα μελέτη προσθέτει ακόμη ένα κομμάτι στο παζλ που συνδέει τις πολυφαινόλες με την υγεία του εγκεφάλου, δείχνοντας πιθανή βελτίωση στη μνήμη και στη ρύθμιση του στρες. Ωστόσο, δεν αποδεικνύει ότι ο χυμός cranberry αποτελεί θεραπεία ούτε ότι μπορεί να αντικαταστήσει έναν υγιεινό τρόπο ζωής.

Αν ήδη απολαμβάνετε τον χυμό cranberry (κατά προτίμηση χωρίς πρόσθετη ζάχαρη) πιθανότατα αποτελεί μια ασφαλή και θρεπτική επιλογή μέσα σε μια ισορροπημένη, φυτοκεντρική διατροφή. Αν όμως περιμένετε να λύσει μόνο του προβλήματα μνήμης ή άγχους, η επιστήμη δεν έχει ακόμη δώσει αυτή την απάντηση.