Σήμα κινδύνου για τα Διαβητολογικά Κέντρα του ΕΣΥ – Η έλλειψη εξειδικευμένων γιατρών απειλεί τη φροντίδα των ασθενών
Ο σακχαρώδης διαβήτης αφορά ήδη περισσότερο από το 9%-10% του ενήλικου πληθυσμού στην Ελλάδα. Οι ανάγκες για εξειδικευμένη παρακολούθηση αυξάνονται, οι θεραπευτικές δυνατότητες εξελίσσονται, αλλά οι δημόσιες δομές που καλούνται να φροντίσουν τους ασθενείς αντιμετωπίζουν σοβαρές ελλείψεις προσωπικού και δυσκολίες στην ανανέωση του ιατρικού δυναμικού τους.
Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στις σημερινές ελλείψεις. Αφορά και το μέλλον: ποιοι γιατροί θα στελεχώσουν τα Διαβητολογικά Κέντρα και Ιατρεία τα επόμενα χρόνια, όταν οι σημερινοί εξειδικευμένοι επιστήμονες αποχωρήσουν;
Αυτό το ερώτημα βρέθηκε στο επίκεντρο κοινής συνέντευξης Τύπου τεσσάρων φορέων, οι οποίοι προειδοποιούν ότι, εάν δεν υπάρξουν άμεσες παρεμβάσεις, το Εθνικό Σύστημα Υγείας κινδυνεύει να βρεθεί αντιμέτωπο με δομικό έλλειμμα εξειδικευμένου ιατρικού προσωπικού.
Πρόκειται για την Ελληνική Διαβητολογική Εταιρεία (ΕΔΕ), την Ελληνική Ενδοκρινολογική Εταιρεία – Πανελλήνια Ένωση Ενδοκρινολόγων (ΕΕΕ-ΠΕΕ), την Ελληνική Εταιρεία Μελέτης και Εκπαίδευσης για τον Σακχαρώδη Διαβήτη (ΕΛΕΜΕΔ) και την Ελληνική Ομοσπονδία για τον Διαβήτη (ΕΛΟΔΙ).
Οι πρόεδροι των τεσσάρων φορέων ζητούν συντονισμένες πρωτοβουλίες από την Πολιτεία, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι οι άνθρωποι με διαβήτη θα συνεχίσουν να έχουν πρόσβαση σε οργανωμένη, ποιοτική και εξειδικευμένη φροντίδα, ανεξάρτητα από τον τόπο κατοικίας τους.
Ο διαβήτης αυξάνεται, οι ανάγκες πολλαπλασιάζονται – Το ΕΣΥ πρέπει να ανταποκριθεί
Ο σακχαρώδης διαβήτης αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα δημόσιας υγείας, με σταθερά αυξανόμενες ανάγκες παρακολούθησης και θεραπείας.
Στην Ελλάδα εκτιμάται ότι περισσότερο από το 9%-10% του ενήλικου πληθυσμού πάσχει από τη νόσο, ενώ σημαντικό ποσοστό παρουσιάζει προδιαβήτη, γεγονός που δημιουργεί ανησυχία για περαιτέρω αύξηση των περιστατικών τα επόμενα χρόνια.
Παράλληλα, η γήρανση του πληθυσμού, η παχυσαρκία και η συνύπαρξη πολλών χρόνιων παθήσεων αυξάνουν τις ανάγκες για σύνθετη ιατρική παρακολούθηση.
Οι άνθρωποι με διαβήτη δεν χρειάζονται μόνο έλεγχο του σακχάρου τους. Χρειάζονται έγκαιρη αναγνώριση και αντιμετώπιση επιπλοκών, εξατομικευμένη θεραπεία και, σε αρκετές περιπτώσεις, πρόσβαση σε σύγχρονες τεχνολογίες, όπως οι αντλίες ινσουλίνης και τα συστήματα συνεχούς καταγραφής γλυκόζης.
Η εξέλιξη της ιατρικής, επομένως, αυξάνει και τις απαιτήσεις από τις δημόσιες δομές. Απαιτεί περισσότερους εξειδικευμένους επαγγελματίες υγείας, οργανωμένη συνεργασία διαφορετικών ειδικοτήτων και συνεχή εκπαίδευση.
Ωστόσο, σύμφωνα με τους τέσσερις φορείς, η υποστελέχωση και τα εμπόδια στην εκπαίδευση νέων γιατρών απειλούν τη δυνατότητα του ΕΣΥ να ανταποκριθεί σε αυτές τις ανάγκες.
Τέσσερις παρεμβάσεις ζητούν οι φορείς για να μη μείνουν τα Κέντρα χωρίς γιατρούς
Στην κοινή τους παρέμβαση, οι εκπρόσωποι των επιστημονικών εταιρειών και των ασθενών προσδιορίζουν τέσσερις συγκεκριμένες προτεραιότητες:
- Άρση των εμποδίων στις εκπαιδευτικές άδειες των γιατρών του ΕΣΥ που υπηρετούν επί θητεία, ώστε να μπορούν να αποκτούν εξειδίκευση στον σακχαρώδη διαβήτη.
- Ολοκλήρωση των εκκρεμών εγκρίσεων για τους ιδιώτες γιατρούς που επιδιώκουν τη συγκεκριμένη εξειδίκευση.
- Επανεξέταση του αριθμού των διαθέσιμων θέσεων εξειδίκευσης, με βάση τις πραγματικές και μελλοντικές ανάγκες του συστήματος υγείας.
- Διαμόρφωση οργανωμένου πλαισίου εκπαίδευσης και αναγνώρισης των εκπαιδευτών Διαβήτη, ώστε η εκπαίδευση των ασθενών να αποτελεί αναγνωρισμένο μέρος της φροντίδας.
Οι παρεμβάσεις αυτές δεν αφορούν μόνο τη λειτουργία των σημερινών δομών. Αφορούν τη δυνατότητα του συστήματος να εκπαιδεύει και να εντάσσει νέους επιστήμονες, διασφαλίζοντας τη συνέχεια της φροντίδας.
Χωρίς έγκαιρο σχεδιασμό, οι αποχωρήσεις εξειδικευμένων γιατρών ενδέχεται να δημιουργήσουν κενά που δεν θα μπορούν να καλυφθούν άμεσα.
Κωνσταντίνος Μακρυλάκης: «Η υποστελέχωση απειλεί τη συνέχεια της εξειδικευμένης φροντίδας»
Στη βιωσιμότητα των Διαβητολογικών Κέντρων και στην ανάγκη συνεχούς εκπαίδευσης νέων γιατρών αναφέρθηκε ο Κωνσταντίνος Μακρυλάκης, καθηγητής Παθολογίας – Μεταβολικών Νοσημάτων της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ, στην Α΄ Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική και στο Διαβητολογικό Κέντρο του ΓΝΑ «Λαϊκό», και πρόεδρος της Ελληνικής Διαβητολογικής Εταιρείας.
Όπως δήλωσε: «Η υποστελέχωση και τα εμπόδια στην έναρξη της εξειδίκευσης στον Σακχαρώδη Διαβήτη δυσχεραίνουν την ανανέωση του ανθρώπινου δυναμικού και απειλούν τη συνέχεια της εξειδικευμένης φροντίδας. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η κατάσταση στην Περιφέρεια, όπου οι διαθέσιμες δομές και οι δυνατότητες πρόσβασης είναι ήδη ελλιπείς. Οι περιορισμοί στις εκπαιδευτικές άδειες, οι καθυστερήσεις στις προκηρύξεις και στις τοποθετήσεις και οι δυσκολίες εξασφάλισης θέσεων εξειδίκευσης χρειάζονται συντονισμένη αντιμετώπιση».
Ο πρόεδρος της ΕΔΕ υπογράμμισε ότι η απάντηση δεν μπορεί να περιοριστεί σε αποσπασματικές κινήσεις. Χρειάζεται ολοκληρωμένος σχεδιασμός για τη στελέχωση και την εκπαίδευση.
«Η Ελληνική Διαβητολογική Εταιρεία ζητά ένα συνεκτικό σχέδιο στελέχωσης, λειτουργικές διαδικασίες εκπαίδευσης παθολόγων και παιδιάτρων και σαφή χρονοδιαγράμματα για την ολοκλήρωση των διοικητικών ενεργειών. Η επένδυση στους επαγγελματίες υγείας αποτελεί επένδυση στην έγκαιρη αντιμετώπιση των επιπλοκών, στην ποιότητα ζωής των ανθρώπων με Διαβήτη και στην ισότιμη πρόσβαση στη φροντίδα, ανεξάρτητα από τον τόπο κατοικίας».
Η επισήμανση για την περιφέρεια έχει ιδιαίτερη βαρύτητα. Όταν οι εξειδικευμένες υπηρεσίες είναι ήδη περιορισμένες, ακόμη και μία αποχώρηση χωρίς αντικατάσταση μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τη δυνατότητα παρακολούθησης των ασθενών.
Νεοκλής Γεωργόπουλος: Ο διπλός ρόλος των Διαβητολογικών Κέντρων
Τη σημασία των Διαβητολογικών Κέντρων ως δομών που προσφέρουν εξειδικευμένη περίθαλψη αλλά και εκπαιδεύουν νέους επαγγελματίες υγείας ανέδειξε ο Νεοκλής Γεωργόπουλος, ομότιμος καθηγητής Ενδοκρινολογίας και Ενδοκρινολογίας Αναπαραγωγής της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Πατρών και πρόεδρος της Ελληνικής Ενδοκρινολογικής Εταιρείας – Πανελλήνιας Ένωσης Ενδοκρινολόγων.
Όπως εξήγησε: «Τα Διαβητολογικά Κέντρα είναι λειτουργικές νοσοκομειακές δομές που αποτελούν βασικούς πυλώνες εξειδικευμένης φροντίδας των ατόμων με Σακχαρώδη Διαβήτη, διασφαλίζοντας την ολοκληρωμένη αντιμετώπιση και παρακολούθησή τους. Στελεχώνονται από ενδοκρινολόγους και παθολόγους ή παιδιάτρους με εξειδίκευση στον Σακχαρώδη Διαβήτη, καθώς και από κατάλληλα εκπαιδευμένο προσωπικό. Παράλληλα, επιτελούν σημαντικό εκπαιδευτικό έργο, παρέχοντας εξειδίκευση σε ιατρούς του δημόσιου και ιδιωτικού τομέα και εκπαίδευση σε άλλους επαγγελματίες υγείας».
Η διάκριση μεταξύ Διαβητολογικών Κέντρων και Διαβητολογικών Ιατρείων έχει ουσιαστική σημασία:
- Τα Διαβητολογικά Κέντρα παρέχουν εξειδικευμένη παρακολούθηση και παράλληλα έχουν εκπαιδευτικό ρόλο. Συμβάλλουν, δηλαδή, όχι μόνο στη φροντίδα των σημερινών ασθενών αλλά και στην κατάρτιση των γιατρών και άλλων επαγγελματιών υγείας που θα αναλάβουν τη φροντίδα στο μέλλον.
- Τα Διαβητολογικά Ιατρεία, από την άλλη πλευρά, διευρύνουν την πρόσβαση των ασθενών σε εξειδικευμένες υπηρεσίες, χωρίς να διαθέτουν τον αντίστοιχο εκπαιδευτικό ρόλο.
Σύμφωνα με όσα παρουσιάστηκαν, το θεσμικό πλαίσιο λειτουργίας των δομών ανανεώθηκε το 2023, ενώ από το 2024 προβλέπεται και η ένταξη Ιατρείων Παχυσαρκίας για ενήλικες και παιδιά.
Η σύνδεση της διαβητολογικής φροντίδας με την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας αντανακλά την ανάγκη ολοκληρωμένης προσέγγισης των μεταβολικών νοσημάτων.
Ο κ. Γεωργόπουλος κατέληξε: «Η ενίσχυση αυτών των δομών αποτελεί ουσιαστική επένδυση στην ποιότητα της περίθαλψης και στη δημόσια υγεία».
Κυριάκος Καζάκος: Χρειάζεται σχέδιο πριν οι αποχωρήσεις δημιουργήσουν νέα κενά
Στην ανάγκη έγκαιρης ανανέωσης του ανθρώπινου δυναμικού στάθηκε ο Κυριάκος Καζάκος, ομότιμος καθηγητής Παθολογίας και Σακχαρώδη Διαβήτη του Διεθνούς Πανεπιστημίου της Ελλάδος και πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Μελέτης και Εκπαίδευσης για τον Σακχαρώδη Διαβήτη.
Όπως δήλωσε: «Η βιωσιμότητα των Διαβητολογικών Κέντρων προϋποθέτει επαρκές προσωπικό, συνεχή εκπαίδευση και έγκαιρη ανανέωση του ανθρώπινου δυναμικού τους. Η υποστελέχωση επιβαρύνει τις ομάδες φροντίδας και περιορίζει τον διαθέσιμο χρόνο για παρακολούθηση, εκπαίδευση των ασθενών και πρόληψη των επιπλοκών. Ιδιαίτερη μέριμνα απαιτείται για την περιφέρεια και τις παιδιατρικές δομές».
Η υποστελέχωση δεν σημαίνει μόνο λιγότερα διαθέσιμα ραντεβού. Μπορεί να περιορίσει τον χρόνο που αφιερώνεται στην εκπαίδευση των ασθενών, στην εξατομίκευση της θεραπείας και στην πρόληψη επιπλοκών που ενδέχεται να επηρεάσουν σοβαρά την υγεία τους.
Ο πρόεδρος της ΕΛΕΜΕΔ υπογράμμισε την ανάγκη για: «συστηματική καταγραφή των αναγκών και των αναμενόμενων αποχωρήσεων, έγκαιρη κάλυψη των κενών και σχεδιασμό για την ένταξη νέων εξειδικευμένων ιατρών στις υπηρεσίες Διαβήτη».
Παράλληλα, επισήμανε την ανάγκη ενίσχυσης των διεπιστημονικών ομάδων με νοσηλευτές, διαιτολόγους, επισκέπτες υγείας και άλλους επαγγελματίες υγείας, καθώς και την καθιέρωση οργανωμένου πλαισίου εκπαίδευσης και αναγνώρισης του ρόλου του εκπαιδευτή Διαβήτη.
Η εκπαίδευση των ανθρώπων με διαβήτη αποτελεί βασικό μέρος της αποτελεσματικής διαχείρισης της νόσου. Περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, τη σωστή χρήση της θεραπείας, την παρακολούθηση της γλυκόζης, τη διατροφή, την αναγνώριση υπογλυκαιμιών και την πρόληψη επιπλοκών.
Η παροχή αυτής της εκπαίδευσης απαιτεί κατάλληλα καταρτισμένους επαγγελματίες και επαρκή χρόνο μέσα στις δομές υγείας. «Η επένδυση στους ανθρώπους των δομών αποτελεί προϋπόθεση για συνεχή, ποιοτική και ισότιμη φροντίδα», σημείωσε με έμφαση ο κ. Καζάκος.
Σοφία Τσιακάλου: «Η πρόσβαση στην κατάλληλη φροντίδα δεν μπορεί να εξαρτάται από τον τόπο κατοικίας»
Την πλευρά των ανθρώπων που ζουν καθημερινά με τη νόσο ανέδειξε η Σοφία Τσιακάλου, πρόεδρος της Ελληνικής Ομοσπονδίας για τον Διαβήτη (ΕΛΟΔΙ).
Η παρέμβασή της έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στις ανισότητες πρόσβασης, οι οποίες γίνονται εντονότερες για όσους κατοικούν μακριά από τα μεγάλα αστικά κέντρα.
Όπως ανέφερε: «Η Ελληνική Ομοσπονδία για τον Διαβήτη συμμετέχει ενεργά στην κοινή πρωτοβουλία των τεσσάρων φορέων, διεκδικώντας την ενίσχυση και τη βιωσιμότητα των Διαβητολογικών Κέντρων και Ιατρείων σε όλη τη χώρα. Η πρόσβαση στην κατάλληλη φροντίδα δεν μπορεί να εξαρτάται από τον τόπο κατοικίας. Είναι δικαίωμα κάθε ανθρώπου με Διαβήτη. Διεκδικούμε επαρκώς στελεχωμένες, λειτουργικές και γεωγραφικά προσβάσιμες δομές, με εξειδικευμένο προσωπικό και διεπιστημονικές ομάδες φροντίδας».
Η ανάγκη μετακίνησης για μια ιατρική επίσκεψη δεν αποτελεί απλώς μια πρακτική δυσκολία. Για έναν άνθρωπο που χρειάζεται τακτική παρακολούθηση, μπορεί να σημαίνει χαμένες ώρες εργασίας, έξοδα μεταφοράς και διαμονής, επιβάρυνση της οικογένειας ή ακόμη και αναβολή της αναγκαίας φροντίδας. Σε μια περίοδο οικονομικής πίεσης, αυτές οι δυσκολίες μπορούν να εντείνουν τις ήδη υπάρχουσες ανισότητες.
Η πρόεδρος της ΕΛΟΔΙ εξήγησε: «Ο Διαβήτης είναι μια πολυπαραγοντική και σύνθετη νόσος, που απαιτεί ολιστική αντιμετώπιση και τη συνεργασία διεπιστημονικών ομάδων επαγγελματιών υγείας. Η έλλειψη εξειδικευμένων ιατρών και η υποστελέχωση των δομών υπονομεύουν τη δυνατότητα ολοκληρωμένης φροντίδας. Ιδιαίτερα στην περιφέρεια, οι άνθρωποι με Διαβήτη αναγκάζονται συχνά να μετακινούνται σε μεγάλα αστικά κέντρα για την αναγκαία παρακολούθησή τους. Σε μια περίοδο οικονομικής πίεσης για τα νοικοκυριά, το κόστος αυτών των μετακινήσεων αποτελεί πρόσθετο εμπόδιο στην πρόσβαση στην υγεία».
Το κρίσιμο ερώτημα: Ποιος θα φροντίζει τους ασθενείς τα επόμενα χρόνια;
Η κοινή παρέμβαση των τεσσάρων φορέων αναδεικνύει ένα ζήτημα που υπερβαίνει τη διαχείριση των σημερινών ελλείψεων. Η βιωσιμότητα των Διαβητολογικών Κέντρων και Ιατρείων εξαρτάται από τη δυνατότητα του συστήματος υγείας να διατηρεί, να εκπαιδεύει και να ανανεώνει το εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό του.
Χωρίς έγκαιρη προετοιμασία για τις αποχωρήσεις γιατρών, χωρίς επαρκείς θέσεις εξειδίκευσης και χωρίς λειτουργικές διαδικασίες εκπαίδευσης, ο κίνδυνος δεν είναι μόνο να αυξηθεί η πίεση στις υπάρχουσες δομές. Είναι να περιοριστεί σταδιακά η ίδια η δυνατότητα παροχής εξειδικευμένης φροντίδας, ιδιαίτερα στην περιφέρεια και στις παιδιατρικές υπηρεσίες.
Οι επιστημονικές εξελίξεις προσφέρουν σημαντικές δυνατότητες για καλύτερη ρύθμιση του διαβήτη, πρόληψη επιπλοκών και βελτίωση της ποιότητας ζωής. Αυτές οι δυνατότητες, όμως, προϋποθέτουν επαγγελματίες υγείας που μπορούν να τις εφαρμόσουν και δομές ικανές να υποστηρίξουν τους ασθενείς σε βάθος χρόνου.
Το μήνυμα των τεσσάρων φορέων προς την Πολιτεία είναι σαφές: η στελέχωση και η εκπαίδευση δεν μπορούν να περιμένουν μέχρι να εμφανιστούν τα επόμενα κενά. Γιατί η πραγματική δοκιμασία ενός συστήματος υγείας δεν είναι μόνο αν διαθέτει σύγχρονες θεραπείες.
Είναι αν μπορεί να εξασφαλίσει ότι κάθε άνθρωπος που τις χρειάζεται θα έχει πρόσβαση σε αυτές, σήμερα και στο μέλλον, ανεξάρτητα από τον τόπο όπου ζει.