Πόσο επικίνδυνα είναι πραγματικά τα σπορέλαια; Τι λένε οι ειδικοί

Τα σπορέλαια για πολλούς συγκαταλέγονται στις «κακές» διατροφικές επιλογές. Συχνά παρουσιάζονται ως «τοξικά λίπη» που ευθύνονται για κάθε πρόβλημα υγείας: φλεγμονές και ορμονικές διαταραχές μέχρι παχυσαρκία και καρκίνο. Η «συμβουλή» που κυριαρχεί είναι μια και απλή: Κόψτε τα τελείως!

Πόσο βάση έχουν όμως όλα αυτά και τι ισχύει στην πραγματικότητα; Τι δείχνει η επιστημονική έρευνα για τα σπορέλαια και πώς επηρεάζουν τον οργανισμό; ; Και τελικά έχει νόημα να τα φοβόμαστε; Απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα δίνουν οι ειδικοί της Cleveland Clinic ξεκαθαρίζοντας μύθους και αλήθειες για τα σπορέλαια.

Τι είναι τα σπορέλαια;

Πρόκειται για φυτικά έλαια που παράγονται, όπως λέει και το όνομά τους, από τους σπόρους διαφόρων φυτών. Αυτοί οι σπόροι μετατρέπονται σε έλαια που σήμερα χρησιμοποιούνται παντού, τόσο στη μαγειρική όσο και στη ζαχαροπλαστική, από φαγητά στο σπίτι και τηγανητά (κυρίως σε fast food) μέχρι σε συσκευασμένα επεξεργασμένα και υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα, ψωμιά, dressings, ακόμη και στη σοκολάτα.

Οι σπόροι, ως τρόφιμο, μπορούν να είναι πολύ υγιεινοί. Ισχύει όμως το ίδιο και για το λάδι που προέρχεται από αυτούς; Η απάντηση είναι «όχι ακριβώς».

Τα σπορέλαια παράγονται μέσω μιας χημικής διαδικασίας κατά την οποία λευκαίνονται, εξευγενίζονται και θερμαίνονται για να γίνουν κατάλληλα προς χρήση. Αυτή η διαδικασία αφαιρεί πολλά από τα θρεπτικά συστατικά των σπόρων.

Τα «μισητά οκτώ» – Ποια σπορέλαια είναι στο στόχαστρο;

Τα πιο συχνά χρησιμοποιούμενα και πολυσυζητημένα σπορέλαια είναι:

• Κραμβέλαιο
• Καλαμποκέλαιο
• Βαμβακέλαιο
• Σταφυλέλαιο
• Σογιέλαιο
• Ηλιέλαιο
• Καστορέλαιο
• Έλαιο πίτουρου ρυζιού
• Αραχιδέλαιο

Τα παραπάνω σπορέλαια συχνά παρουσιάζονται ως τοξικά και οι επικριτές τους ισχυρίζονται πως πρέπει να αποκλειστούν πλήρως από τη διατροφή. Το ερώτημα όμως είναι άλλο: φταίνε τα ίδια τα σπορέλαια ή ο τρόπος που χρησιμοποιούνται;

Πιθανοί κίνδυνοι για την υγεία

Είναι χημικά επεξεργασμένα

Χωρίς τη διαδικασία ραφιναρίσματος, ορισμένα σπορέλαια θα ήταν πλούσια σε βιταμίνη Ε και φαινόλες. Στην πράξη όμως υφίστανται έντονη επεξεργασία για να βελτιωθούν η γεύση, το χρώμα και η διάρκεια ζωής τους.

Η διαδικασία μπορεί να περιλαμβάνει καθαρισμό, πίεση, λεύκανση, απόσμηση, εξευγενισμό και, σε κάποιες περιπτώσεις, χρήση χημικού διαλύτη (εξάνιο) για την εξαγωγή του λαδιού. Το αποτέλεσμα είναι έλαια με ελάχιστα διατροφικά οφέλη. Αυτό βέβαια δεν ισχύει μόνο για τα σπορέλαια, αφού και άλλα έλαια μπορεί να είναι πολύ επεξεργασμένα.

Συνδέονται με ανθυγιεινά τρόφιμα

Το βασικό πρόβλημα δεν είναι τόσο το ίδιο το σπορέλαιο, όσο το πού το συναντάμε συνήθως: σε συσκευασμένα, fast food και υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα. Όταν καταναλώνεις σπορέλαια, συνήθως το κάνεις μέσα από τρόφιμα που έτσι κι αλλιώς είναι πλούσια σε λιπαρά, ζάχαρη και αλάτι. Μελέτες έχουν δείξει ότι η υψηλή κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφίμων σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο καρδιομεταβολικών προβλημάτων ακόμη και θεμάτων ψυχικής υγείας.

Συμβάλλουν στη φλεγμονή

Τα σπορέλαια είναι πλούσια σε λινολεϊκό οξύ, ένα ωμέγα-6 λιπαρό οξύ. Ο οργανισμός χρειάζεται μικρές ποσότητες από αυτά, όμως το πρόβλημα είναι η υπερβολή. Η ιδανική αναλογία ωμέγα-6 προς ωμέγα-3 είναι περίπου 2:1 ή 1:1.

Στη δυτική διατροφή, όμως, συχνά φτάνει το 10:1 ή και το 20:1. Και αυτή η ανισορροπία συνδέεται με χρόνια φλεγμονή, η οποία σχετίζεται με παθήσεις όπως αρθρίτιδα, καρδιοπάθειες, μεταβολικό σύνδρομο, εγκεφαλικό και διαβήτη τύπου 2. Τα σπορέλαια δεν προκαλούν άμεσα αυτές τις ασθένειες, αλλά η υψηλή κατανάλωση μπορεί να συμβάλει στην ανισορροπία λιπαρών και, έμμεσα, στη φλεγμονή.

Πρέπει να τα αποφεύγεις;

Το να τηγανίσεις περιστασιακά κάποια τρόφιμα σε λίγο ηλιέλαιο δεν θα διαλύσει την υγεία σου. Υπάρχουν όμως κάποιες προϋποθέσεις: Δεν πρέπει να μαγειρεύονται σε πολύ υψηλές θερμοκρασίες ούτε να επαναχρησιμοποιούνται, γιατί έτσι επιδεινώνονται οι αρνητικές τους επιδράσεις.

Αν κάποιος αποφασίσει να τα κόψει εντελώς, δεν υπάρχει κάποιο μειονέκτημα. Στην πράξη όμως το πιο σημαντικό είναι πως αυτό θα σημαίνει ότι κόβει και πολλά επεξεργασμένα τρόφιμα, στα οποία χρησιμοποιούνται κατά κόρον. Εκεί βρίσκεται και η ουσία του προβλήματος: Η κατανάλωση επεξεργασμένων και υπερεπεξεργασμένων τροφίμων.

Πιο υγιεινές εναλλακτικές

Για τη μαγειρική στο σπίτι, προτείνεται η χρήση ελαίων με περισσότερα μονοακόρεστα και ωμέγα-3 λιπαρά:

• Έξτρα παρθένο ελαιόλαδο για χαμηλές θερμοκρασίες
• Λάδι αβοκάντο για υψηλές θερμοκρασίες

Δεν προέρχονται από σπόρους, είναι λιγότερο επεξεργασμένα και διατηρούν περισσότερα θρεπτικά συστατικά.

Αν παρ’ όλα αυτά χρησιμοποιείς σπορέλαια στο σπίτι, καλό είναι να μειώσεις τη συχνότητα, να το κάνεις σε μικρές ποσότητες και να επιλέγεις όσο γίνεται πιο αγνές, μη εξευγενισμένες εκδοχές.

Συμπέρασμα: μέτρο στα έλαια συνολικά

Γενικά, καλό είναι να περιορίζουμε όλα τα έλαια, ειδικά όταν τρώμε εκτός σπιτιού, όπου χρησιμοποιούνται συχνά φθηνά και πολύ επεξεργασμένα λίπη.

Αντί να εστιάζεις αποκλειστικά στο να «εξαφανίσεις» τα σπορέλαια, η πιο ουσιαστική κίνηση είναι να μειώσεις τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα. Η καθημερινή κατανάλωση μη επεξεργασμένων τροφίμων λειτουργεί σαν προστατευτικό δίχτυ, ακόμη κι όταν περιστασιακά τρως έξω.