Πάνω από το 50% των εμφραγμάτων στις γυναίκες δεν οφείλονται σε φραγμένες αρτηρίες
Για δεκαετίες, η ιατρική κοινότητα αντιμετώπιζε την καρδιακή προσβολή σχεδόν ως συνώνυμο των φραγμένων στεφανιαίων αρτηριών. Η αθηροθρόμβωση (η συσσώρευση αθηρωματικής πλάκας και η δημιουργία θρόμβων που εμποδίζουν τη ροή του αίματος προς την καρδιά) θεωρούνταν η βασική, αν όχι η μοναδική, αιτία.
Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια, ολοένα και περισσότερες έρευνες δείχνουν ότι αυτή η προσέγγιση δεν επαρκεί, ειδικά όταν πρόκειται για νεότερους ενήλικες και ακόμη περισσότερο για γυναίκες.
Η μελέτη που αλλάζει τα δεδομένα
Επιστήμονες από την κλινική Mayo στις ΗΠΑ πραγματοποίησαν μία από τις πιο λεπτομερείς αναλύσεις μέχρι σήμερα, εξετάζοντας 1.474 περιστατικά καρδιακής προσβολής σε άτομα ηλικίας 65 ετών και κάτω. Τα περιστατικά καταγράφηκαν μεταξύ 2003 και 2018 στην κομητεία Olmsted της Μινεσότα, μια περιοχή με υψηλής ποιότητας και πλήρως τεκμηριωμένα ιατρικά αρχεία.
Οι ερευνητές ανέλυσαν εξονυχιστικά τόσο τα κλινικά δεδομένα όσο και τα απεικονιστικά ευρήματα, με στόχο να εντοπίσουν τη βασική αιτία πίσω από κάθε καρδιακό επεισόδιο. Το αποτέλεσμα ήταν αποκαλυπτικό: περισσότερες από τις μισές καρδιακές προσβολές στις γυναίκες δεν σχετίζονταν με αθηροθρόμβωση.
Η έρευνα δημοσιεύτηκε στο Journal of the American College of Cardiology.
Το χάσμα μεταξύ των φύλων
Στους άνδρες, η εικόνα παρέμεινε σχετικά «κλασική». Η αθηροθρόμβωση ευθυνόταν για το 75% των καρδιακών προσβολών, ποσοστό που επιβεβαιώνει την παραδοσιακή αντίληψη.
Στις γυναίκες, όμως, η κατάσταση ήταν εντελώς διαφορετική. Μόλις το 47% των καρδιακών προσβολών αποδόθηκε σε αθηροθρομβωτικά αίτια — δηλαδή λιγότερες από τις μισές. Το εύρημα αυτό έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς επηρεάζει άμεσα τον τρόπο με τον οποίο οι γιατροί προσεγγίζουν τη διάγνωση, τη θεραπεία αλλά και την πρόληψη των μελλοντικών επεισοδίων.
«Η έρευνα αυτή φωτίζει αιτίες καρδιακής προσβολής που ιστορικά δεν είχαν αναγνωριστεί επαρκώς, ειδικά στις γυναίκες», επισημαίνει η καρδιολόγος Claire Raphael.
«Όταν η πραγματική αιτία μιας καρδιακής προσβολής παρερμηνεύεται, οι θεραπείες που ακολουθούν μπορεί να είναι λιγότερο αποτελεσματικές ή ακόμη και επιβλαβείς».
Όταν η καρδιά “ασφυκτιά” χωρίς φραγμένες αρτηρίες
Στις γυναίκες, το 34% των περιστατικών καρδιακής προσβολής αποδόθηκε σε δευτερογενή εμφράγματα του μυοκαρδίου λόγω αναντιστοιχίας προσφοράς και ζήτησης οξυγόνου (SSDM). Σε αυτές τις περιπτώσεις, η καρδιά δεν λαμβάνει το οξυγόνο που χρειάζεται, όχι επειδή οι αρτηρίες είναι φραγμένες, αλλά λόγω άλλων σοβαρών καταστάσεων που επιβαρύνουν τον οργανισμό.
Τέτοιοι στρεσογόνοι παράγοντες μπορεί να είναι η αναιμία, οι σοβαρές λοιμώξεις, η αναπνευστική ανεπάρκεια ή άλλες μη καρδιακές παθήσεις που αυξάνουν απότομα τις ανάγκες της καρδιάς.
SCAD, εμβολές και άλλες «αόρατες» αιτίες
Πέρα από το SSDM, οι ερευνητές εντόπισαν και άλλες μη αθηροθρομβωτικές αιτίες που διαδραματίζουν κρίσιμο ρόλο:
- Αυθόρμητη ανατομή στεφανιαίας αρτηρίας (SCAD): Ρήξεις στο τοίχωμα της αρτηρίας προκαλούν τη συσσώρευση αίματος και περιορίζουν τη ροή, χωρίς την παρουσία πλάκας.
- Στεφανιαίες εμβολές: Θρόμβοι που δημιουργούνται σε άλλο σημείο του σώματος και μετακινούνται προς τις αρτηρίες της καρδιάς.
- Σπασμός στεφανιαίων αρτηριών και περιπτώσεις MINOCA (έμφραγμα χωρίς σημαντική απόφραξη).
Σύμφωνα με τους ερευνητές, στις γυναίκες ηλικίας 45 ετών και κάτω, το SSDM ήταν η συχνότερη αιτία καρδιακής προσβολής, ενώ οι οξείες μη αθηροθρομβωτικές αιτίες συνολικά εμφανίζονταν εξίσου συχνά με την αθηροθρόμβωση.
Υψηλότερος κίνδυνος θανάτου μετά το επεισόδιο
Τα άτομα που υπέστησαν καρδιακή προσβολή λόγω SSDM παρουσίασαν τα υψηλότερα ποσοστά θνησιμότητας από κάθε αιτία μέσα στα επόμενα πέντε χρόνια. Οι συγγραφείς της μελέτης εκτιμούν ότι αυτό πιθανότατα σχετίζεται με το γεγονός ότι πρόκειται για ασθενείς με ήδη επιβαρυμένη υγεία, οι οποίοι είναι πιο ευάλωτοι σε σοβαρές μη καρδιακές παθήσεις.
Λάθος διάγνωση, λάθος στρατηγική
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το εύρημα ότι πολλά περιστατικά SCAD διαγνώστηκαν αρχικά ως αθηροθρόμβωση. Το φαινόμενο αυτό ήταν πολύ πιο συχνό στις γυναίκες, στις οποίες η SCAD αποδείχθηκε σχεδόν έξι φορές συχνότερη αιτία καρδιακής προσβολής.
Η εσφαλμένη διάγνωση μπορεί να οδηγήσει σε λανθασμένες θεραπείες και σε ανεπαρκή πρόληψη μελλοντικών επεισοδίων.
Έκκληση για αλλαγή προσέγγισης
«Η μελέτη δείχνει ότι πρέπει να επανεξετάσουμε ριζικά τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουμε τα καρδιακά επεισόδια σε αυτόν τον πληθυσμό, ιδιαίτερα στις νεότερες γυναίκες», τονίζει ο καρδιολόγος Rajiv Gulati.
«Οι γιατροί οφείλουν να είναι περισσότερο ευαισθητοποιημένοι σε παθήσεις όπως η SCAD, οι εμβολές και οι στρεσογόνοι παράγοντες, ενώ και οι ασθενείς πρέπει να διεκδικούν απαντήσεις όταν κάτι δεν “κολλάει”».
Τα κενά της πρόληψης
Η μελέτη δεν εξέτασε σε βάθος γιατί οι γυναίκες εμφανίζουν τόσο διαφορετικό προφίλ αιτιών, ωστόσο οι ερευνητές εκτιμούν ότι μπορεί να παίζουν ρόλο τόσο οι βιολογικές διαφορές όσο και κοινωνικοί παράγοντες, όπως η καθυστερημένη αναζήτηση ιατρικής βοήθειας.
Σε εθνικό επίπεδο, στις ΗΠΑ καταγράφεται μία καρδιακή προσβολή κάθε 40 δευτερόλεπτα. Παρά τη βελτίωση των διαγνωστικών μεθόδων και της απεικόνισης της καρδιάς, νεότερες έρευνες από ΗΠΑ και Καναδά δείχνουν ότι τα σημερινά εργαλεία πρόβλεψης κινδύνου ενδέχεται να αποτυγχάνουν να εντοπίσουν σχεδόν τους μισούς ανθρώπους που τελικά θα υποστούν έμφραγμα.
«Η αιτία κάνει τη διαφορά»
Οι συγγραφείς της μελέτης καλούν σε ενίσχυση της ενημέρωσης τόσο των επαγγελματιών υγείας όσο και του κοινού για τις μη αθηροθρομβωτικές αιτίες καρδιακής προσβολής.
«Η κατανόηση του γιατί συνέβη μια καρδιακή προσβολή είναι εξίσου κρίσιμη με τη θεραπεία της», υπογραμμίζει η Δρ. Raphael. «Μπορεί να καθορίσει αν ο ασθενής θα αναρρώσει πλήρως ή θα βρεθεί αντιμέτωπος με μια επικίνδυνη υποτροπή».