Ανησυχία για την παιδική παχυσαρκία – «Οι επιπλοκές αρχίζουν νωρίς», προειδοποιούν οι ειδικοί

Την ανάγκη για έγκαιρη αναγνώριση και εξατομικευμένη αντιμετώπιση της παιδικής και εφηβικής παχυσαρκίας, με μακροχρόνια φροντίδα και ενεργό συμμετοχή της οικογένειας, υπογραμμίζει η Ένωση Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων Αττικής, με αφορμή τις νέες οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) που δημοσιεύθηκαν στις 7 Οκτωβρίου.

Όπως επισημαίνει, η παιδική και εφηβική παχυσαρκία είναι χρόνια, πολυπαραγοντική νόσος, με επιπτώσεις στην υγεία που μπορεί να εμφανιστούν από τη σχολική ηλικία.

Τι δείχνουν τα νεότερα στοιχεία για την παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα

Περίπου 37% των παιδιών ηλικίας 7 ετών στην Ελλάδα εμφάνιζε αυξημένο σωματικό βάρος ή παχυσαρκία και περίπου 18% παχυσαρκία, σύμφωνα με το ενημερωτικό δελτίο του ΠΟΥ για τον έκτο γύρο της ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας COSI, με δεδομένα της περιόδου 2022-2024. Τα αντίστοιχα συνολικά ποσοστά στις συμμετέχουσες χώρες, για παιδιά 7-9 ετών, ήταν 25% και 11%.

Στην πανελλήνια έρευνα HBSC του Ερευνητικού Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου Ψυχικής Υγείας (ΕΠΙΨΥ) το 2022, το 22,2% των μαθητών ηλικίας 11, 13 και 15 ετών κατατάχθηκε στην κατηγορία υπέρβαρου ή παχυσαρκίας, έναντι 19% το 2018. Η εκτίμηση βασίζεται στο βάρος και στο ύψος που ανέφεραν οι ίδιοι οι έφηβοι.

Σε πανελλαδική έρευνα γονέων που παρουσιάστηκε από το υπουργείο Υγείας και τη UNICEF το 2024, μόλις το 20,6% των εφήβων 15-17 ετών αναφέρθηκε ότι ασκείται καθημερινά για τουλάχιστον μία ώρα. Ο μέσος χρόνος μπροστά σε οθόνες για δραστηριότητες εκτός εκπαίδευσης έφθανε τις τρεις ώρες ημερησίως στους εφήβους.

Τα ποσοστά αφορούν διαφορετικές ηλικίες και μεθόδους καταγραφής και δεν συγκρίνονται απευθείας μεταξύ τους. Αναδεικνύουν, ωστόσο, την ανάγκη για παρεμβάσεις σε όλη τη διάρκεια της παιδικής και εφηβικής ηλικίας.

Οι επιπλοκές δεν περιμένουν την ενηλικίωση

Η Ένωση Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων Αττικής εφιστά την προσοχή στις επιπτώσεις της παχυσαρκίας, οι οποίες μπορεί να εξελίσσονται ακόμη και χωρίς εμφανή συμπτώματα:

• Προδιαβήτης και σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2. Ο οργανισμός μπορεί να δυσκολεύεται να χρησιμοποιήσει αποτελεσματικά την ινσουλίνη, την ορμόνη που ρυθμίζει το σάκχαρο.
• Αυξημένη αρτηριακή πίεση και διαταραχές των λιπιδίων. Η καρδιά και τα αγγεία επιβαρύνονται από μικρή ηλικία.
• Λιπώδης νόσος του ήπατος. Η συσσώρευση λίπους στο συκώτι μπορεί να συνοδεύεται από φλεγμονή και, σε ορισμένες περιπτώσεις, προοδευτική βλάβη.
• Αποφρακτική υπνική άπνοια. Το έντονο ροχαλητό και οι παύσεις της αναπνοής στον ύπνο χρειάζονται αξιολόγηση, ιδιαίτερα όταν συνυπάρχουν υπνηλία ή δυσκολίες συγκέντρωσης.
• Ορθοπαιδικά προβλήματα και μυοσκελετικός πόνος. Μπορούν να περιορίσουν την κίνηση, το παιχνίδι και τη συμμετοχή σε αθλητικές δραστηριότητες.
• Διαταραχές της εμμήνου ρύσεως και σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών σε έφηβες.

«Οι παραπάνω επιπλοκές δεν εμφανίζονται σε κάθε παιδί. Η πιθανότητά τους, όμως, καθιστά αναγκαία την έγκαιρη κλινική αξιολόγηση. Μακροπρόθεσμα, η παχυσαρκία συνδέεται επίσης με αυξημένο κίνδυνο καρδιαγγειακών νοσημάτων και ορισμένων καρκίνων στην ενήλικη ζωή όπως του ενδομητρίου, του μαστού, του παχέος εντέρου και ορθού, του οισοφάγου στομάχου, του ήπατος-ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα, της χοληδόχου κύστης, του παγκρέατος, του νεφρού», τονίζει η Ένωση Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων Αττικής.

Η ψυχική επιβάρυνση χρειάζεται την ίδια προσοχή. Τα πειράγματα, ο σχολικός εκφοβισμός και οι διακρίσεις λόγω βάρους μπορούν να προκαλέσουν ντροπή, κοινωνική απομόνωση και επιδείνωση της σχέσης με το φαγητό. Ο στιγματισμός μπορεί ακόμη να απομακρύνει το παιδί από τη σωματική δραστηριότητα και την αναζήτηση ιατρικής βοήθειας.

Η Ένωση επισημαίνει ότι η αντιμετώπιση χρειάζεται να στηρίζεται στην κατανόηση των παραγόντων που επηρεάζουν κάθε οικογένεια. Η κληρονομικότητα, οι βιολογικοί μηχανισμοί της πείνας, ο ύπνος, το άγχος και οι συνθήκες διαβίωσης επηρεάζουν το βάρος. Η ενοχοποίηση του παιδιού ή των γονέων δυσκολεύει τη θεραπευτική συνεργασία.

Ο παιδίατρος ως σταθερό σημείο αναφοράς

Ο παιδίατρος παρακολουθεί την πορεία ανάπτυξης και μπορεί να αναγνωρίσει έγκαιρα μεταβολές που χρειάζονται παρέμβαση. Η αξιολόγηση περιλαμβάνει τις καμπύλες βάρους, ύψους και Δείκτη Μάζας Σώματος (ΔΜΣ), την αρτηριακή πίεση, το ιστορικό και την αναζήτηση συνοδών προβλημάτων. Οι εξετάσεις επιλέγονται ανάλογα με την ηλικία, τη βαρύτητα και τα ευρήματα κάθε παιδιού.

Η θεραπεία χρειάζεται συγκεκριμένους στόχους και τακτική επανεκτίμηση. Σε ορισμένα παιδιά που αναπτύσσονται, κατάλληλος στόχος μπορεί να είναι η σταθεροποίηση του βάρους καθώς αυξάνεται το ύψος. Σε σοβαρή παχυσαρκία ή παρουσία επιπλοκών απαιτείται έγκαιρη συνεργασία με εξειδικευμένη ομάδα.

Πρακτικές αλλαγές με συμμετοχή όλης της οικογένειας

Νερό αντί ζαχαρούχων ποτών, τακτικά γεύματα, μεγαλύτερη ποικιλία θρεπτικών τροφίμων, οικογενειακό τραπέζι χωρίς οθόνες και επαρκής ύπνος αποτελούν βασικά σημεία παρέμβασης. Η κίνηση χρειάζεται να είναι ευχάριστη και προσαρμοσμένη στις δυνατότητες του παιδιού. Για τις ηλικίες 5-17 ετών, ο ΠΟΥ συστήνει κατά μέσο όρο τουλάχιστον 60 λεπτά μέτριας έως έντονης σωματικής δραστηριότητας ημερησίως μέσα στην εβδομάδα. Το περπάτημα, το ποδήλατο, ο χορός και το ενεργό παιχνίδι μπορούν να συμβάλουν σε αυτόν τον στόχο.

Σε επιλεγμένους ασθενείς μπορεί να προστεθεί φαρμακευτική αγωγή, σύμφωνα με τις εγκεκριμένες ενδείξεις κάθε θεραπείας και με συστηματική παρακολούθηση. Σε σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να χρειαστεί αξιολόγηση για χειρουργική αντιμετώπιση από εξειδικευμένη διεπιστημονική ομάδα.

Η θέση και η συμβολή της Ένωσης

Η Ένωση Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων Αττικής επιδιώκει να συμβάλει στην υπεύθυνη ενημέρωση των γονέων, στην ενίσχυση της πρόληψης και στην έγκαιρη πρόσβαση σε επιστημονικά τεκμηριωμένη φροντίδα. Αναδεικνύει τη σημασία της σταθερής σχέσης παιδιάτρου και οικογένειας για την αναγνώριση των δυσκολιών, τον σχεδιασμό εφαρμόσιμων αλλαγών και τη συνέχεια της θεραπείας. Παράλληλα, υπογραμμίζει την ανάγκη συνεργασίας της Πολιτείας, των σχολείων και των επαγγελματιών υγείας. Η πρόσβαση σε ποιοτική διατροφή, ασφαλείς χώρους άσκησης και κατάλληλες υπηρεσίες υγείας πρέπει να διασφαλίζεται για κάθε παιδί, ανεξάρτητα από τις οικονομικές δυνατότητες της οικογένειάς του.

«Η έγκαιρη φροντίδα μπορεί να προλάβει επιπλοκές και να βελτιώσει ουσιαστικά την καθημερινότητα του παιδιού. Η οικογένεια χρειάζεται ενημέρωση, υποστήριξη και ένα σταθερό θεραπευτικό σχέδιο με επίκεντρο την υγεία και την ανάπτυξή του», καταλήγει η Ένωση Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων Αττικής.