Ακραία ζέστη: Οι 33 παθήσεις που «εκτοξεύονται» στα επείγοντα – 560 εκατ. παιδιά σε θερμικό στρες
Η ακραία ζέστη δεν συνδέεται μόνο με αφυδάτωση και θερμοπληξία. Δύο νέες μελέτες που δημοσιεύθηκαν στο «Science Advances» δείχνουν ότι οι υψηλές θερμοκρασίες σχετίζονται με πολύ ευρύτερο φάσμα προβλημάτων υγείας, από νεφρική ανεπάρκεια και δερματικές παθήσεις έως ψυχικές διαταραχές, τροχαία και τραυματισμούς. Την ίδια ώρα, έως και 560 εκατομμύρια παιδιά ηλικίας έως 9 ετών βιώνουν κάθε χρόνο τουλάχιστον έναν επιπλέον μήνα επικίνδυνου θερμικού στρες εξαιτίας της ανθρωπογενούς κλιματικής αλλαγής.
Η εικόνα που βλέπουν οι γιατροί στα Τμήματα Επειγόντων Περιστατικών τις ημέρες ακραίας ζέστης αποδεικνύεται πολύ πιο σύνθετη από ό,τι θεωρούνταν μέχρι σήμερα.
Ερευνητές του Northwestern University ανέλυσαν σχεδόν ένα εκατομμύριο επισκέψεις σε ΤΕΠ και μονάδες επείγουσας φροντίδας στο Σικάγο, από τον Μάιο έως τον Σεπτέμβριο της περιόδου 2011-2023. Εξέτασαν συνολικά 1.803 διαφορετικές διαγνώσεις, αναζητώντας εκείνες που εμφανίζονταν συχνότερα κατά τις ημέρες ακραίας ζέστης.
Ως τέτοιες ορίστηκαν οι ημέρες με θερμοκρασία τουλάχιστον 33,7 βαθμών Κελσίου, οι οποίες ήταν συνολικά 100 στο διάστημα της μελέτης.
Το αποτέλεσμα ήταν εντυπωσιακό: οι επιστήμονες εντόπισαν 33 διαγνώσεις που παρουσίαζαν συσχέτιση με την ακραία ζέστη, αρκετές από τις οποίες δεν θεωρούνται παραδοσιακά «θερμικές» παθήσεις.
Από νεφρική ανεπάρκεια μέχρι τροχαία και επιθετική συμπεριφορά
Στη λίστα περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων:
- οξεία νεφρική ανεπάρκεια
- δερματικά εξανθήματα και οιδήματα
- επιδείνωση της πολλαπλής σκλήρυνσης
- ψυχικές και συμπεριφορικές διαταραχές
- τσιμπήματα και δήγματα εντόμων
- τροχαία ατυχήματα
- επιθέσεις και άλλοι τραυματισμοί
- περιστατικά που σχετίζονται με πυροβόλα όπλα.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι πρόκειται για στατιστικές συσχετίσεις και όχι απόδειξη ότι η ζέστη προκαλεί από μόνη της κάθε ένα από αυτά τα περιστατικά.
Ωστόσο, υπάρχουν μηχανισμοί που μπορούν να εξηγήσουν ορισμένα από τα ευρήματα.
Ο Ντάνιελ Χόρτον, αναπληρωτής καθηγητής στο Northwestern, σημειώνει ότι προηγούμενες έρευνες έχουν συνδέσει την ακραία ζέστη με αυξημένη επιθετικότητα. Παράλληλα, η θερμική καταπόνηση επιβαρύνει όχι μόνο το σώμα αλλά και τη συγκέντρωση, τη διάθεση και την αντίδραση του ανθρώπου, κάτι που μπορεί να συμβάλει στην αύξηση ατυχημάτων ή συγκρούσεων.
Γιατί η επίδραση της ζέστης υποτιμάται
Ένα από τα βασικά προβλήματα είναι ότι οι επιπτώσεις της ζέστης συχνά δεν καταγράφονται ως τέτοιες στους ιατρικούς φακέλους.
Ένας ασθενής μπορεί, για παράδειγμα, να μεταφερθεί στα επείγοντα με νεφρική ανεπάρκεια, επιδείνωση χρόνιου νοσήματος ή τραυματισμό, χωρίς να σημειωθεί ποτέ ότι η ακραία θερμοκρασία ενδέχεται να συνέβαλε στο περιστατικό.
Για τον λόγο αυτό οι ερευνητές χρησιμοποίησαν μια διαφορετική προσέγγιση, εμπνευσμένη από μεθόδους της γονιδιωματικής, εξετάζοντας μαζικά τις διαγνώσεις αντί να ξεκινήσουν από μια προκαθορισμένη λίστα «ασθενειών της ζέστης».
Τα αποτελέσματα υποδηλώνουν ότι τα σχέδια αντιμετώπισης των καυσώνων ίσως χρειάζεται να καλύπτουν πολύ περισσότερα από την πρόληψη της θερμοπληξίας.
560 εκατομμύρια παιδιά εκτίθενται σε επιπλέον μήνα θερμικού στρες
Η δεύτερη μελέτη αποτυπώνει μια ακόμη πιο ανησυχητική εικόνα για τα παιδιά.
Διεθνής ομάδα ερευνητών με επικεφαλής το Vrije Universiteit Brussel υπολόγισε ότι έως και 560 εκατομμύρια παιδιά ηλικίας 0 έως 9 ετών, δηλαδή περίπου το 43% των παιδιών αυτής της ηλικιακής ομάδας παγκοσμίως, εκτίθενται κάθε χρόνο σε τουλάχιστον 30 επιπλέον ημέρες επικίνδυνου θερμικού στρες λόγω της ανθρωπογενούς κλιματικής αλλαγής.
Η μελέτη εστιάζει ιδιαίτερα στην υγρή ζέστη, τον συνδυασμό δηλαδή υψηλής θερμοκρασίας και υψηλής υγρασίας.
Η υψηλή υγρασία περιορίζει την εξάτμιση του ιδρώτα, δυσκολεύοντας τον οργανισμό να αποβάλει θερμότητα. Έτσι, ακόμη και θερμοκρασίες χαμηλότερες από εκείνες ενός ξηρού καύσωνα μπορεί να γίνουν ιδιαίτερα επικίνδυνες.
Γιατί τα παιδιά κινδυνεύουν περισσότερο
Τα μικρά παιδιά θεωρούνται ιδιαίτερα ευάλωτα επειδή το σώμα τους θερμαίνεται ταχύτερα, ο μηχανισμός εφίδρωσης δεν είναι τόσο αποτελεσματικός όσο στους ενήλικες και εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τους ενήλικες για νερό, σκιά, κατάλληλη ένδυση και πρόσβαση σε δροσερούς χώρους.
Η παρατεταμένη υπερθέρμανση μπορεί να προκαλέσει αφυδάτωση, θερμοπληξία και οργανική δυσλειτουργία, ενώ οι ερευνητές επισημαίνουν ότι ενδέχεται να επηρεάζει ακόμη και τη μάθηση και τη γνωστική ανάπτυξη.
Η επιβάρυνση είναι ήδη μεγαλύτερη από εκείνη οποιασδήποτε άλλης ηλικιακής ομάδας. Για σύγκριση, περίπου 190 εκατομμύρια άνθρωποι ηλικίας 60 έως 69 ετών εκτίθενται στην ίδια πρόσθετη απειλή από την κλιματική αλλαγή.
Ακόμη χειρότερα τα σενάρια για τους επόμενους βαθμούς θέρμανσης
Εάν η παγκόσμια υπερθέρμανση φτάσει τους 1,5°C, οι ερευνητές εκτιμούν ότι περίπου 620 εκατομμύρια παιδιά, σχεδόν το 49% της ηλικιακής ομάδας 0-9 ετών, θα εκτίθενται σε τουλάχιστον έναν πρόσθετο μήνα ακραίας ζέστης κάθε χρόνο.
Στο σενάριο των 2°C, ο αριθμός μπορεί να φτάσει τα 650 εκατομμύρια παιδιά, ή περίπου το 59%.
Οι μεγαλύτερες επιβαρύνσεις καταγράφονται κυρίως στη Νότια και Νοτιοανατολική Ασία και τη Δυτική Αφρική, όπου ο πληθυσμός είναι νεότερος και οι δυνατότητες προστασίας από την ακραία ζέστη συχνά περιορισμένες.
Οι δύο μελέτες καταλήγουν σε ένα κοινό συμπέρασμα: η ακραία ζέστη δεν αποτελεί πλέον μόνο ένα μετεωρολογικό φαινόμενο ή έναν εποχικό κίνδυνο.
Μετατρέπεται σε πολυδιάστατο πρόβλημα δημόσιας υγείας, που μπορεί να επηρεάζει πολύ περισσότερες ασθένειες και πολύ περισσότερες ηλικιακές ομάδες από όσες καταγράφονται σήμερα.