Δύναμη στην ενημέρωση.... ποιότητα στην ψυχαγωγία

Όταν οι Δευτέρες σας χαλάνε και τα Σαββατοκύριακα – Τι είναι το burnout, τα συμπτώματα και πώς να το αντιμετωπίσετε

Πρόσθεσε το Newsbeast στις προτεινόμενες πηγές σου στη Google

Το Σαββατοκύριακο μοιάζει όλο και πιο σύντομο και δυσκολεύεστε να χαλαρώσετε και να απολαύσετε ακόμη και τις ελεύθερες ώρες; Το μυαλό σας βρίσκεται ήδη στις εκκρεμότητες της Δευτέρας; Όταν η δουλειά αρχίζει να καταλαμβάνει και τον χρόνο της ξεκούρασης, η πίεση μπορεί να φανεί ακόμα και εκεί όπου δύσκολα θα τη συνέδεε κανείς με το γραφείο.

Το σφίξιμο στο στομάχι, η δυσπεψία, η μειωμένη όρεξη, ο εκνευρισμός με τους δικούς σας ανθρώπους, το αίσθημα της παραίτησης, η συναισθηματική και σωματική εξάντληση ή η μειωμένη απόδοση σε κάθε δραστηριότητα, μπορεί να είναι όλα μέρη της ίδιας εικόνας: Της επαγγελματικής εξουθένωσης ή αλλιώς του burnout…

Τι είναι το burnout

Το burnout είναι μια κατάσταση εξουθένωσης που αναπτύσσεται όταν οι απαιτήσεις σάς κατακλύζουν διαρκώς και η σωματική, πνευματική και συναισθηματική κόπωση παρατείνεται. Συχνά συνδέεται με την εργασία, γι’ αυτό και αποδίδεται περισσότερο ως «επαγγελματική εξουθένωση».  Ωστόσο ως όρος χρησιμοποιείται και ευρύτερα, για την εξουθένωση που μπορεί να προκαλέσει μια παρατεταμένη στρεσογόνος κατάσταση.

Στους παράγοντες που μπορούν να συμβάλουν στην εξουθένωση περιλαμβάνονται οι εξής:

  • Υπερβολικός φόρτος και ασφυκτικές προθεσμίες. Οι υποχρεώσεις ξεπερνούν όσα μπορείτε να διαχειριστείτε και ο χρόνος για ξεκούραση δεν επαρκεί.
  • Ασαφείς αρμοδιότητες και ελλιπής υποστήριξη. Δεν γνωρίζετε τι ακριβώς αναμένεται από εσάς ή δυσκολεύεστε να επικοινωνήσετε με τους προϊσταμένους σας και να λάβετε βοήθεια.
  • Αδικία και έλλειψη αναγνώρισης. Νιώθετε ότι σας μεταχειρίζονται άδικα ή ότι η προσπάθειά σας περνά απαρατήρητη και δεν ανταμείβεται.
  • Αίσθηση ότι χάνετε τον έλεγχο. Η δουλειά ή η προσωπική σας ζωή μοιάζει να καθορίζεται από απαιτήσεις στις οποίες έχετε μικρό περιθώριο παρέμβασης.
  • Μονοτονία ή διαρκής ένταση. Τόσο η ανιαρή, επαναλαμβανόμενη εργασία όσο και ένα χαοτικό περιβάλλον με υψηλά επίπεδα στρες μπορούν να σας εξαντλήσουν.
  • Πολλές ευθύνες και λίγα στηρίγματα. Αναλαμβάνετε περισσότερα από όσα αντέχετε χωρίς να ζητάτε βοήθεια ή έχετε λίγες ουσιαστικές σχέσεις στις οποίες μπορείτε να στηριχθείτε.
  • Έλλειψη ύπνου και ορισμένα χαρακτηριστικά προσωπικότητας. Η τελειομανία, η απαισιοδοξία και η ανάγκη να έχετε τα πάντα υπό έλεγχο μπορούν επίσης να συμβάλουν στην εξουθένωση.

Πώς ξεχωρίζει το burnout από το στρες

Όταν έχετε στρες, οι απαιτήσεις από τον χρόνο και την ενέργειά σας μοιάζουν υπερβολικές. Μπορεί να νιώθετε ότι έχετε πάρα πολλά να κάνετε και να αγωνιάτε για το πώς θα προλάβετε. Στο burnout, εκείνο που ξεχωρίζει είναι η αίσθηση ότι οι δυνάμεις σας έχουν εξαντληθεί. Χάνετε το κίνητρό σας και δυσκολεύεστε να νιώσετε ενδιαφέρον ακόμη και για πράγματα που μέχρι πρότινος σας ένοιαζαν.

Το burnout δεν αποτελεί αυτοτελή ιατρική διάγνωση. Αν όμως δεν αντιμετωπιστεί, επιβαρύνει τη σωματική και την ψυχική σας υγεία. Η παραγωγικότητά σας μειώνεται και μπορεί να νιώθετε απογοήτευση, πικρία ή απελπισία. Οι επιπτώσεις γίνονται αισθητές στη δουλειά, στο σπίτι και στις κοινωνικές σας σχέσεις. Όταν η εξουθένωση διαρκεί πολύ, ενδέχεται επίσης να είστε και πιο ευάλωτοι σε λοιμώξεις.

Οι τέσσερις μορφές burnout

  • Εξουθένωση από υπερφόρτωση. Δουλεύετε όλο και περισσότερο και κυνηγάτε την επιτυχία με ολοένα μεγαλύτερη αγωνία. Στην προσπάθειά σας να πετύχετε, μπορεί να φτάσετε στο σημείο να θυσιάζετε την προσωπική σας ζωή ή να βάζετε σε κίνδυνο την υγεία σας.
  • Εξουθένωση από έλλειψη ενδιαφέροντος και προκλήσεων. Η δουλειά σάς προκαλεί ανία και νιώθετε ότι η προσφορά σας δεν αναγνωρίζεται. Ίσως έχετε ελάχιστες ευκαιρίες να μάθετε κάτι καινούργιο ή να εξελιχθείτε επαγγελματικά. Σταδιακά μπορεί να αποστασιοποιείστε, να αντιμετωπίζετε τη δουλειά με κυνισμό και να αποφεύγετε ευθύνες.
  • Εξουθένωση που οδηγεί σε παραίτηση από την προσπάθεια. Όταν τα πράγματα πηγαίνουν άσχημα, νιώθετε αβοήθητοι και αρχίζετε να πιστεύετε ότι σας λείπουν οι ικανότητες για να αντεπεξέλθετε. Η εμπειρία αυτή μπορεί να συνδέεται με το λεγόμενο «σύνδρομο του απατεώνα», κατά το οποίο αμφισβητείτε τις ικανότητες, τα ταλέντα και τα επιτεύγματά σας.
  • Χρόνια εξουθένωση. Στη σοβαρότερη μορφή της, η σωματική και η ψυχική κόπωση γίνονται μόνιμες. Νιώθετε θλίψη και παρατηρείτε αλλαγές στη συμπεριφορά σας. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να εμφανιστούν κατάθλιψη ή και αυτοκτονικές σκέψεις. Οπότε σε αυτό το στάδιο είναι κρίσιμο να αναζητήσετε άμεσα βοήθεια.

Τα 12 στάδια του burnout

Η εξουθένωση αναπτύσσεται σταδιακά και στην αρχή είναι δύσκολο να την αντιληφθείτε. Ψυχολόγοι περιγράφουν την εξέλιξή της σε ένα μοντέλο 12 σταδίων:

  • Επιτακτική ανάγκη να αποδείξετε την αξία σας. Φοβάστε μήπως δεν ανταποκριθείτε στις προσδοκίες και προσπαθείτε να τα κάνετε όλα τέλεια.
  • Ακόμη περισσότερη δουλειά. Αισθάνεστε ότι πρέπει να αναλαμβάνετε τα πάντα μόνοι σας και να ολοκληρώνετε κάθε εργασία το συντομότερο δυνατό.
  • Παραμέληση των δικών σας αναγκών. Θεωρείτε φυσιολογική τη διαρκή πίεση της δουλειάς ή της φροντίδας ενός άλλου ανθρώπου. Παραμελείτε την κοινωνική σας ζωή και κρίνετε αρνητικά όσους εξακολουθούν να αφιερώνουν χρόνο στη δική τους. Αρχίζετε να κάνετε μικρά λάθη.
  • Περισσότερες συγκρούσεις. Έρχονται συχνότερα προστριβές με συναδέλφους, φίλους ή τον άνθρωπό σας. Μπορεί να κοιμάστε άσχημα, να έχετε σωματικές ενοχλήσεις ή να ξεχνάτε πράγματα.
  • Αλλαγή προτεραιοτήτων. Η επίτευξη των στόχων σας περνά σε πρώτο πλάνο. Οι φίλοι και η οικογένεια έρχονται σε δεύτερη μοίρα και οι γύρω σας αρχίζουν να σας βλέπουν ως αδιάφορους απέναντι στις ανάγκες τους.
  • Άρνηση. Η πικρία και ο κυνισμός κερδίζουν έδαφος. Απομακρύνεστε από τους άλλους, χάνετε την υπομονή σας και θυμώνετε ευκολότερα. Η απόδοσή σας πέφτει και εμφανίζονται σωματικές ενοχλήσεις.
  • Απομόνωση. Η συναναστροφή με άλλους ανθρώπους μοιάζει βάρος. Αντιδράτε με θυμό στην κριτική και μπορεί να νιώθετε χαμένοι ή αβοήθητοι. Ορισμένοι καταφεύγουν στο αλκοόλ ή σε παράνομες ουσίες στην προσπάθειά τους να ανακουφιστούν.
  • Αλλαγές στη συμπεριφορά. Επικρατεί η απάθεια. Τίποτα δεν φαίνεται να έχει ιδιαίτερη σημασία και αποφεύγετε κάθε πρόσθετη ευθύνη.
  • Αποπροσωποποίηση. Χάνετε την αίσθηση του ποιοι είστε πέρα από τη δουλειά και τις υποχρεώσεις σας. Βλέπετε τον εαυτό σας μόνο μέσα από όσα πρέπει να διεκπεραιώσετε. Η ζωή μοιάζει να χάνει το νόημά της και αρχίζετε να παραμελείτε την υγεία σας.
  • Αίσθημα κενού. Η εξάντληση συνοδεύεται από άγχος και αισθήματα πανικού.
  • Απελπισία. Μπορεί να νιώθετε έντονη απέχθεια για τον εαυτό σας ή να εμφανίζετε καταθλιπτικά συμπτώματα και σκέψεις αυτοκτονίας.
  • Πλήρης εξουθένωση. Η ψυχική και συναισθηματική κατάρρευση απαιτεί άμεση φροντίδα.

Τα σημάδια που πρέπει να προσέξετε

Τα πρώτα σημάδια του burnout μπορεί να είναι ανεπαίσθητα. Όσο όμως συσσωρεύονται οι πιέσεις και τα συμπτώματα μένουν χωρίς αντιμετώπιση, τόσο μπορεί να επιδεινώνονται. Στην επαγγελματική εξουθένωση ξεχωρίζουν τρία χαρακτηριστικά: επίμονη εξάντληση, απώλεια ενθουσιασμού και αρνητικά συναισθήματα απέναντι στη δουλειά, καθώς και δυσκολία να ανταποκριθείτε στα καθήκοντά σας.

Στην καθημερινότητα, αυτά μπορεί να εκδηλωθούν με τους ακόλουθους τρόπους:

  • Συναισθηματική και σωματική εξάντληση. Νιώθετε ότι δεν σας μένει ενέργεια για να αντιμετωπίσετε ένα πρόβλημα στη δουλειά ή στο σπίτι. Η διάθεσή σας πέφτει και η έντονη κόπωση μπορεί να συνοδεύεται από πόνους στο σώμα ή ενοχλήσεις στο στομάχι και το έντερο.
  • Αποστασιοποίηση. Νιώθετε απογοήτευση ή κυνισμό απέναντι στη δουλειά και στους συναδέλφους σας. Σταδιακά απομακρύνεστε συναισθηματικά και όσα συμβαίνουν γύρω σας σάς αφήνουν αδιάφορους.
  • Μειωμένη απόδοση. Ακόμη και καθημερινές εργασίες απαιτούν ενέργεια που δεν διαθέτετε. Δυσκολεύεστε να συγκεντρωθείτε, να διαχειριστείτε τις ευθύνες σας ή να σκεφτείτε δημιουργικά. Αυτό μπορεί να συμβαίνει τόσο στην εργασία όσο και στο σπίτι, για παράδειγμα όταν φροντίζετε μέλη της οικογένειάς σας.
  • Αμφιβολίες για τον εαυτό σας. Μπορεί να αισθάνεστε ότι έχετε αποτύχει, ότι είστε μόνοι ή ότι δεν μπορείτε να επηρεάσετε όσα συμβαίνουν. Χάνετε την αίσθηση του σκοπού σας και νιώθετε ολοένα μεγαλύτερη δυσαρέσκεια.
  • Σωματικές αλλαγές. Εκτός από την έντονη κόπωση, μπορεί να αρρωσταίνετε συχνότερα, να έχετε μυϊκούς πόνους ή επαναλαμβανόμενους πονοκεφάλους, να χάνετε την όρεξή σας ή να εμφανίζετε αϋπνία.

Πώς να αντιμετωπίσετε το burnout

Αν αναγνωρίζετε αυτά τα σημάδια, σκεφτείτε πού εντοπίζεται η μεγαλύτερη πίεση και ποιος μπορεί να σας βοηθήσει να την περιορίσετε.

  • Μιλήστε με τον προϊστάμενό σας. Εφόσον το επιτρέπει το εργασιακό περιβάλλον, εξηγήστε πώς αισθάνεστε και συζητήστε τι θα έκανε τον φόρτο πιο διαχειρίσιμο. Η ανοιχτή επικοινωνία συμβάλλει σε ένα πιο υγιές κλίμα στη δουλειά.
  • Δώστε προτεραιότητα στον ύπνο. Ο επαρκής ύπνος είναι σημαντικός για τη σωματική και την ψυχική υγεία. Αν η αγωνία για τη δουλειά σάς κρατά συστηματικά ξύπνιους, η έλλειψη ύπνου μπορεί να εντείνει την εξάντληση.
  • Δοκιμάστε μια δραστηριότητα που σας χαλαρώνει. Το στρες συχνά γίνεται αισθητό και στο σώμα. Η γιόγκα, ο διαλογισμός ή το τάι τσι μπορούν να σας βοηθήσουν να εκτονώσετε την ένταση.
  • Παρατηρήστε πώς αισθάνεστε τη δεδομένη στιγμή. Η ενσυνειδητότητα, δηλαδή η συνειδητή παρατήρηση όσων βιώνετε στο παρόν, μπορεί να σας βοηθήσει να αντιλαμβάνεστε πότε η πίεση σας κατακλύζει. Έτσι μπορείτε να κατανοείτε καλύτερα τη συναισθηματική σας κατάσταση και να διαχειρίζεστε δυσκολίες στη δουλειά και στην προσωπική σας ζωή.
  • Αναζητήστε στήριξη. Μιλήστε σε συναδέλφους που εμπιστεύεστε, φίλους ή μέλη της οικογένειάς σας. Ένας επαγγελματίας ψυχικής υγείας μπορεί επίσης να σας προσφέρει χώρο για να συζητήσετε όσα αισθάνεστε και να βρείτε τρόπους αντιμετώπισης.

Η ανάκαμψη αρχίζει όταν αναγνωρίσετε την εξουθένωση και δώσετε προτεραιότητα στην υγεία σας. Ο επαρκής ύπνος, η καλύτερη διατροφή και η άσκηση είναι πρακτικά βήματα προς αυτή την κατεύθυνση.

Σημασία έχει επίσης να αποκτήσετε κάποια απόσταση από την πηγή της πίεσης. Μπορεί να είναι δύσκολο να αφήσετε μια δουλειά ή να απαλλαγείτε από τις υποχρεώσεις φροντίδας ενός ανθρώπου. Ίσως, όμως, μπορείτε να πάρετε άδεια, να εξασφαλίσετε κάποιο χρόνο για να ξεκουραστείτε.

Αναλογιστείτε τι σας οδήγησε ως εδώ. Πόσο συμβαδίζει η καθημερινότητά σας με όσα θεωρείτε σημαντικά; Τι σας δίνει χαρά και πόσο χώρο έχει στη ζωή σας; Οι απαντήσεις μπορεί να αναδείξουν μια αλλαγή που χρειάζεται να κάνετε, από το να ζητήσετε βοήθεια για τη φροντίδα ενός συγγενή μέχρι το να επανεξετάσετε μια δουλειά ή μια σχέση που σας εξαντλεί.

Όταν ακόμη και οι συνηθισμένες υποχρεώσεις μοιάζουν δυσβάσταχτες, ένα πρώτο βήμα είναι να πείτε σε κάποιον τι ακριβώς δυσκολεύεστε να διαχειριστείτε. Αυτό μπορεί να ανοίξει τον δρόμο για πρακτική βοήθεια από τους δικούς σας ανθρώπους, υποστήριξη από έναν ειδικό και αλλαγές που θα σας επιτρέψουν να ανακτήσετε τις δυνάμεις σας.

Οι κίνδυνοι της παρατεταμένης εξουθένωσης

Η παρατεταμένη εξουθένωση μπορεί να επιβαρύνει τις σχέσεις, τη επαγγελματική σας σταδιοδρομία και την υγεία σας και να αυξήσει τον κίνδυνο άγχους ή κατάθλιψης.  Σε επίπεδο σωματικής υγείας, η παρατεταμένη εξουθένωση έχει συσχετιστεί με αύξηση βάρους, πονοκεφάλους, υψηλή χοληστερόλη, διαβήτη τύπου 2 και καρδιοπάθεια. Έχουν επίσης αναφερθεί γαστρεντερικά προβλήματα, πόνοι στους μυς και στις αρθρώσεις, δυσκολίες στην αναπνοή και αυξημένος κίνδυνος τραυματισμού ή ακόμη και πρόωρου θανάτου.

Τι μπορείτε να κάνετε για την πρόληψη

Αν νιώθετε ότι πλησιάζετε στα όριά σας, η προσπάθεια να συνεχίσετε με τον ίδιο ρυθμό μπορεί να επιδεινώσει την κατάσταση. Ένα διάλειμμα σάς δίνει χρόνο να αναγνωρίσετε τι σας εξαντλεί και να σκεφτείτε ποιες αλλαγές χρειάζεστε.

  • Ζητήστε βοήθεια για τη διαχείριση του στρες. Η εξουθένωση μπορεί να φέρει απάθεια και να δυσκολέψει ακόμη και το πρώτο βήμα για να φροντίσετε τον εαυτό σας. Μιλήστε στους δικούς σας ανθρώπους για το πώς αισθάνεστε και αφιερώστε χρόνο σε όσους αγαπάτε.
  • Κρατήστε επαφή με τους άλλους. Μια συζήτηση ή ένα μεσημεριανό γεύμα με συναδέλφους μπορεί να είναι μια αρχή. Περιορίστε, όσο γίνεται, τις επαφές που σας επιβαρύνουν. Μια εθελοντική δράση, μια θρησκευτική κοινότητα ή μια ομάδα υποστήριξης μπορεί να σας φέρει κοντά σε ανθρώπους με κοινά ενδιαφέροντα.
  • Επανεξετάστε τη σχέση σας με τη δουλειά. Ακόμη κι όταν η αλλαγή εργασίας είναι δύσκολη, μπορείτε να εντοπίσετε τι εκτιμάτε σε αυτήν και να δώσετε περισσότερο χώρο στην προσωπική σας ζωή. Αν έχετε τη δυνατότητα, πάρτε άδεια και αποσυνδεθείτε πλήρως από τις επαγγελματικές υποχρεώσεις όσο λείπετε.
  • Βάλτε νέες προτεραιότητες. Μειώστε τον ρυθμό και ξανασκεφτείτε τους προσωπικούς και επαγγελματικούς σας στόχους. Εξασκηθείτε στο να λέτε «όχι», αφήστε στην άκρη τις οθόνες για λίγο κάθε ημέρα και δοκιμάστε ένα νέο χόμπι.
  • Εντάξτε την κίνηση στην ημέρα σας. Ένας ενδεικτικός στόχος είναι τα 30 λεπτά άσκησης την ημέρα. Ακόμη και ένας δεκάλεπτος περίπατος μπορεί να βελτιώσει τη διάθεσή σας για αρκετές ώρες.
  • Φροντίστε τη διατροφή σας. Περιορίστε τα γλυκά και τα τρόφιμα με πολλούς επεξεργασμένους υδατάνθρακες, που μπορεί να ακολουθούνται από πτώση της ενέργειας και της διάθεσης. Αποφύγετε την καφεΐνη και τη νικοτίνη, δύο διεγερτικές ουσίες που μπορούν να επηρεάσουν τη διάθεσή σας. Αν πίνετε αλκοόλ, περιορίστε την κατανάλωσή του.