Εμμηνόπαυση: Τι αλλάζει στη θεραπεία – Οι νέες οδηγίες που πρέπει να γνωρίζουν οι γυναίκες

Η εμμηνόπαυση βρίσκεται εδώ και χρόνια στο επίκεντρο της προσοχής για τις αλλαγές που επιφέρει στο σώμα αλλά και την ψυχολογία των γυναικών. Για χρόνια οι αλλαγές αυτές αποτελούσαν μια σιωπηλή δοκιμασία. Πολλές γυναίκες έμαθαν να υπομένουν την εμμηνόπαυση, ενώ ο φόβος γύρω από την ορμονική θεραπεία περιόριζε τις επιλογές τους.

Τώρα, νέες οδηγίες επιχειρούν να αλλάξουν αυτή την πραγματικότητα. Παρότι η ορμονική θεραπεία παραμένει στην πρώτη γραμμή της αντιμετώπισης – με ισχυρή σύσταση για όσες γυναίκες κρίνεται κατάλληλη, παράλληλα αναδεικνύονται και εναλλακτικές λύσεις, με επίκεντρο τις ανάγκες κάθε γυναίκας.

Τι προβλέπουν οι επικαιροποιημένες οδηγίες

Σύμφωνα με την έκθεση του Αμερικανικού Κολεγίου Μαιευτήρων και Γυναικολόγων (ACOG), το 50% έως 92% των γυναικών αναφέρει αγγειοκινητικά συμπτώματα, όπως εξάψεις και νυχτερινές εφιδρώσεις, ενώ το 16% έως 66% παρουσιάζει διαταραχές ύπνου που σχετίζονται με την εμμηνόπαυση. Επιπλέον, περισσότερες από μία στις τρεις γυναίκες στην περιεμμηνόπαυση και τη μετεμμηνόπαυση εμφανίζουν συμπτώματα κατάθλιψης.

Οι βασικές συστάσεις, σύμφωνα με το Prevention, περιλαμβάνουν τα εξής:

• Η έναρξη της ορμονικής θεραπείας συστήνεται πριν από τα 60 έτη ή εντός δέκα ετών από την έναρξη της εμμηνόπαυσης, στις γυναίκες που μπορούν να λάβουν ορμόνες.
• Η ορμονική θεραπεία θεωρείται επιλογή πρώτης γραμμής για συμπτώματα της εμμηνόπαυσης, συμπεριλαμβανομένων των εξάψεων.
• Η απόφαση για ορμονική θεραπεία πρέπει να λαμβάνεται από κοινού με τον γιατρό. Να συνυπολογίζονται τα συμπτώματα, τα πιθανά οφέλη και οι κίνδυνοι, με βάση την ηλικία, το ιατρικό ιστορικό και την πιθανότητα εμφάνισης παθήσεων όπως καρδιαγγειακή νόσος, καρκίνος του μαστού και φλεβική θρομβοεμβολή.
• Υπάρχουν και μη ορμονικές φαρμακευτικές επιλογές. Για τα αγγειοκινητικά συμπτώματα συστήνεται μια συγκεκριμένη κατηγορία φαρμάκων, οι ανταγωνιστές των υποδοχέων νευροκινίνης, στους οποίους περιλαμβάνονται η φεζολινετάντη και η ελινζανετάντη. Αντικαταθλιπτικά όπως οι εκλεκτικοί αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης (SSRIs) και οι αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης και νοραδρεναλίνης (SNRIs) αποτελούν επίσης επιλογές για τα αγγειοκινητικά συμπτώματα και την κατάθλιψη.
• Υπάρχουν παρεμβάσεις που μπορούν να βοηθήσουν στον ύπνο και τη διάθεση. Σε αυτές περιλαμβάνονται η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία, οι παρεμβάσεις ενσυνειδητότητας, η άσκηση και ο βελονισμός. Μπορούν να χρησιμοποιηθούν μόνες τους ή σε συνδυασμό με ορμονική ή άλλη φαρμακευτική αγωγή.
• Τα επιστημονικά δεδομένα δεν υποστηρίζουν τη χρήση φυτοοιστρογόνων ή φυτικών συμπληρωμάτων για τα συμπτώματα της εμμηνόπαυσης. Το ACOG επισημαίνει ότι ενδέχεται να ενέχουν κινδύνους για την υγεία και δεν υπόκεινται στον ίδιο ρυθμιστικό έλεγχο του αμερικανικού Οργανισμού Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) με τα φάρμακα.
• Πριν από τη διακοπή της ορμονικής θεραπείας χρειάζεται συζήτηση με τον γιατρό, ώστε να αξιολογηθούν τα πιθανά οφέλη αλλά και οι επιπτώσεις της διακοπής.

Γιατί η ορμονική θεραπεία αποτελεί επιλογή πρώτης γραμμής

Η ορμονική θεραπεία έχει περάσει από έντονες αμφισβητήσεις. Ωστόσο πολλές μεταγενέστερες μελέτες έχουν καταγράψει σημαντικά οφέλη, όπως καλύτερη οστική πυκνότητα και ευνοϊκές επιδράσεις στην καρδιαγγειακή υγεία.

Σε μια νέα ανάλυση που δημοσιεύθηκε το 2024, οι ερευνητές της μελέτης Women’s Health Initiative (WHI)  – που το 2002 είχαν συνδέσει προκαταρκτικά την ορμονοθεραπεία με μια σειρά σοβαρούς κινδύνους – κατέληξαν ότι η ορμονική θεραπεία αποτελεί ασφαλή και αποτελεσματική αντιμετώπιση των συμπτωμάτων της εμμηνόπαυσης.

Σύμφωνα με γυναικολόγους που ασχολούνται με την υγεία στη μέση ηλικία, η ορμονική θεραπεία είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική, με σημαντική βοήθεια και σε προβλήματα όπως η αϋπνία και η «εγκεφαλική θολούρα».

Το ACOG διατύπωσε επίσης ισχυρή σύσταση υπέρ της για τα αγγειοκινητικά συμπτώματα -τις εξάψεις και τις νυχτερινές εφιδρώσεις – αλλά και την αϋπνία που αυτά προκαλούν. Αυτό σημαίνει ότι, για τις περισσότερες υγιείς γυναίκες με αυτά τα συμπτώματα, τα οφέλη υπερτερούν.

Ωστόσο η θεραπεία δεν είναι κατάλληλη για όλες. Οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι η απόφαση πρέπει να εξατομικεύεται, αλλά στις κατάλληλες υποψήφιες χρειάζεται να προσφέρεται εξαρχής και όχι ως έσχατη λύση. Τη χαρακτηρίζουν ως την ασφαλέστερη και αποτελεσματικότερη επιλογή για την αντιμετώπιση των συμπτωμάτων της εμμηνόπαυσης στις γυναίκες για τις οποίες ενδείκνυται.

Επισημαίνεται όμως ότι αυτό δεν αποτελεί σύσταση για καθολική χορήγηση ορμονών. Η εξατομίκευση παραμένει βασική προϋπόθεση και για αυτό απαιτείται αξιολόγηση από γυναικολόγο.

Γιατί έχει σημασία το πότε αρχίζει η θεραπεία

Η σχέση οφέλους και κινδύνου έχει διαπιστωθεί πως είναι ευνοϊκότερη όταν η ορμονική θεραπεία αρχίζει πριν από την ηλικία των 60 ετών ή εντός δέκα ετών από την έναρξη της εμμηνόπαυσης. Όπως εξηγούν ειδικοί στο Prevention, οι γυναίκες σε αυτό το χρονικό διάστημα έχουν μικρότερη πιθανότητα υποκείμενης καρδιαγγειακής νόσου. Επομένως, οι κίνδυνοι που παρατηρήθηκαν σε μεγαλύτερες γυναίκες, οι οποίες άρχισαν να λαμβάνουν ορμόνες αργότερα στη ζωή τους, δεν ισχύουν με τον ίδιο τρόπο.

Αυτό, πάντως, δεν σημαίνει ότι οι γυναίκες εκτός αυτού του χρονικού πλαισίου αποκλείονται αυτομάτως από την έναρξη θεραπείας. Σύμφωνα με γυναικολόγους, μπορούν να ξεκινήσουν και αργότερα, όμως τα οφέλη ενδέχεται να είναι μικρότερα και οι κίνδυνοι μεγαλύτεροι σε σύγκριση με μια έναρξη της θεραπείας νωρίτερα.

Οι μη ορμονικές επιλογές αποκτούν μεγαλύτερη σημασία

Παρότι η ορμονοθεραπεία βρίσκεται στην πρώτη γραμμή, δεν μπορούν ή δεν επιθυμούν όλες οι γυναίκες να τη χρησιμοποιήσουν. Όπως επισημαίνεται ιστορικό θρόμβων, εγκεφαλικού επεισοδίου ή ορισμένων μορφών καρκίνου του μαστού μπορεί να αποκλείει τη χορήγησή της, πάντα ύστερα εξατομικευμένη ιατρική αξιολόγηση. Για τις γυναίκες αυτές, που διαθέτουν λιγότερες θεραπευτικές επιλογές, οι μη ορμονικές λύσεις έχουν ιδιαίτερη αξία.

Στις μη ορμονικές επιλογές συγκαταλέγονται η φεζολινετάντη και η ελινζανετάντη, καθώς και τα αντικαταθλιπτικά των κατηγοριών SSRIs και SNRIs. Η ύπαρξη αποτελεσματικών εναλλακτικών για τις εξάψεις που διαταράσσουν την καθημερινότητα διευρύνει τις δυνατότητες αντιμετώπισης πέρα από τις ορμόνες. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι πρόκειται για φάρμακα με δεδομένα που τεκμηριώνουν την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητά τους.

Εάν αντιμετωπίζετε ενοχλητικά συμπτώματα εμμηνόπαυσης, το ουσιαστικό βήμα είναι να συζητήσετε με τον γιατρό σας τις διαθέσιμες επιλογές. Η θεραπεία χρειάζεται να προσαρμόζεται στις ανάγκες, στο ιστορικό και στις προτιμήσεις σας, ώστε να βρεθεί η κατάλληλη αντιμετώπιση για εσάς.