Εμβόλια: Για σε κάποιους οι παρενέργειες είναι έντονες, ενώ άλλοι δεν νιώθουν τίποτα;

Ερυθρότητα και πόνος στο σημείο της ένεσης, πυρετός, κόπωση ή πονοκέφαλος… Τα εμβόλια μπορούν να προκαλέσουν παρενέργειες, όμως η συχνότητα και η έντασή τους διαφέρουν σημαντικά από άνθρωπο σε άνθρωπο. Γιατί συμβαίνει αυτό;

Ερευνητική ομάδα από το Κέντρο Εμβολιολογίας του Πανεπιστημίου της Γενεύης (UNIGE) και τα Πανεπιστημιακά Νοσοκομεία της Γενεύης (HUG) διαπίστωσε ότι, ακόμη και πριν από τον εμβολιασμό, το έμφυτο ανοσοποιητικό σύστημα ορισμένων ανθρώπων αντιδρά πιο έντονα σε σύγκριση με άλλων. Συγκεκριμένα, εμφανίζει αυξημένη απόκριση στις ιντερφερόνες, βασικά μόρια της αντιιικής άμυνας που παράγονται φυσικά από τον οργανισμό.

Όσο ισχυρότερη είναι αυτή η απόκριση, τόσο μεγαλύτερη είναι η πιθανότητα να εμφανιστούν τα παροδικά αυτά συμπτώματα. Τα ευρήματα δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Science Translational Medicine.

Γιατί εμφανίζονται αντιδράσεις μετά τον εμβολιασμό

Οι αντιδράσεις που εμφανίζουν ορισμένοι άνθρωποι μετά τον εμβολιασμό είναι, στις περισσότερες περιπτώσεις, ήπιες και προσωρινές. Προκύπτουν από την ενεργοποίηση του ανοσοποιητικού συστήματος από το εμβόλιο, η οποία επιτρέπει στον οργανισμό να μάθει να αναγνωρίζει τα αντιγόνα – χαρακτηριστικά μόρια του ιού που υπάρχουν στο εμβόλιο – και να προετοιμαστεί ώστε να αντιμετωπίσει καλύτερα μια μελλοντική λοίμωξη.

Αυτή η ενεργοποίηση μπορεί να προκαλέσει τοπική φλεγμονή στο σημείο της ένεσης, με ερυθρότητα και πρήξιμο, ή γενικότερα συμπτώματα, όπως κόπωση ή πυρετό. Ωστόσο, η απόκριση διαφέρει σημαντικά από άτομο σε άτομο: κάποιοι δεν εμφανίζουν καμία αντίδραση, ενώ άλλοι παρουσιάζουν έντονα συμπτώματα που θυμίζουν γρίπη.

Όπως εξηγούν οι ερευνητές του Κέντρου Εμβολιολογίας και του Τμήματος Παθολογίας και Ανοσολογίας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου της Γενεύης, είναι γνωστό ότι οι μεγαλύτεροι σε ηλικία άνθρωποι τείνουν να εμφανίζουν λιγότερες αντιδράσεις στον εμβολιασμό, λόγω της εξασθένησης της λειτουργίας του ανοσοποιητικού που συνοδεύει τη γήρανση. Επίσης, η δόση του εμβολίου μπορεί να επηρεάσει τη σοβαρότητα των παρενεργειών.

Ο ρόλος του ανοσοποιητικού στα συμπτώματα

Για να διερευνήσει αυτές τις διαφορές στα συμπτώματα του εμβολιασμού, η ερευνητική ομάδα παρακολούθησε το ανοσοποιητικό σύστημα 51 υγιών ατόμων, τα οποία εντάχθηκαν στη μελέτη στα Πανεπιστημιακά Νοσοκομεία της Γενεύης και έλαβαν δύο δόσεις εμβολίου mRNA κατά της COVID-19.

Καθώς οι παρενέργειες εμφανίζονται συνήθως μία έως δύο ημέρες μετά τον εμβολιασμό, ιδιαίτερα μετά τη δεύτερη δόση, οι συμμετέχοντες παρακολουθήθηκαν για επτά ημέρες μετά από κάθε ένεση.

Η μελέτη ανέδειξε τον σημαντικό ρόλο ενός συστήματος αντιιικής άμυνας που σχετίζεται με τις ιντερφερόνες. Αυτός ο μηχανισμός της έμφυτης ανοσολογικής άμυνας, που βοηθά τον οργανισμό ιδίως στην αντιμετώπιση των ιογενών λοιμώξεων, φαίνεται να εξηγεί και τις διαφορές στις παρενέργειες μεταξύ των ανθρώπων.

Σύμφωνα με την ερευνητική ομάδα, όσο πιο ενεργή είναι η φυσική απόκριση ενός ανθρώπου στις ιντερφερόνες, ακόμη και πριν από τον εμβολιασμό, τόσο εντονότερες είναι πιθανό να είναι οι αντιδράσεις του στο εμβόλιο.

Η ιντερφερόνη παράγεται από τα κύτταρα όταν μολύνονται από έναν ιό, ειδοποιώντας τα γειτονικά κύτταρα και προετοιμάζοντάς τα να αμυνθούν. Ωστόσο, δεν ξεκινούν όλοι από την ίδια «αφετηρία».

Για λόγους που δεν είναι ακόμη πλήρως κατανοητοί – αλλά ενδέχεται να συνδέονται με γενετικούς παράγοντες, ένα ιδιαίτερο μικροβίωμα ή ένα προηγούμενο επεισόδιο φλεγμονής – ορισμένοι άνθρωποι εμφανίζουν, πριν λάβουν το εμβόλιο, εντονότερη ανοσολογική αντίδραση  που σχετίζεται με τις ιντερφερόνες. Αυτό φαίνεται να επηρεάζει το πόσο έντονα αντιδρούν και στον εμβολιασμό.

Οι διαφορές μετά τη δεύτερη δόση

Μετά τον πρώτο εμβολιασμό, ο οργανισμός αναπτύσσει αντισώματα και Τ λεμφοκύτταρα ικανά να αναγνωρίζουν το αντιγόνο του εμβολίου. Όταν χορηγείται μια επόμενη δόση, αυτή η επίκτητη ανοσία μπορεί να ενισχύσει γρήγορα την ενεργοποίηση ορισμένων κυττάρων του έμφυτου ανοσοποιητικού συστήματος, κυρίως των μονοκυττάρων, ενός τύπου λευκών αιμοσφαιρίων.

Τα κύτταρα αυτά αντιδρούν στη συνέχεια πιο έντονα, προσελκύοντας περισσότερα φλεγμονώδη κύτταρα στο σημείο της ένεσης. Τα συγκεκριμένα φλεγμονώδη μόρια μπορεί στη συνέχεια να διαχέονται στην κυκλοφορία του αίματος, συμβάλλοντας ενδεχομένως σε πιο γενικευμένα συμπτώματα όπως πυρετό, κόπωση και πονοκέφαλο.

Η απουσία παρενεργειών δεν σημαίνει ότι το εμβόλιο δεν λειτουργεί

Μακροπρόθεσμα, η έρευνα αυτή θα μπορούσε να συμβάλει στην ανάπτυξη εμβολίων που θα είναι καλύτερα ανεκτά, παραμένοντας εξίσου αποτελεσματικά.

Σε κάθε περίπτωση, οι ερευνητές επισημαίνουν ότι μια ήπια αντίδραση, ή ακόμη και η πλήρης απουσία συμπτωμάτων μετά τον εμβολιασμό, δεν σημαίνει σε καμία περίπτωση ότι το εμβόλιο είναι αναποτελεσματικό. Η ένταση των παρενεργειών δεν αποτελεί, από μόνη της, δείκτη του πόσο καλά λειτουργεί ένα εμβόλιο.