Μια καρδιά που χτυπά ξαφνικά δυνατά, μια ανεξήγητη εξάντληση, ένα επίμονο σφίξιμο στο στομάχι ή μια σχέση που μοιάζει να βρίσκεται συνεχώς σε αδιέξοδο. Πίσω από τέτοιες εμπειρίες μπορεί να κρύβονται ψυχικές δυσκολίες που συχνά δεν είμαστε σε θέση να αναγνωρίσουμε αμέσως. Ως ψυχίατρος-ψυχοθεραπευτής, συναντώ καθημερινά ανθρώπους που προσπαθούν να καταλάβουν τι τους συμβαίνει. Αυτά είναι πέντε από τα ζητήματα που συζητάμε συχνότερα στο ιατρείο μου.
#1. Κρίσεις πανικού
Έχετε ποτέ νιώσει την καρδιά σας να χτυπά τόσο δυνατά που να φοβηθήκατε ότι κάτι σοβαρό συμβαίνει; Ότι σας λείπει ο αέρας, ότι σφίγγεται το στήθος σας και ότι θα χάσετε τον έλεγχο, ή ακόμη και τη ζωή σας; Αυτό ακριβώς περιγράφουν οι άνθρωποι που περνούν κρίση πανικού. Πολλοί καταλήγουν επανειλημμένα στα Επείγοντα Περιστατικά, παρότι οι εξετάσεις τους δεν δείχνουν κάτι παθολογικό.
Και τότε έρχεται το δεύτερο βάρος, η ντροπή και η σκέψη «τι φταίει σ’ εμένα;». Η απάντηση είναι ότι δεν φταίτε εσείς. Οι κρίσεις πανικού δεν σημαίνουν αδυναμία ούτε «έλλειψη χαρακτήρα». Είναι ο συναγερμός του οργανισμού μας που χτυπά υπερβολικά, συχνά έπειτα από συσσωρευμένο στρες, κακό ύπνο ή δύσκολα γεγονότα, χωρίς να υπάρχει πραγματικός κίνδυνος.
Πώς αντιμετωπίζονται: Στις κρίσεις πανικού, το πρώτο βήμα είναι να καταλάβει ο άνθρωπος τι συμβαίνει στο σώμα και στο μυαλό του. Βοηθητικές είναι ορισμένες απλές τεχνικές αναπνοής και «γείωσης» και η σταδιακή επαφή με όσα φοβίζουν. Ανάλογα με τη βαρύτητα και τη συχνότητα των συμπτωμάτων, ο ψυχίατρος μπορεί να κρίνει απαραίτητη και τη φαρμακευτική αγωγή. Το σημαντικότερο ωστόσο που πρέπει να κρατήσετε είναι ότι οι κρίσεις πανικού θεραπεύονται, καθώς και ότι η έγκαιρη παρέμβαση μειώνει σημαντικά την πιθανότητα υποτροπής.
#2. Κατάθλιψη
Σίγουρα όλοι έχουμε ζήσει μέρες που δεν έχουμε διάθεση να σηκωθούμε από το κρεβάτι και όλα φαίνονται μαύρα και μάταια. Η κατάθλιψη όμως είναι κάτι διαφορετικό. Δεν είναι απλώς κακή διάθεση ούτε λίγες δύσκολες ημέρες.
Είναι μια πάθηση που επηρεάζει ψυχή και σώμα. Φέρνει επίμονη θλίψη ή ευερεθιστότητα, απώλεια ενδιαφέροντος και ευχαρίστησης για όσα παλιά μας γέμιζαν, διαταραχές ύπνου, αλλαγές στην όρεξη και στο βάρος, δυσκολία συγκέντρωσης και μια διαρκή κούραση.
Στις σοβαρότερες περιπτώσεις εμφανίζονται ακόμη και σκέψεις αυτοκτονίας, και τότε η άμεση βοήθεια μπορεί να σώσει μια ζωή. Συχνά ο πόνος της κατάθλιψης «κρύβεται» πίσω από σωματικά ενοχλήματα και η διάγνωση καθυστερεί, ιδίως στους άντρες.
Πώς αντιμετωπίζεται: Στην κατάθλιψη, η αντιμετώπιση συνδυάζει συχνά ψυχοθεραπεία με αντικαταθλιπτικά, ανάλογα με τη βαρύτητα και το ιστορικό του καθενός. Βοηθούν επίσης η στήριξη των δικών μας ανθρώπων, ο σταθερός ύπνος και η σταδιακή επιστροφή στις καθημερινές δραστηριότητες.
#3. Ψυχοσωματικά συμπτώματα
Σώμα και μυαλό είναι άρρηκτα συνδεδεμένα. Γι’ αυτό το χρόνιο στρες, οι ανεπεξέργαστες εσωτερικές συγκρούσεις και η δυσκολία να διαχειριστούμε τα συναισθήματά μας βρίσκουν συχνά διέξοδο μέσα από το σώμα.
Πολύ συχνά ακούω στο ιατρείο ανθρώπους να περιγράφουν συμπτώματα όπως μουδιάσματα, ζάλη, στομαχικές διαταραχές, πονοκεφάλους ή ημικρανίες, ένα βάρος στο στήθος ή έναν «κόμπο» στο στομάχι, και να απορούν πώς γίνεται να νιώθουν τόσο άσχημα ενώ οι εξετάσεις τους βγαίνουν καθαρές. Τα συμπτώματα αυτά δεν είναι «φανταστικά», είναι πραγματικά, απλώς δεν οφείλονται σε κάποια οργανική βλάβη.
Πώς αντιμετωπίζονται: Αυτό που βοηθά είναι η ψυχοθεραπεία, ώστε να αναγνωρίσουμε τι προσπαθεί να μας πει το σώμα και να δώσουμε άλλη διέξοδο στα συναισθήματά μας. Ωστόσο, προτού αποδώσουμε τα συμπτώματα σε ψυχολογικούς παράγοντες, είναι σημαντικό να αποκλειστεί κάποια οργανική πάθηση, όπως μια διαταραχή του θυρεοειδούς.
#4. Προβλήματα σχέσεων
Πολύ μεγάλο μέρος των συνεδριών στο ιατρείο καταλαμβάνουν ζητήματα σχέσεων. Ζευγάρια που παλεύουν με αδιέξοδα στην επικοινωνία (ιδίως αν υπάρχουν παιδιά), με την απομάκρυνση και με καβγάδες που επαναλαμβάνονται. Πίσω τους κρύβονται συνήθως διαφορετικές ανάγκες και πεποιθήσεις, παλιές πληγές και τρόποι σύνδεσης με τον άλλο που διαμορφώθηκαν στην παιδική ηλικία.
Πώς αντιμετωπίζονται: Χρειάζεται ψυχοθεραπεία ζεύγους. Στόχος της είναι να φέρει το ζευγάρι πιο κοντά και να βοηθήσει τους συντρόφους να ακούν και να κατανοούν πραγματικά ο ένας τον άλλον. Μέσα από τη θεραπεία, το ζευγάρι μαθαίνει να εκφράζει τις ανάγκες και τα συναισθήματά του και να διαχειρίζεται τις διαφωνίες πιο εποικοδομητικά. Παράλληλα, οι σύντροφοι αναγνωρίζουν τα επαναλαμβανόμενα μοτίβα που τους απομακρύνουν, ώστε να ξαναχτίσουν την εμπιστοσύνη και την οικειότητα. Σε ορισμένες περιπτώσεις χρειάζεται και ατομική ψυχοθεραπεία, για παράδειγμα όταν προσωπικά ζητήματα του ενός συντρόφου, όπως παλαιότερα τραύματα και εμπειρίες ή το έντονο άγχος, επηρεάζουν τη σχέση.
#5. Έντονο στρες και τραυματικές εμπειρίες
Υπάρχουν γεγονότα που αλλάζουν τη ζωή μας από τη μια στιγμή στην άλλη. Ένα τηλεφώνημα, μια διάγνωση, ένας ήχος ή μια εικόνα που δεν ξεχνιέται. Μετά, ο κόσμος δεν μοιάζει ο ίδιος και εμείς νιώθουμε ότι δεν ξέρουμε πια πού πατάμε. Ένας ξαφνικός θάνατος, ένα ατύχημα, μια απόλυση, μια βίαιη ή απειλητική εμπειρία μπορούν να μας τραντάξουν ακόμη κι αν πριν ήμασταν σε καλή κατάσταση.
Τις πρώτες εβδομάδες είναι φυσιολογικό να νιώθουμε σοκ, να κοιμόμαστε άσχημα, να ξαναζούμε τη στιγμή ή να είμαστε διαρκώς σε εγρήγορση. Αν τα συμπτώματα δεν υποχωρούν ή μας εμποδίζουν να λειτουργήσουμε, τότε χρειάζεται βοήθεια.
Τραύμα όμως δεν είναι μόνο ένα μεγάλο, «ορατό» γεγονός. Μπορεί να είναι και οι μικρότερες εμπειρίες που επαναλαμβάνονται, όπως η παραμέληση και η απόρριψη, και οι οποίες διαμορφώνουν την εικόνα μας για τον εαυτό και τον κόσμο, είτε στην παιδική είτε στην ενήλικη ζωή. Πολλοί άνθρωποι έρχονται στη θεραπεία όταν διαπιστώνουν ότι αντιδρούν «υπερβολικά» σε τωρινές καταστάσεις, ενώ στην πραγματικότητα ξυπνούν παλιές μνήμες και παλιοί συναγερμοί.
Πώς αντιμετωπίζονται: Όταν μιλάμε για τραύμα, εστιασμένες θεραπείες, όπως το EMDR, βοηθούν να επεξεργαστεί κανείς όσα του έχουν συμβεί, να ξανασυνδέσει το σώμα του με την εμπειρία και να ανακτήσει την αίσθηση ελέγχου και νοήματος.
Κάντε το πρώτο βήμα
Οι ψυχικές δυσκολίες είναι κάτι πολύ συχνό και αναμενόμενο, ιδίως στην εποχή μας, λόγω του έντονου και παρατεταμένου στρες που βιώνουμε ως ελληνική κοινωνία. Το να ζητήσει κανείς βοήθεια επειδή δυσκολεύεται δεν είναι ένδειξη αδυναμίας αλλά το αυτονόητο, όπως σε οποιοδήποτε άλλο ζήτημα υγείας. Τα ψυχολογικά προβλήματα αντιμετωπίζονται, και η έγκαιρη αναζήτηση βοήθειας μειώνει το φορτίο, προλαμβάνει επιπλοκές και βελτιώνει την ποιότητα ζωής.
Αν αναγνωρίζετε κάτι από τα παραπάνω στον εαυτό σας ή σε δικό σας άνθρωπο, κάντε το πρώτο βήμα. Η αλλαγή ξεκινά συχνά από μια απλή, ειλικρινή συζήτηση με τον εαυτό μας και με τον γιατρό μας, για να βάλουμε μαζί αυτά τα κομμάτια σε σειρά. Να καταλάβουμε τι συμβαίνει, πώς συνδέεται με την καθημερινότητά μας και πώς μπορεί να αλλάξει η ζωή μας προς το καλύτερο.