Προσοχή: Δημοφιλή φάρμακα για την καούρα συνδέονται με αναιμία και οστική απώλεια

Νέα επιστημονικά στοιχεία δείχνουν ότι η παρατεταμένη χρήση ορισμένων πολύ διαδεδομένων φαρμάκων για την καούρα και τη γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση μπορεί να επηρεάζει την απορρόφηση σημαντικών θρεπτικών συστατικών από τον οργανισμό.

Ερευνητές στη Βραζιλία διαπίστωσαν ότι η μακροχρόνια χρήση των λεγόμενων αναστολέων αντλίας πρωτονίων (PPIs) ενδέχεται να δυσκολεύει το σώμα να απορροφήσει βασικά μέταλλα, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε αναιμία αλλά και να επηρεάσει την υγεία των οστών.

Η μελέτη πραγματοποιήθηκε από επιστήμονες του Ομοσπονδιακού Πανεπιστημίου του Σάο Πάολο (UNIFESP) και της Ιατρικής Σχολής ABC (FMABC) και τα αποτελέσματά της δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό ACS Omega.

Ποια φάρμακα αφορά η έρευνα

Οι αναστολείς αντλίας πρωτονίων είναι από τα πιο συχνά συνταγογραφούμενα φάρμακα για στομαχικές διαταραχές. Στην κατηγορία αυτή ανήκουν ουσίες όπως:

• η ομεπραζόλη
• η παντοπραζόλη
• η εσομεπραζόλη

Τα φάρμακα αυτά χρησιμοποιούνται ευρέως για την αντιμετώπιση προβλημάτων όπως το έλκος στομάχου, η γαστρίτιδα και η γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση.

Αν και είναι εξαιρετικά αποτελεσματικά στη μείωση των οξέων του στομάχου, η χρήση τους για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα από αυτό που συνιστά ο γιατρός μπορεί να οδηγήσει σε ελλείψεις θρεπτικών συστατικών και να επηρεάσει την υγεία των οστών.

Πώς λειτουργούν τα φάρμακα PPIs

Η ομεπραζόλη, η παντοπραζόλη και η εσομεπραζόλη δρουν μπλοκάροντας ένα ένζυμο που ονομάζεται «H+ K+ ATPase», ευρύτερα γνωστό και ως «αντλία πρωτονίων». Το ένζυμο αυτό ελέγχει το τελικό στάδιο της παραγωγής υδροχλωρικού οξέος στο στομάχι. Όταν η δράση του αναστέλλεται, μειώνεται η παραγωγή οξέος και έτσι ανακουφίζονται τα συμπτώματα της γαστρίτιδας, των ελκών και της παλινδρόμησης.

Ωστόσο, το στομαχικό οξύ παίζει σημαντικό ρόλο και στην απορρόφηση ορισμένων θρεπτικών συστατικών. Όταν η παραγωγή του μειώνεται για μεγάλο χρονικό διάστημα, η απορρόφηση μετάλλων που εξαρτώνται από όξινο περιβάλλον μπορεί να επηρεαστεί.

Διαταραχές στα μέταλλα του οργανισμού

Με χρηματοδότηση από το ερευνητικό ίδρυμα FAPESP, οι επιστήμονες εξέτασαν πώς η μακροχρόνια χρήση PPIs επηρεάζει την απορρόφηση σημαντικών μετάλλων στον οργανισμό.

Συγκεκριμένα μελέτησαν:

• σίδηρο
• ασβέστιο
• ψευδάργυρο
• μαγνήσιο
• χαλκό
• κάλιο

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι στα ζώα που έλαβαν το φάρμακο υπήρξαν σαφείς αλλαγές στον τρόπο που κατανέμονταν αυτά τα μέταλλα στο σώμα. Οι ερευνητές παρατήρησαν ότι ορισμένα μέταλλα συσσωρεύονταν στο στομάχι, ενώ παράλληλα δημιουργούνταν ανισορροπίες στο ήπαρ και στη σπλήνα.

Οι εξετάσεις αίματος έδειξαν αυξημένα επίπεδα ασβεστίου και μειωμένα επίπεδα σιδήρου.  Οι μεταβολές αυτές συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο οστεοπόρωσης και αναιμίας. Παράλληλα, καταγράφηκαν και σημαντικές αλλαγές σε κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος.

Πώς έγινε το πείραμα

Για τη μελέτη χρησιμοποιήθηκαν ενήλικοι αρουραίοι, οι οποίοι χωρίστηκαν σε δύο ομάδες: την ομάδα ελέγχου και την ομάδα που λάμβανε ομεπραζόλη. Οι περίοδοι θεραπείας διήρκεσαν 10, 30 και 60 ημέρες, ώστε να προσομοιωθούν διαφορετικές διάρκειες παρατεταμένης χρήσης στον άνθρωπο.

Σύμφωνα με τον καθηγητή Angerson Nogueira do Nascimento από το UNIFESP, που συντόνισε τη μελέτη μαζί με τον Fernando Fonseca από το FMABC, το πιο ανησυχητικό εύρημα ήταν η σημαντική αύξηση του ασβεστίου στο αίμα των ζώων.

Όπως εξηγεί, αυτό μπορεί να υποδηλώνει διαταραχή στην ισορροπία του ασβεστίου, πιθανώς λόγω απομάκρυνσής του από τα οστά, κάτι που θα μπορούσε στο μέλλον να αυξήσει τον κίνδυνο οστεοπόρωσης. Ωστόσο, τονίζει ότι χρειάζονται μεγαλύτερης διάρκειας μελέτες για να επιβεβαιωθεί αυτή η υπόθεση.

Αν και το πείραμα επικεντρώθηκε στην ομεπραζόλη, οι ερευνητές τονίζουν ότι και άλλα φάρμακα της ίδιας κατηγορίας λειτουργούν με παρόμοιο τρόπο. Σύμφωνα με τη Brito, ορισμένα νεότερα φάρμακα, όπως η παντοπραζόλη και η εσομεπραζόλη, έχουν ακόμη ισχυρότερη επίδραση επειδή δρουν πιο έντονα και για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να χρειαστούν περισσότερες από πέντε ημέρες για να δημιουργηθούν νέες «αντλίες πρωτονίων» στο στομάχι, ενώ στην περίπτωση της ομεπραζόλης αυτό συμβαίνει συνήθως μέσα σε μία έως τρεις ημέρες. Αυτό μπορεί να εντείνει τις παρενέργειες.

Ανησυχία για την υπερβολική χρήση

Η ομεπραζόλη χρησιμοποιείται εδώ και περισσότερα από 30 χρόνια και σε πολλές περιπτώσεις λαμβάνεται για μήνες ή ακόμη και χρόνια χωρίς ιατρική παρακολούθηση. Όπως επισημαίνει η ερευνήτρια Andréa Santana de Brito από το UNIFESP, το ζήτημα δεν είναι να δαιμονοποιηθεί το φάρμακο, το οποίο είναι αποτελεσματικό για πολλές γαστρικές παθήσεις.

Το πρόβλημα, όπως λέει, είναι η πολύ εύκολη και συχνά αλόγιστη χρήση του, ακόμη και για ήπια συμπτώματα όπως η απλή καούρα, και μάλιστα για μεγάλες χρονικές περιόδους. Οι πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες δεν πρέπει να αγνοούνται, τονίζει.

Οι ερευνητές, καταλήγοντας, τονίζουν τη σημασία της ορθολογικής χρήσης αυτών των φαρμάκων και, σε ορισμένες περιπτώσεις, της αξιολόγησης πιθανής ανάγκης για συμπληρώματα. Σε κάθε περίπτωση, υπογραμμίζουν ότι η χρήση τους πρέπει να γίνεται με ιατρική παρακολούθηση, ώστε να αξιολογείται ξεχωριστά κάθε περιστατικό.