Τα νέα παπούτσια της Nike υπόσχονται επανάσταση: Μπορούν πραγματικά να επηρεάσουν τον εγκέφαλο; Τι απαντά ένας νευροεπιστήμονας

Τα αθλητικά παπούτσια μπαίνουν σε μια νέα, πιο φιλόδοξη εποχή. Δεν αρκούνται πια στο να υπόσχονται άνεση ή καλύτερη απόδοση. Η Nike υποστηρίζει ότι τα νέα της παπούτσια μπορούν να ενεργοποιήσουν τον εγκέφαλο, να αυξήσουν την αισθητηριακή επίγνωση, ακόμη και να βελτιώσουν τη συγκέντρωση, διεγείροντας τα πέλματα των ποδιών.

Η ιδέα είναι σίγουρα ελκυστική. Τα πέλματα των ποδιών είναι γεμάτα αισθητηριακούς υποδοχείς, όμως θα μπορούσε η διέγερσή τους, μέσω ενός παπουτσιού, να οξύνει πραγματικά το μυαλό;

Ο Atom Sarkar, καθηγητής Νευροχειρουργικής στο Πανεπιστήμιο Drexel στις ΗΠΑ, σε άρθρο του στο «The Conversation», επισημαίνει ότι η απάντηση που προκύπτει από τη επιστήμη είναι πιο σύνθετη και πολύ λιγότερο εντυπωσιακή από ό,τι υποστηρίζει το… μάρκετινγκ.

Η στενή σχέση ποδιών και εγκεφάλου

Τα πέλματα των ποδιών περιέχουν χιλιάδες μηχανοϋποδοχείς που ανιχνεύουν την πίεση, τις δονήσεις, την υφή και την κίνηση. Τα σήματα από αυτούς τους υποδοχείς ταξιδεύουν μέσω των περιφερικών νεύρων προς τον νωτιαίο μυελό και στη συνέχεια σε μια περιοχή του εγκεφάλου που ονομάζεται σωματοαισθητικός φλοιός.

Εκεί υπάρχει ένας «χάρτης» του σώματος και τα πόδια καταλαμβάνουν ένα σημαντικό τμήμα του, κάτι που αντικατοπτρίζει τον ρόλο τους στην ισορροπία, τη στάση και την κίνηση.

Τα παπούτσια επηρεάζουν επίσης την ιδιοδεκτικότητα, δηλαδή την αίσθηση του εγκεφάλου για το πού βρίσκεται το σώμα στον χώρο. Αυτή βασίζεται σε πληροφορίες από μύες, αρθρώσεις και τένοντες. Επειδή η στάση και η κίνηση συνδέονται στενά με την προσοχή και το επίπεδο εγρήγορσης, οι αλλαγές στην αισθητηριακή πληροφόρηση από τα πόδια μπορούν να επηρεάσουν.

Γι’ αυτό και οι νευρολόγοι και οι φυσικοθεραπευτές δίνουν μεγάλη σημασία στα υποδήματα ασθενών με διαταραχές ισορροπίας, νευροπάθειες ή προβλήματα βάδισης. Η αλλαγή της αισθητηριακής εισόδου μπορεί να αλλάξει τον τρόπο που κινείται ένα άτομο.

Όμως, το να επηρεάζεις την κίνηση δεν είναι το ίδιο με το να ενισχύεις τη γνωστική λειτουργία.

Μπορούν τα παπούτσια να βελτιώσουν τη συγκέντρωση;

Η αισθητηριακή πληροφορία από τα πόδια ενεργοποιεί περιοχές του σωματοαισθητικού φλοιού. Όμως η ενεργοποίηση του εγκεφάλου από μόνη της δεν ισοδυναμεί με γνωστική ενίσχυση.

Η συγκέντρωση, η προσοχή και οι εκτελεστικές λειτουργίες βασίζονται σε εκτεταμένα δίκτυα που περιλαμβάνουν περιοχές όπως ο προμετωπιαίος φλοιός, ο βρεγματικός λοβός και ο θάλαμος. Εξαρτώνται επίσης από ορμόνες που ρυθμίζουν το νευρικό σύστημα, όπως η ντοπαμίνη και η νοραδρεναλίνη.

Υπάρχουν ελάχιστα στοιχεία ότι η παθητική διέγερση κάτω από το πέλμα – όπως ανάγλυφες σόλες, νέες γεωμετρίες αφρού ή διακριτά μηχανικά χαρακτηριστικά – μπορεί αν βελτιώσεις ουσιαστικά τη συγκέντρωση.

Ορισμένες μελέτες δείχνουν ότι ήπια αισθητηριακή διέγερση μπορεί να αυξήσει την εγρήγορση σε συγκεκριμένες ομάδες, όπως ηλικιωμένοι που προπονούνται για να βελτιώσουν την ισορροπία τους ή άτομα σε αποκατάσταση μετά από απώλεια αισθητικότητας. Αλλά αυτά τα αποτελέσματα είναι περιορισμένα και εξαρτώνται έντονα από το πλαίσιο.

Με απλά λόγια, το να νιώθεις περισσότερα ερεθίσματα δεν σημαίνει ότι τα συστήματα προσοχής του εγκεφάλου λειτουργούν καλύτερα.

Πίστη, προσδοκία και placebo

Το γεγονός ότι τα παπούτσια δεν επηρεάζουν άμεσα τη γνωστική λειτουργία δεν σημαίνει ότι τα νοητικά αποτελέσματα που μπορεί να αναφέρουν κάποιοι εμπειρικά είναι φανταστικά.

Η πίστη και η προσδοκία παίζουν ισχυρό ρόλο. Τα φαινόμενα placebo και η επίδρασή τους στην αντίληψη, το κίνητρο και την απόδοση τεκμηριώνονται και από την νευροεπιστήμη. Αν κάποιος πιστεύει ότι ένα παπούτσι βελτιώνει τη συγκέντρωση ή την απόδοσή του, αυτή η πεποίθηση μπορεί από μόνη της να αλλάξει τη συμπεριφορά και την αντίληψη, μερικές φορές αρκετά ώστε να προκύψουν μετρήσιμα αποτελέσματα.

Υπάρχει επίσης αυξανόμενο ενδιαφέρον για την έννοια της ενσώματης νόησης, δηλαδή την αντίληψη ότι οι σωματικές καταστάσεις επηρεάζουν τις νοητικές διεργασίες. Ένα παπούτσι που αλλάζει τον τρόπο που στέκεται ή κινείται κάποιος μπορεί έμμεσα να επηρεάσει το πόσο συγκεντρωμένος νιώθει, ακόμη κι αν δεν ενισχύει άμεσα τη γνωστική λειτουργία.

Στο τέλος, το να πιστεύει κανείς ότι ένα προϊόν του δίνει πλεονέκτημα μπορεί να είναι η ισχυρότερη επίδραση που έχει.

Επιστήμη και μάρκετινγκ

Το πρόβλημα δεν είναι αν τα παπούτσια επηρεάζουν το νευρικό σύστημα. Προφανώς και το κάνουν. Όμως είναι άλλο αυτό και άλλο ο ισχυρισμός πως ένα ζευγάρι παπούτσια μπορεί να σου αλλάξει το μυαλό. Συγχέεται η αισθητηριακή πληροφορία με την ενίσχυση της γνωστικής λειτουργίας.

Η νευροεπιστήμη υποστηρίζει ότι τα παπούτσια μπορούν να αλλάξουν την αισθητηριακή είσοδο, τη στάση και την κίνηση. Όμως δεν μπορούν να βελτιώσουν τη συγκέντρωση και την προσοχή. Δυστυχώς, ο εγκέφαλος δεν επαναπρογραμματίζεται από μια σόλα, όσο εξελιγμένη κι αν είναι.