Σαν σήμερα 5 Νοεμβρίου: Η Ελλάδα αφήνει ελεύθερο τον Μαξ Μέρτεν

Στις 5 Νοεμβρίου 1959, ο Μαξ Μέρτεν, ο ναζί αξιωματούχος που είχε καταδικαστεί σε 25 χρόνια κάθειρξη για εγκλήματα πολέμου στην Ελλάδα, αποφυλακίζεται και απελαύνεται στη Δυτική Γερμανία. Οκτώ μήνες πριν είχε καταδικαστεί για τη συμμετοχή του στον διωγμό των Εβραίων της Θεσσαλονίκης. Ωστόσο η κυβέρνηση του Κωνσταντίνου Καραμανλή έχει αλλάξει τη νομοθεσία, ανοίγοντας τον δρόμο για την αποφυλάκισή του.

Ο Μαξ Μέρτεν, γνωστός και ως «χασάπης της Θεσσαλονίκης», υπηρέτησε στη γερμανική στρατιωτική διοίκηση της πόλης από το 1942 έως το 1944. Συμμετείχε στην οργάνωση των εκτοπίσεων περισσότερων από 45.000 Εβραίων προς τα ναζιστικά στρατόπεδα εξόντωσης, κυρίως στο Άουσβιτς. Συνδέθηκε με τη λεηλασία εβραϊκών περιουσιών, την επιβολή καταναγκαστικής εργασίας και την καταστροφή του ιστορικού εβραϊκού νεκροταφείου της Θεσσαλονίκης.

Το 1946 οι αμερικανικές αρχές είχαν προτείνει δύο φορές την έκδοση του Μέρτεν στην Ελλάδα, αλλά η ελληνική πλευρά είχε αρνηθεί. Έτσι, συνέχισε τη ζωή του στη μεταπολεμική Γερμανία, μέχρι που το 1957 επέστρεψε στην Ελλάδα για να βοηθήσει τον πρώην διερμηνέα του σε δικαστική υπόθεση. Εκεί συνελήφθη για εγκλήματα πολέμου.

Η δίκη του ξεκίνησε στις 11 Φεβρουαρίου 1959 στην Αθήνα, παρουσία επιζώντων του Ολοκαυτώματος και ξένων δημοσιογράφων. Στις 5 Μαρτίου κρίθηκε ένοχος για εγκλήματα που περιλάμβαναν εκτοπίσεις, παράνομες φυλακίσεις και θανάτους Εβραίων, και καταδικάστηκε σε 25 χρόνια κάθειρξη.

Στο μεταξύ, οι ελληνογερμανικές σχέσεις είχαν μπει σε νέα φάση. Τον Νοέμβριο του 1958, ο Καραμανλής είχε επισκεφθεί τη Βόννη, όπου συμφωνήθηκε οικονομική συνεργασία που περιλάμβανε δάνειο 200 εκατομμυρίων γερμανικών μάρκων. Στις διαπραγματεύσεις τέθηκε και το ζήτημα της παύσης των διώξεων Γερμανών εγκληματιών πολέμου στην Ελλάδα. Ακολούθησαν νομοθετικές παρεμβάσεις, με την τελευταία να επιτρέπει την αποφυλάκιση του ήδη καταδικασμένου Μέρτεν.

Η υπόθεση, όμως, δεν τελείωσε με την επιστροφή του στη Γερμανία. Τον Σεπτέμβριο του 1960, ο ίδιος ο Μέρτεν κατηγόρησε δημόσια τον Καραμανλή και στελέχη της κυβέρνησής του για συνεργασία με τις γερμανικές αρχές Κατοχής. Οι καταγγελίες προκάλεσαν πολιτικό σάλο, αλλά δεν τεκμηριώθηκαν. Η κυβέρνηση τις διέψευσε κατηγορηματικά, ενώ η υποτιθέμενη φωτογραφία που επικαλέστηκε ο Μέρτεν ως αποδεικτικό στοιχείο δεν εμφανίστηκε ποτέ.

Στη Δυτική Γερμανία ο Μέρτεν βρέθηκε ξανά αντιμέτωπος με τη Δικαιοσύνη, αλλά αφέθηκε ελεύθερος και οι έρευνες δεν οδήγησαν σε νέα καταδίκη. Πέθανε το 1971, χωρίς να έχει εκτίσει την ελληνική ποινή του.

Τι άλλο έγινε σαν σήμερα

1605: Αποκαλύπτεται η «Συνωμοσία της Πυρίτιδας». Ο Γκάι Φοκς συλλαμβάνεται στο Βρετανικό Κοινοβούλιο, όπου Καθολικοί συνωμότες είχαν τοποθετήσει εκρηκτικά για να δολοφονήσουν τον βασιλιά Ιάκωβο Α΄. Η ιστορία ενέπνευσε τη χαρακτηριστική μάσκα του V for Vendetta.

1815: Με συνθήκη που υπογράφεται στο Παρίσι, τα Επτάνησα αναγνωρίζονται ως «Ηνωμένον Κράτος των Ιονίων Νήσων» υπό βρετανική προστασία. Η περίοδος της Αγγλοκρατίας θα διαρκέσει έως την ένωσή τους με την Ελλάδα το 1864.

1828: Οι ελληνικές δυνάμεις του Δημήτριου Υψηλάντη απελευθερώνουν τη Λιβαδειά, έπειτα από συνθηκολόγηση της οθωμανικής φρουράς, ενισχύοντας τον ελληνικό έλεγχο στη Στερεά Ελλάδα κατά τα τελευταία χρόνια της Επανάστασης.

1935: Η εταιρεία Parker Brothers κυκλοφορεί στην αγορά τη διάσημη Monopoly. Το επιτραπέζιο βασίστηκε σε παλαιότερο παιχνίδι της Λίζι Μάτζι, που είχε δημιουργηθεί για να αναδείξει τις κοινωνικές συνέπειες των οικονομικών μονοπωλίων.

1961: Τη νύχτα της 5ης προς 6η Νοεμβρίου, καταστροφική πλημμύρα πλήττει την Αθήνα, αφήνοντας πίσω της 43 νεκρούς και χιλιάδες άστεγους. Ο Κηφισός υπερχειλίζει και ολόκληρες συνοικίες, κυρίως στη δυτική Αττική, βυθίζονται στα νερά.

1968: Ο Ρεπουμπλικανός Ρίτσαρντ Νίξον εκλέγεται 37ος πρόεδρος των ΗΠΑ, επικρατώντας του Δημοκρατικού Χιούμπερτ Χάμφρεϊ. Έξι χρόνια αργότερα θα γίνει ο πρώτος Αμερικανός πρόεδρος που παραιτείται, εξαιτίας του σκανδάλου Γουότεργκεϊτ.

1997: Ο ΟΠΑΠ παρουσιάζει το νέο αριθμοπαιχνίδι Τζόκερ και τις αλλαγές στο ΠΡΟΤΟ και το ΛΟΤΤΟ. Η πρώτη επίσημη κλήρωση του Τζόκερ θα πραγματοποιηθεί στις 16 Νοεμβρίου.

2006: Ο πρώην δικτάτορας του Ιράκ, Σαντάμ Χουσεΐν, καταδικάζεται σε θάνατο για τη δολοφονία 148 Σιιτών στην πόλη Ντουτζάιλ το 1982. Η εκτέλεσή του θα πραγματοποιηθεί στις 30 Δεκεμβρίου του ίδιου έτους.

2007: Η Google παρουσιάζει το Android, μια νέα πλατφόρμα λογισμικού για κινητά τηλέφωνα, σε συνεργασία με την Open Handset Alliance. Το λειτουργικό σύστημα θα κυκλοφορήσει εμπορικά το 2008 και θα αλλάξει την παγκόσμια αγορά των smartphones.

Γεννήσεις

1945 – Αλέκα Παπαρήγα, Ελληνίδα πολιτικός, πρώην γενική γραμματέας του ΚΚΕ και η πρώτη γυναίκα που ηγήθηκε ελληνικού πολιτικού κόμματος. Ανέλαβε την ηγεσία το 1991 σε μια περίοδο βαθιάς κρίσης για την ελληνική Αριστερά και παρέμεινε στο τιμόνι για 22 χρόνια. Διακρίθηκε για την σταθερή, ιδεολογικά αταλάντευτη στάση της και για την παρουσία της σε κοινοβουλευτικούς και κοινωνικούς αγώνες, αφήνοντας ισχυρό αποτύπωμα στο πολιτικό σκηνικό της Μεταπολίτευσης.

1956 – Λαυρέντης Μαχαιρίτσας, Έλληνας τραγουδοποιός και από τους αγαπημένους δημιουργούς της ελληνικής ροκ σκηνής. Ξεκίνησε με το συγκρότημα Τερμίτες και συνέχισε με ιδιαίτερα επιτυχημένη προσωπική πορεία. Τα τραγούδια του, όπως «Νότος», «Πρόσχαρος», «Τι να πω», συνδύασαν ροκ ύφος με μελωδία και κοινωνικό προβληματισμό. Η ζεστή, καθηλωτική φωνή του και οι ειλικρινείς στίχοι του τον καθιέρωσαν σε ένα από τα πιο αγαπημένα πρόσωπα της ελληνικής μουσικής.

1959 – Μπράιαν Άνταμς (Bryan Adams), Καναδός τραγουδοποιός, διεθνώς γνωστός για τις μεγάλες του επιτυχίες στη ροκ σκηνή, όπως το «Summer of ’69» και το «(Everything I Do) I Do It for You». Η χαρακτηριστική, βραχνή φωνή του και η έντονη σκηνική του παρουσία τον κατέστησαν ένα από τα πιο αγαπημένα ονόματα της παγκόσμιας μουσικής. Έχει τιμηθεί με πολλαπλά βραβεία και παραμένει ενεργός σε συναυλίες και ηχογραφήσεις.

1960 – Τίλντα Σουίντον (Tilda Swinton), Αγγλίδα ηθοποιός, βραβευμένη με Όσκαρ, γνωστή για το ιδιόμορφο στιλ και τους τολμηρούς, πολυσύνθετους ρόλους της. Ξεχώρισε για την ικανότητά της να μεταμορφώνεται, συχνά ερμηνεύοντας χαρακτήρες που ξεπερνούν τα συμβατικά όρια φύλου και μορφής. Από το «Michael Clayton» μέχρι το «We Need to Talk About Kevin» και τις συνεργασίες της με τον Wes Anderson, θεωρείται μία από τις πιο ιδιαίτερες και επιδραστικές παρουσίες του σύγχρονου σινεμά.

1978 – Μιχάλης Χατζηγιάννης, Κύπριος τραγουδιστής, από τις πιο δημοφιλείς παρουσίες της ελληνικής ποπ σκηνής από τα τέλη της δεκαετίας του ’90. Μελωδίες του όπως «Το καλοκαίρι μου», «Χωρίς αναπνοή» και «Εμείς οι δυο σαν ένα» γνώρισαν μεγάλη απήχηση, ενώ έχει συνεργαστεί με σημαντικούς Έλληνες δημιουργούς. Η ζεστή φωνή και το ρομαντικό ύφος των τραγουδιών του τον καθιέρωσαν σε ευρύ κοινό σε Ελλάδα και Κύπρο.

Θάνατοι

1879 – Τζέιμς Κλερκ Μάξγουελ (James Clerk Maxwell), Σκωτσέζος φυσικός, από τις θεμελιώδεις μορφές της σύγχρονης επιστήμης. Διατύπωσε τις περίφημες εξισώσεις του Μάξγουελ, οι οποίες ενοποίησαν τον ηλεκτρισμό, το μαγνητισμό και το φως σε μία ενιαία θεωρία του ηλεκτρομαγνητισμού. Το έργο του άνοιξε τον δρόμο για την εξέλιξη της φυσικής του 20ού αιώνα και επηρέασε βαθιά επιστήμονες όπως ο Αϊνστάιν, που τον χαρακτήρισε «τον σημαντικότερο φυσικό μετά τον Νεύτωνα».

Εορτολόγιο

Γαλακτίων, Επιστήμη, Λίνος, Σιλβανός, Σιλβάνα

Εθνικές Γιορτές – Επέτειοι

Ημέρα Ευαισθητοποίησης για το Άγχος

Παγκόσμια Ημέρα Ευαισθητοποίησης για το Τσουνάμι

Παγκόσμια Ημέρα της Γλώσσας των Ρομά (Ρομάνι)