Σαν σήμερα 4 Σεπτεμβρίου: Οι δύο άνδρες που κατέβασαν τη βουλγαρική σημαία και ύψωσαν την ελληνική στην Προσοτσάνη
Ήταν 4 Σεπτεμβρίου 1944 και η Ανατολική Μακεδονία βρισκόταν ακόμη υπό βουλγαρική κατοχή. Στην κεντρική πλατεία της Προσοτσάνης Δράμας, δύο άνδρες αποφάσισαν να κάνουν κάτι που μπορούσε να τους κοστίσει τη ζωή: κατέβασαν τη βουλγαρική σημαία από τον ιστό και στη θέση της ύψωσαν την ελληνική.
Ήταν ο δημοδιδάσκαλος Κωνσταντίνος Καζάνας και ο Αστέριος Αστεριάδης. Και, σε αντίθεση με πολλές αντιστασιακές ενέργειες που πραγματοποιούνταν κρυφά, η δική τους έγινε μέρα μεσημέρι, μπροστά στα μάτια των κατοίκων και ενώ οι δυνάμεις κατοχής παρέμεναν στην περιοχή.
Η Προσοτσάνη είχε ήδη πληρώσει βαρύ τίμημα στα χρόνια της Κατοχής. Η Ανατολική Μακεδονία και η Θράκη είχαν περάσει από το 1941 υπό βουλγαρική διοίκηση, στο πλαίσιο της κατοχής της Ελλάδας από τις δυνάμεις του Άξονα. Στην περιοχή εφαρμόστηκε πολιτική εκβουλγαρισμού και καταστολής του ελληνικού στοιχείου, ενώ η ίδια η Προσοτσάνη είχε γνωρίσει αιματηρά αντίποινα μετά την εξέγερση του Σεπτεμβρίου του 1941.
Τρία χρόνια αργότερα, τον Σεπτέμβριο του 1944, η ήττα του Άξονα διαγραφόταν πλέον καθαρά, όμως η περιοχή δεν είχε ακόμη απελευθερωθεί.
Ο Καζάνας είχε γεννηθεί το 1910 στο Δεμιρδέσιο της Προύσας και είχε φτάσει παιδί στην Ελλάδα μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή. Εγκαταστάθηκε με την οικογένειά του στην Προσοτσάνη και εργάστηκε ως δημοδιδάσκαλος σε χωριά της περιοχής.
Μια λεπτομέρεια από την ιστορία του δίνει διαφορετικό βάρος σε όσα συνέβησαν εκείνη την ημέρα. Σύμφωνα με μεταγενέστερη αφήγηση που δημοσιεύτηκε στον «Πρωινό Τύπο» Δράμας, η ελληνική σημαία που υψώθηκε στην πλατεία ήταν εκείνη που ο Καζάνας είχε διασώσει από το σχολείο στο οποίο δίδασκε πριν από τη βουλγαρική εισβολή. Την είχε κρατήσει κρυμμένη στο σπίτι του, ώστε να μη χαθεί ή να βεβηλωθεί.
Όταν ο Καζάνας και ο Αστεριάδης άρχισαν να κατεβάζουν τη βουλγαρική σημαία, οι κάτοικοι αντιλήφθηκαν αμέσως τον κίνδυνο. Κατά την ίδια μαρτυρία, η πλατεία άδειασε μέσα σε λίγα λεπτά, με τον κόσμο να παρακολουθεί από τα παράθυρα των σπιτιών και των καταστημάτων.
Στη θέση της βουλγαρικής σημαίας ανέβηκε η ελληνική.
Η απάντηση των κατοχικών αρχών ήταν άμεση. Μέσα σε λιγότερο από μία ώρα, Βούλγαροι στρατιώτες πήγαν στο σπίτι του Καζάνα και τον συνέλαβαν. Εκείνος δεν επιχείρησε να αρνηθεί την πράξη του. Μεταφέρθηκε στη Σόφια και φυλακίστηκε, ενώ σύμφωνα με την ίδια αφήγηση υπέστη βασανιστήρια. Περίπου έναν μήνα αργότερα κατάφερε να δραπετεύσει και, έπειτα από πολυήμερη πορεία, επέστρεψε στην περιοχή της Δράμας.
Η ενέργεια του Καζάνα και του Αστεριάδη έμεινε συνδεδεμένη με τις τελευταίες εβδομάδες της κατοχής στην Ανατολική Μακεδονία. Τοπικές ιστορικές πηγές την καταγράφουν ως μια πράξη που ενίσχυσε το ηθικό των κατοίκων, σε μια στιγμή κατά την οποία η κατάρρευση των δυνάμεων του Άξονα πλησίαζε.
Ο Κωνσταντίνος Καζάνας πέθανε το 1982 στη Θεσσαλονίκη και τάφηκε στην Προσοτσάνη. Η ιστορία του παραμένει πολύ λιγότερο γνωστή από άλλες εμβληματικές πράξεις της ελληνικής Αντίστασης.
Εκείνη την ημέρα, όμως, στην πλατεία μιας μακεδονικής κωμόπολης που βρισκόταν ακόμη υπό κατοχή, μια σημαία κατέβηκε και μια άλλη πήρε τη θέση της.
Τι άλλο έγινε σαν σήμερα
476: Ο Ρωμύλος Αυγουστύλος, που θεωρείται συνήθως ο τελευταίος αυτοκράτορας της Δυτικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, εκθρονίζεται από τον Οδόακρο. Η ημερομηνία χρησιμοποιείται συμβατικά ως το τέλος της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας στη Δύση.
1839: Στα ανοιχτά του Κοουλούν σημειώνεται η πρώτη ένοπλη σύγκρουση μεταξύ βρετανικών και κινεζικών δυνάμεων στον Πρώτο Πόλεμο του Οπίου, που θα ολοκληρωθεί το 1842 με τη Συνθήκη του Νανκίνγκ και την παραχώρηση του Χονγκ Κονγκ στους Βρετανούς.
1870: Ανακηρύσσεται η Τρίτη Γαλλική Δημοκρατία, μετά την ήττα και την αιχμαλωσία του Ναπολέοντα Γ΄ στον Γαλλοπρωσικό Πόλεμο. Το νέο καθεστώς θα διατηρηθεί στη Γαλλία έως το 1940.
1882: Ο Τόμας Έντισον θέτει σε λειτουργία τον σταθμό ηλεκτροπαραγωγής της Pearl Street στη Νέα Υόρκη, τον πρώτο εμπορικό κεντρικό σταθμό ηλεκτρικής ενέργειας στις ΗΠΑ, ανοίγοντας τον δρόμο για τη μαζική ηλεκτροδότηση.
1886: Ο ηγέτης των Απάτσι Τζερόνιμο παραδίδεται στον αμερικανικό στρατό στην Αριζόνα, ύστερα από χρόνια ένοπλης αντίστασης στην επέκταση των ΗΠΑ στις περιοχές των αυτοχθόνων.
1955: Διεξάγεται ο πρώτος αγώνας στην ιστορία του Κυπέλλου Πρωταθλητριών Ευρώπης, του σημερινού Champions League. Η Σπόρτινγκ Λισαβόνας και η Παρτιζάν Βελιγραδίου αναδεικνύονται ισόπαλες 3-3.
1958: Τίθεται σε ισχύ στην Ελλάδα ο νόμος 4000/1958 «Περί Τεντιμποϊσμού», που προέβλεπε μεταξύ άλλων κούρεμα «με την ψιλή» και δημόσια διαπόμπευση νεαρών παραβατών.
1970: Ο Σαλβαδόρ Αλιέντε εξασφαλίζει τη σχετική πλειοψηφία στις προεδρικές εκλογές της Χιλής με 36,3%. Αργότερα επικυρώνεται από το Κογκρέσο και γίνεται ο πρώτος μαρξιστής πρόεδρος της χώρας που φτάνει στην εξουσία μέσω εκλογών.
Γεννήσεις
1981 – Μπιγιονσέ Τζιζέλ Νόουλς-Κάρτερ (Beyoncé Giselle Knowles-Carter), Αμερικανίδα τραγουδίστρια, ηθοποιός και παραγωγός, παγκόσμιο σύμβολο της R&B, της ποπ και του μοντέρνου ήχου. Αναδείχθηκε ως frontwoman των Destiny’s Child και απογειώθηκε με σόλο καριέρα, μεγάλες επιτυχίες όπως «Crazy in Love» και «Single Ladies», και μια σειρά από Grammy. Εμβληματική περσόνα της pop κουλτούρας, με επιρροή σε μουσική, μόδα και κοινωνικά μηνύματα.
1977 – Στέλιος Περπινιάδης (Στελλάκης), Έλληνας τραγουδιστής και κιθαρίστας του ρεμπέτικου, από τους σημαντικότερους ερμηνευτές της γενιάς του Μεσοπολέμου. Μετακόμισε από τη Σμύρνη στον Πειραιά, συνέπραξε με κορυφαίους συνθέτες όπως ο Παναγιώτης Τούντας και υπήρξε η φωνή-σήμα κατατεθέν των μικρασιατών ρεμπετών, καταγράφοντας περισσότερα από 400 τραγούδια σε μια σπουδαία διαδρομή.
Θάνατοι
2003 – Ευάγγελος Γιαννόπουλος, έλληνας δικηγόρος και πολιτικός, ιδρυτικό στέλεχος του ΠΑΣΟΚ, βουλευτής και υπουργός σε καίρια χαρτοφυλάκια. Συμμετείχε στην Εθνική Αντίσταση και στη δίκη των πρωταιτίων της χούντας, διακρίθηκε για το πάθος και τον μαχητικό του λόγο, ενώ άφησε το στίγμα του σε ζητήματα δικαιοσύνης, εργασίας και δημοκρατικών θεσμών.