Όταν η μετάφραση του Ευαγγελίου στη δημοτική άφησε οκτώ νεκρούς και έριξε μια κυβέρνηση | Σαν σήμερα 6 Νοεμβρίου
Σαν σήμερα, 6 Νοεμβρίου 1901, οι φοιτητές της Αθήνας ξεχύνονται στους δρόμους επειδή μια εφημερίδα τόλμησε να δημοσιεύσει το Ευαγγέλιο στη γλώσσα που μιλούσε ο λαός. Δύο μέρες αργότερα, οκτώ άνθρωποι ήταν νεκροί και η χώρα βυθιζόταν σε πολιτική κρίση που θα οδηγούσε στην παραίτηση του Μητροπολίτη Αθηνών και της κυβέρνησης.
Στις 6 Νοεμβρίου, πλήθος φοιτητών συγκεντρώθηκε στα Προπύλαια φωνάζοντας «Κάτω οι Ρώσσοι» και «Κάτω οι Σλαύοι». Αφορμή ήταν η δημοσίευση του Κατά Ματθαίον Ευαγγελίου στη δημοτική από την εφημερίδα «Ακρόπολις». Για τους διαδηλωτές, η μετάφραση δεν ήταν απλώς γλωσσικό ζήτημα, αλλά ιεροσυλία, εθνική προδοσία και, για ορισμένους, μέρος μιας σλαβικής συνωμοσίας.
Η βασίλισσα Όλγα και οι τραυματίες του πολέμου
Η ιστορία ξεκινά μετά τον ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897, όταν η ρωσικής καταγωγής βασίλισσα Όλγα, επισκεπτόμενη τραυματίες στρατιώτες, διαπιστώνει ότι δεν καταλαβαίνουν το Ευαγγέλιο. Αναθέτει στη γραμματέα της, Ιουλία Σωμάκη, να το αποδώσει σε απλούστερα ελληνικά.
Η πρώτη αυτή απόπειρα, με πρωτοβουλία δύο γυναικών, δεν έγινε καν στη δημοτική, αλλά σε απλουστευμένη καθαρεύουσα. Η Ιερά Σύνοδος αρνήθηκε να την εγκρίνει το 1899. Η Όλγα, ωστόσο, προχώρησε στην εκτύπωση περιορισμένων αντιτύπων με την ανοχή του Μητροπολίτη Αθηνών Προκοπίου.
Για τους αντιπάλους της, το πρόβλημα ήταν και πολιτικό: μια ξένη βασίλισσα παρενέβαινε στα ιερά κείμενα, σε μια Ελλάδα όπου ο φόβος του πανσλαβισμού ήταν έντονος.
Ο Πάλλης, η «Ακρόπολις» και οι «αρχιπαππάδες»
Στις 9 Σεπτεμβρίου 1901, η «Ακρόπολις» του Βλάση Γαβριηλίδη άρχισε να δημοσιεύει σε συνέχειες το Κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο, μεταφρασμένο στη δημοτική από τον Αλέξανδρο Πάλλη.
Η γλώσσα ήταν τολμηρά λαϊκή: οι αρχιερείς αποδίδονταν ως «αρχιπαππάδες». Για τους υπερασπιστές της καθαρεύουσας και της εκκλησιαστικής παράδοσης, τέτοιες διατυπώσεις αποτελούσαν προσβολή.
Καθηγητές, φοιτητές, εκκλησιαστικοί κύκλοι και εφημερίδες συνέδεσαν τη μετάφραση με απειλές κατά της θρησκείας και της εθνικής ταυτότητας. Οι δημοτικιστές χαρακτηρίζονταν «μαλλιαροί», άθεοι και προδότες, ενώ εφημερίδες όπως η «Σκριπ» και το «Εμπρός» τροφοδοτούσαν την ένταση.
Από τις διαδηλώσεις στους οκτώ νεκρούς
Στις 5 Νοεμβρίου, φοιτητές επιτέθηκαν στα γραφεία της «Ακροπόλεως», έσπασαν τζάμια και έκαψαν φύλλα της. Την επομένη, περίπου χίλιοι διαδηλωτές συγκεντρώθηκαν στο Πανεπιστήμιο και κατευθύνθηκαν προς τα ανάκτορα, απαιτώντας να συναντήσουν τον βασιλιά.
Στις 7 Νοεμβρίου, η Ιερά Σύνοδος καταδίκασε τις μεταφράσεις, χωρίς να κατευνάσει το πλήθος.
Η κορύφωση ήρθε στις 8 Νοεμβρίου 1901. Χιλιάδες διαδηλωτές συγκεντρώθηκαν στις Στήλες του Ολυμπίου Διός ζητώντας τον αφορισμό των υπευθύνων και την παραίτηση του Μητροπολίτη.
Ακολούθησαν αιματηρές συγκρούσεις με τον στρατό, πυροβολισμοί και επέμβαση του ιππικού. Οκτώ άνθρωποι σκοτώθηκαν και δεκάδες τραυματίστηκαν, ενώ ορισμένες ιστορικές καταγραφές αναφέρουν έως έντεκα νεκρούς.
Την επομένη, το «Εμπρός», που είχε συμβάλει στην όξυνση της αντιπαράθεσης, κυκλοφόρησε με τίτλο «ΗΜΕΡΑ ΠΕΝΘΟΥΣ».
Έπεσαν ένας Μητροπολίτης και μια κυβέρνηση
Τα γεγονότα έμειναν στην ιστορία ως «Ευαγγελικά». Ο Μητροπολίτης Αθηνών Προκόπιος εξαναγκάστηκε σε παραίτηση και στις 11 Νοεμβρίου παραιτήθηκε η κυβέρνηση του Γεωργίου Θεοτόκη.
Ακολούθησαν κατάσχεση μεταφράσεων και εκκλησιαστικές απαγορεύσεις. Δύο χρόνια αργότερα, η παρουσίαση της «Ορέστειας» του Αισχύλου σε νεοελληνική μετάφραση προκάλεσε νέες αιματηρές ταραχές, τα «Ορεστειακά».
Το 1911, η απαγόρευση της μετάφρασης της Αγίας Γραφής χωρίς εκκλησιαστική έγκριση κατοχυρώθηκε συνταγματικά. Αντίστοιχη πρόβλεψη διατηρείται στο άρθρο 3 του σημερινού Συντάγματος, που απαγορεύει την επίσημη μετάφραση χωρίς την έγκριση της Εκκλησίας της Ελλάδας και του Οικουμενικού Πατριαρχείου.
Η δημοτική καθιερώθηκε ως επίσημη γλώσσα της εκπαίδευσης και της διοίκησης το 1976, εβδομήντα πέντε χρόνια μετά τα Ευαγγελικά.
Η γλώσσα που το 1901 θεωρούνταν από ορισμένους απειλή για τη θρησκεία και το έθνος είναι σήμερα εκείνη στην οποία γράφονται οι νόμοι, διδάσκονται τα παιδιά και διαβάζετε αυτό το κείμενο.
Τι άλλο έγινε σαν σήμερα
447: Ισχυρός σεισμός προκαλεί μεγάλες καταστροφές στα Τείχη της Κωνσταντινούπολης, γκρεμίζοντας 57 πύργους. Ακολουθεί εκτεταμένη ανοικοδόμηση των οχυρώσεων για την προστασία της βυζαντινής πρωτεύουσας.
1860: Ο Αβραάμ Λίνκολν εκλέγεται 16ος πρόεδρος των ΗΠΑ και πρώτος Ρεπουμπλικανός στο αξίωμα. Η αντίθεσή του στην επέκταση της δουλείας προκαλεί αντιδράσεις στον Νότο, επιταχύνοντας την πορεία προς τον Αμερικανικό Εμφύλιο Πόλεμο.
1865: Το πολεμικό πλοίο CSS Shenandoah παραδίδεται στη Βρετανία, αποτελώντας την τελευταία συνομόσπονδη πολεμική μονάδα που παραδίδει τα όπλα μετά τον Αμερικανικό Εμφύλιο. Είχε πραγματοποιήσει τον γύρο του κόσμου, καταστρέφοντας ή αιχμαλωτίζοντας 38 εμπορικά πλοία.
1901: Ξεσπούν στην Αθήνα τα «Ευαγγελικά», βίαιες αντιδράσεις στη δημοσίευση μετάφρασης του Ευαγγελίου στη δημοτική από την εφημερίδα «Ακρόπολις». Οι συγκρούσεις κορυφώνονται στις 8 Νοεμβρίου, με νεκρούς και τραυματίες, αποκαλύπτοντας τον βαθύ γλωσσικό διχασμό της εποχής.
1912: Ο ελληνικός στρατός απελευθερώνει το Αμύνταιο κατά τον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο, συνεχίζοντας την προέλασή του στη Δυτική Μακεδονία.
1917: Αρχίζει στην Πετρούπολη η Οκτωβριανή Επανάσταση, με τους Μπολσεβίκους του Βλαντίμιρ Λένιν να καταλαμβάνουν στρατηγικά σημεία της πόλης. Η ανατροπή της Προσωρινής Κυβέρνησης οδηγεί στην εγκαθίδρυση της σοβιετικής εξουσίας. Η ημερομηνία αντιστοιχεί στις 25 Οκτωβρίου με το τότε ρωσικό ημερολόγιο.
1935: Ο Αμερικανός μηχανικός Έντουιν Άρμστρονγκ παρουσιάζει την τεχνολογία ραδιοφωνικών μεταδόσεων FM, που περιορίζει σημαντικά τις παρεμβολές και προσφέρει καθαρότερο ήχο, αλλάζοντας την ιστορία της ραδιοφωνίας.
1935: Πραγματοποιεί την πρώτη του πτήση το βρετανικό μαχητικό Hawker Hurricane, που θα διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στη Μάχη της Αγγλίας κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
1941: Ο Ιωσήφ Στάλιν απευθύνεται στον σοβιετικό λαό, ενώ οι γερμανικές δυνάμεις απειλούν τη Μόσχα. Η Μάχη της Μόσχας θα εξελιχθεί σε σημαντική ήττα της ναζιστικής Γερμανίας στο Ανατολικό Μέτωπο.
1943: Ο Κόκκινος Στρατός ανακαταλαμβάνει το Κίεβο από τις γερμανικές δυνάμεις, έπειτα από περισσότερα από δύο χρόνια ναζιστικής κατοχής, σε μία σημαντική επιτυχία της σοβιετικής αντεπίθεσης.
1944: Στις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Χάνφορντ στις ΗΠΑ αρχίζει η παραγωγή πλουτωνίου στον αντιδραστήρα Β. Το υλικό θα χρησιμοποιηθεί στην ατομική βόμβα που έπληξε το Ναγκασάκι τον Αύγουστο του 1945.
1960: Ο Παναθηναϊκός πραγματοποιεί την πρώτη του εμφάνιση στο Κύπελλο Πρωταθλητριών Ευρώπης, γνωρίζοντας την ήττα με 1-0 από την τσεχοσλοβακική Σπάρτακ Χράντετς. Είναι η αρχή της ευρωπαϊκής ιστορίας του συλλόγου.
1962: Η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ καταδικάζει το καθεστώς του απαρτχάιντ στη Νότια Αφρική και καλεί τα κράτη-μέλη να διακόψουν τις στρατιωτικές και οικονομικές σχέσεις με τη χώρα.
1963: Ο Γεώργιος Παπανδρέου λαμβάνει εντολή σχηματισμού κυβέρνησης από τον βασιλιά Παύλο, μετά την εκλογική νίκη της Ένωσης Κέντρου χωρίς αυτοδυναμία. Η ΕΡΕ αντιδρά, αμφισβητώντας τη δυνατότητα σχηματισμού βιώσιμης κυβέρνησης.
1964: Η κυβέρνηση της Ένωσης Κέντρου προχωρά στην κατάργηση βασικών μετεμφυλιακών μέτρων, μεταξύ των οποίων το Γ΄ Ψήφισμα και οι διοικητικές εκτοπίσεις, επιχειρώντας να περιορίσει το θεσμικό πλαίσιο πολιτικών διώξεων.
1983: Το Κόμμα της Μητέρας Πατρίδας του Τουργκούτ Οζάλ κερδίζει τις βουλευτικές εκλογές στην Τουρκία, τις πρώτες μετά το στρατιωτικό πραξικόπημα του 1980. Ο Οζάλ αναλαμβάνει την πρωθυπουργία τον επόμενο μήνα.
1986: Αρχίζουν οι αποκαλύψεις για το σκάνδαλο Irangate, με τη μυστική πώληση αμερικανικών όπλων στο Ιράν από την κυβέρνηση Ρόναλντ Ρίγκαν. Μέρος των εσόδων διοχετεύεται στους αντάρτες Κόντρας της Νικαράγουας, προκαλώντας πολιτική κρίση στις ΗΠΑ.
1987: Ανοίγει στην οδό Μάρνη της Αθήνας το θρυλικό κλαμπ «Ρόδον». Για σχεδόν δύο δεκαετίες φιλοξενεί σημαντικές ελληνικές και διεθνείς ροκ συναυλίες, πριν κλείσει το 2005.
1992: Η Ελλάδα υπογράφει στη Μαδρίτη το πρωτόκολλο προσχώρησης στη Συμφωνία Σένγκεν, που προβλέπει τη σταδιακή κατάργηση των ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα των συμμετεχόντων ευρωπαϊκών κρατών.
1999: Οι Αυστραλοί απορρίπτουν σε δημοψήφισμα την πρόταση μετατροπής της χώρας σε δημοκρατία με πρόεδρο, διατηρώντας τη βρετανική μοναρχία ως θεσμό αρχηγού του κράτους.
Γεννήσεις
1939 – Μάρθα Καραγιάννη, Ελληνίδα ηθοποιός, αγαπημένη μορφή του ελληνικού κινηματογράφου και του θεάτρου, με χαρακτηριστική ομορφιά, ταμπεραμέντο και χιούμορ. Ξεχώρισε σε μουσικές κωμωδίες της Φίνος Φιλμ, δίπλα σε κορυφαίους πρωταγωνιστές, και άφησε έντονο στίγμα και στο θεατρικό σανίδι, ιδίως στο μιούζικαλ και στην επιθεώρηση.
1969 – Βίκυ Σταυροπούλου, Ελληνίδα ηθοποιός, γνωστή για την έντονη κωμική της παρουσία στην τηλεόραση και το θέατρο. Αγαπήθηκε ιδιαίτερα από το ευρύ κοινό μέσα από επιτυχημένες σειρές όπως «Είσαι το ταίρι μου» και «Στο παρά πέντε», ενώ έχει ξεχωρίσει και για τη θεατρική της πορεία σε ποικίλους ρόλους, συνδυάζοντας χιούμορ, ευαισθησία και αμεσότητα.
1970 – Ίθαν Χοκ (Ethan Hawke), Αμερικανός ηθοποιός, σκηνοθέτης και σεναριογράφος, γνωστός για την ευαισθησία και τη βάθος των ερμηνειών του. Ξεχώρισε με τον ρόλο του στην ταινία «Before Sunrise» και τις συνέχειές της, ενώ έχει πρωταγωνιστήσει σε έργα όπως «Dead Poets Society», «Training Day» και «Boyhood», καθιερώνοντάς τον ως μία από τις πιο συνεπείς καλλιτεχνικές παρουσίες του σύγχρονου αμερικανικού κινηματογράφου.
1972 – Άδωνις Γεωργιάδης, Έλληνας πολιτικός, βουλευτής και υπουργός, γνωστός για την έντονη δημόσια παρουσία και τον χαρακτηριστικό ρητορικό του τρόπο. Ξεκίνησε από τον χώρο του ΛΑΟΣ και στη συνέχεια εντάχθηκε στη Νέα Δημοκρατία, όπου ανέλαβε σειρά υπουργικών χαρτοφυλακίων, μεταξύ των οποίων Υγείας και Ανάπτυξης. Παράλληλα, έχει δραστηριοποιηθεί στον εκδοτικό χώρο και στην τηλεόραση.
1988 – Έμα Στόουν (Emma Stone), Αμερικανίδα ηθοποιός, βραβευμένη με Όσκαρ Α’ γυναικείου ρόλου για την ταινία «La La Land». Ξεχώρισε για τον συνδυασμό γοητείας, χιούμορ και υποκριτικού εύρους, με συμμετοχές σε ταινίες όπως «Easy A», «The Favourite» και «Poor Things», εδραιώνοντάς την ως μία από τις κορυφαίες ηθοποιούς της γενιάς της.
Θάνατοι
1893 – Πιότρ Τσαϊκόφσκι, Ρώσος συνθέτης, από τις σπουδαιότερες μορφές του μουσικού Ρομαντισμού. Έγραψε μερικά από τα πιο εμβληματικά έργα του παγκόσμιου ρεπερτορίου, όπως «Η λίμνη των κύκνων», «Καρυοθραύστης» και «Ωραία κοιμωμένη», καθώς και συμφωνίες και κοντσέρτα με έντονη μελωδικότητα και βαθύ συναίσθημα. Το έργο του γεφυρώνει τη ρωσική παράδοση με τη δυτικοευρωπαϊκή μουσική.
1989 – Μαρία Ιορδανίδου, Ελληνίδα συγγραφέας, γνωστή κυρίως για το αυτοβιογραφικό της μυθιστόρημα «Λωξάντρα», στο οποίο ζωντανεύει με νοσταλγία και χιούμορ τη ζωή στην Κωνσταντινούπολη των αρχών του 20ού αιώνα. Το έργο της αποτελεί πολύτιμη μαρτυρία για τον μικρασιατικό ελληνισμό και αγαπήθηκε ιδιαίτερα από το αναγνωστικό κοινό και τη μεταγενέστερη τηλεοπτική του μεταφορά.
Εορτολόγιο
Λεονάρδος
Εθνικές Γιορτές – Επέτειοι
Διεθνής Ημέρα κατά της ενδοσχολικής βίας και του εκφοβισμού, συμπεριλαμβανομένου του κυβερνοεκφοβισμού
Παγκόσμια Ημέρα για την Παρεμπόδιση της Εκμετάλλευσης του Περιβάλλοντος στον Πόλεμο και τις Ένοπλες Συγκρούσεις