Καρκίνος του μαστού: 8.700 διαγνώσεις τον χρόνο στην Ελλάδα – Ποιες εξετάσεις προσφέρονται

Ο καρκίνος του μαστού μπορεί στα αρχικά στάδια να μην προκαλεί συμπτώματα. Γι’ αυτό ο προληπτικός έλεγχος έχει σημασία ακόμη και όταν μια γυναίκα αισθάνεται απολύτως καλά. Στην Ελλάδα, οι ετήσιες διαγνώσεις εκτιμώνται σε περίπου 8.700, ενώ οι θάνατοι φτάνουν τους 2.400, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζει ο ΕΟΔΥ.

Ο Οκτώβριος, Μήνας Ευαισθητοποίησης για τον Καρκίνο του Μαστού, επαναφέρει στο προσκήνιο τη σημασία της έγκαιρης διάγνωσης και της μαστογραφίας. Όπως επισημαίνει ο Ιωάννης Κακουλίδης, ακτινοθεραπευτής ογκολόγος στη Διεύθυνση Επιδημιολογικής Επιτήρησης και Πρόληψης Μη Μεταδοτικών Νοσημάτων του ΕΟΔΥ, η νόσος μπορεί να έχει πολύ καλή πρόγνωση όταν εντοπίζεται νωρίς.

Οι αριθμοί δείχνουν το μέγεθος του προβλήματος

Ο καρκίνος του μαστού αποτελεί τη συχνότερη κακοήθεια στις γυναίκες. Στην ενημέρωση του ΕΟΔΥ, με αναφορά στα συστήματα GLOBOCAN και ECIS, παρατίθενται εκτιμήσεις για περίπου 2,4 εκατομμύρια νέες διαγνώσεις και 694.000 θανάτους παγκοσμίως το 2024. Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, οι αντίστοιχοι αριθμοί υπολογίζονται σε 362.000 διαγνώσεις και 93.000 θανάτους.

Ο κ. Κακουλίδης αναφέρει δια βίου πιθανότητα εμφάνισης περίπου 12%, δηλαδή περίπου μία στις οκτώ γυναίκες. Στα στοιχεία που παρουσιάζει, περισσότερες από τις μισές νέες περιπτώσεις αφορούν ηλικίες 45–69 ετών, περίπου το 16% γυναίκες κάτω των 50 και η μέση ηλικία διάγνωσης είναι τα 62 έτη.

Τι σημαίνει πραγματικά η επιβίωση πάνω από 99%

Η έγκαιρη ανίχνευση συνδέεται με σημαντικά καλύτερη πρόγνωση. Τα στοιχεία της Αμερικανικής Αντικαρκινικής Εταιρείας (ACS) δείχνουν πενταετή σχετική επιβίωση περίπου 91% συνολικά και πάνω από 99% όταν η νόσος είναι εντοπισμένη στον μαστό.

Πρόκειται για δεδομένα από τις ΗΠΑ, όχι για ελληνικά ποσοστά ούτε για εγγύηση της πορείας κάθε ασθενούς. Η «σχετική επιβίωση» συγκρίνει την επιβίωση των γυναικών με καρκίνο με εκείνη αντίστοιχων γυναικών στον γενικό πληθυσμό. Η έκταση της νόσου και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της εξακολουθούν να επηρεάζουν την πρόγνωση.

Σύμφωνα με την ACS, ο δείκτης θνησιμότητας από καρκίνο του μαστού στις ΗΠΑ μειώθηκε κατά 44% από το 1989 έως το 2023, χάρη στην πρόοδο της έγκαιρης διάγνωσης και της θεραπείας. Το ποσοστό αφορά τη μείωση του δείκτη θνησιμότητας, όχι του απόλυτου αριθμού θανάτων παγκοσμίως.

Το οικογενειακό ιστορικό μετρά, αλλά δεν είναι προϋπόθεση

Ο κίνδυνος επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες. Ο κ. Κακουλίδης αναφέρει το γυναικείο φύλο, την αύξηση της ηλικίας και την κληρονομικότητα, ιδιαίτερα όταν υπάρχει συγγενής πρώτου βαθμού με καρκίνο του μαστού.

Αυξημένο κίνδυνο συνδέονται επίσης με συγκεκριμένες γενετικές μεταλλάξεις, όπως οι BRCA1, BRCA2 και PALB2, ορμονικοί παράγοντες, η παχυσαρκία μετά την εμμηνόπαυση, η κατανάλωση αλκοόλ, το κάπνισμα και προηγούμενη ακτινοβόληση στον θώρακα σε νεαρή ηλικία.

Ωστόσο, η απουσία οικογενειακού ιστορικού δεν αποκλείει τη νόσο. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας επισημαίνει ότι οι περισσότερες γυναίκες που διαγιγνώσκονται δεν έχουν γνωστό οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του μαστού.

Οι αλλαγές που χρειάζονται ιατρική αξιολόγηση

Στα αρχικά στάδια μπορεί να μην υπάρχουν ενοχλήματα. Όταν όμως εμφανίζονται αλλαγές, χρειάζονται διερεύνηση. Στην ενημέρωση του ΕΟΔΥ αναφέρονται:

• Εξόγκωμα ή ψηλαφητή μάζα στον μαστό.
• Επίμονος πόνος.
• Μεταβολή στο μέγεθος ή στο σχήμα του μαστού.
• Αλλαγές στο δέρμα, όπως ερυθρότητα ή όψη που θυμίζει φλούδα πορτοκαλιού.
• Αλλαγές στη θηλή, κνησμός ή ξηροδερμία στην περιοχή.
• Ψηλαφητή διόγκωση στη μασχάλη.

Αυτά τα σημεία δεν σημαίνουν απαραίτητα καρκίνο, αλλά δεν πρέπει να παραβλέπονται. Ένα νέο εξόγκωμα χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση ακόμη και αν δεν πονά· η παρουσία συμπτωμάτων είναι λόγος να ζητηθεί εξέταση, χωρίς αναμονή για τον επόμενο προγραμματισμένο προληπτικό έλεγχο.

Τι προσφέρει δωρεάν το «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ»

Στην Ελλάδα, το πρόγραμμα για τον καρκίνο του μαστού «Φώφη Γεννηματά», στο πλαίσιο του «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ», απευθύνεται σε γυναίκες ηλικίας 45–74 ετών και περιλαμβάνει χωρίς οικονομική επιβάρυνση:

• Ψηφιακή μαστογραφία.
• Υπερηχογράφημα μαστών, όταν χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση.
• Επίσκεψη σε ειδικό γιατρό, όταν υπάρχουν ευρήματα.

Η ενημέρωση του ΕΟΔΥ περιγράφει μαστογραφικό έλεγχο ανά δύο έτη για τον γενικό πληθυσμό που δεν ανήκει σε ομάδα αυξημένου κινδύνου. Οι γυναίκες με αυξημένο κίνδυνο χρειάζονται εξατομικευμένο πρόγραμμα παρακολούθησης σε συνεννόηση με τον γιατρό τους.

Οι δικαιούχοι που δεν έχουν ενεργοποιήσει την άυλη συνταγογράφηση μπορούν, σύμφωνα με το υπουργείο Υγείας, να απευθύνονται με τον ΑΜΚΑ τους σε συνεργαζόμενο δημόσιο ή ιδιωτικό κέντρο. Τα κέντρα εμφανίζονται στην ιστοσελίδα.

Το ουσιαστικό μήνυμα του Οκτωβρίου είναι να γίνει η ενημέρωση πράξη: συμμετοχή στον κατάλληλο προληπτικό έλεγχο και έγκαιρη αξιολόγηση κάθε νέας αλλαγής. Η μαστογραφία δεν εμποδίζει την εμφάνιση του καρκίνου, μπορεί όμως να βοηθήσει να εντοπιστεί πριν δώσει συμπτώματα, όταν οι δυνατότητες αντιμετώπισής του είναι συχνά καλύτερες.