Καινοτομία με… καθυστέρηση: 3 στα 5 νέα φάρμακα δεν φτάνουν ποτέ στους Έλληνες ασθενείς
Μια ιδιαίτερα ανησυχητική εικόνα για την πρόσβαση των Ελλήνων ασθενών στις νέες καινοτόμες θεραπείες αποτυπώνουν τα στοιχεία που παρουσίασε ο ΣΦΕΕ, στο πλαίσιο συνέντευξης Τύπου για την παρουσίαση δύο μεγάλων μελετών σχετικά με τη διαθεσιμότητα νέων φαρμάκων στην Ελλάδα.
Τα ευρήματα της διεθνούς μελέτης Patients W.A.I.T. Indicator 2025 της EFPIA, αλλά και της έρευνας της IQVIA για την ελληνική αγορά, αποτυπώνουν μια πραγματικότητα που γίνεται ολοένα πιο πιεστική: η φαρμακευτική καινοτομία φτάνει στη χώρα με σημαντικές καθυστερήσεις, ενώ σε πολλές περιπτώσεις δεν φτάνει ποτέ.
Η εικόνα αυτή δημιουργεί σοβαρό προβληματισμό τόσο για την ισότητα πρόσβασης των ασθενών στις θεραπείες όσο και για τη συνολική βιωσιμότητα του ελληνικού φαρμακευτικού συστήματος.
Η Ελλάδα χάνει έδαφος στην πρόσβαση στην καινοτομία.
Η μελέτη Patients W.A.I.T. Indicator, που διεξάγεται από το 2004 και θεωρείται το πιο αξιόπιστο διεθνές εργαλείο αποτύπωσης της πρόσβασης σε νέα φάρμακα στην Ευρώπη, εξετάζει 36 χώρες και συνολικά 168 νέα καινοτόμα φάρμακα που έλαβαν έγκριση από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων την περίοδο 2021-2024.
Τα στοιχεία για την Ελλάδα είναι αποκαλυπτικά:
- Μόλις 69 από τα 168 νέα φάρμακα έφτασαν στην ελληνική αγορά.
- Από αυτά, μόνο τα 36 είναι πλήρως διαθέσιμα και αποζημιώνονται χωρίς περιορισμούς.
- Τα υπόλοιπα διατίθενται μόνο μέσω περιοριστικών μηχανισμών, όπως ο ΙΦΕΤ.
Με βάση τα δεδομένα αυτά:
- μόνο 1 στα 5 καινοτόμα φάρμακα είναι πραγματικά προσβάσιμο στον Έλληνα ασθενή,
- άλλο 1 στα 5 είναι διαθέσιμο υπό περιορισμούς,
- ενώ 3 στα 5 νέα φάρμακα παραμένουν εντελώς εκτός πρόσβασης.
Πρόκειται για μια εικόνα που επιβεβαιώνει ότι η Ελλάδα εξακολουθεί να υπολείπεται σημαντικά του ευρωπαϊκού μέσου όρου, σε μια περίοδο όπου η καινοτομία στη φαρμακευτική εξελίσσεται με πρωτοφανείς ρυθμούς.
Αναμονή 641 ημερών για μία θεραπεία.
Πέρα όμως από τον περιορισμένο αριθμό φαρμάκων που τελικά φτάνουν στην Ελλάδα, εξίσου κρίσιμο είναι και το ζήτημα του χρόνου πρόσβασης.
Σύμφωνα με τη μελέτη, ο μέσος χρόνος που απαιτείται από τη στιγμή που ένα φάρμακο εγκρίνεται από τον EMA μέχρι να αποζημιωθεί στην Ελλάδα ανέρχεται στις 641 ημέρες, σχεδόν 21 μήνες.
Αυτό σημαίνει ότι οι Έλληνες ασθενείς περιμένουν σχεδόν δύο χρόνια για να αποκτήσουν πρόσβαση σε θεραπείες που σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες είναι ήδη διαθέσιμες.
Την ίδια στιγμή, ο μέσος χρόνος πρόσβασης στην Ευρωπαϊκή Ένωση διαμορφώνεται στις 597 ημέρες, ενώ σε χώρες όπως η Γερμανία η πρόσβαση επιτυγχάνεται σε μόλις 158 ημέρες.
Οι αποκλίσεις είναι ακόμη μεγαλύτερες σε κρίσιμες θεραπευτικές κατηγορίες:
- 609 ημέρες για ογκολογικά φάρμακα,
- 649 ημέρες για ορφανά φάρμακα,
- 693 ημέρες για μη ογκολογικές σπάνιες παθήσεις.
Οι εταιρείες απομακρύνονται από την ελληνική αγορά.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα ευρήματα της δεύτερης μελέτης της IQVIA, που εξετάζει την πρόθεση των φαρμακευτικών εταιρειών να λανσάρουν νέα καινοτόμα προϊόντα στην Ελλάδα.
Από τα 214 νέα φάρμακα που εγκρίθηκαν από τον EMA μεταξύ 2022 και 2025:
- μόνο 42 είναι σήμερα διαθέσιμα και αποζημιώνονται στην ελληνική αγορά,
- ενώ 172 παραμένουν εκτός αποζημίωσης.
Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι:
- 101 από τα 131 νέα φάρμακα που δεν έχουν λάβει τιμή στην Ελλάδα εκτιμάται ότι δεν θα λανσαριστούν ποτέ στη χώρα,
- οι ίδιες οι μητρικές εταιρείες επιλέγουν να μην επενδύσουν στην ελληνική αγορά.
Η έρευνα αποτυπώνει μια σαφή μεταβολή στη στάση των εταιρειών, οι οποίες εμφανίζονται ολοένα πιο επιφυλακτικές απέναντι στο ελληνικό περιβάλλον αποζημίωσης και τιμολόγησης.
Όπως επισημαίνεται στα συμπεράσματα της μελέτης:
- περίπου το 50% των τιμολογημένων καινοτόμων φαρμάκων δεν υποβάλλεται πλέον καν για αποζημίωση,
- μειώνεται δραματικά η πρόθεση κυκλοφορίας νέων προϊόντων στην Ελλάδα.
Το clawback και οι υποχρεωτικές επιστροφές ως βασικό αντικίνητρο.
Ο φαρμακευτικός κλάδος αποδίδει την κατάσταση κυρίως στο υπερβολικό βάρος των υποχρεωτικών επιστροφών, δηλαδή του clawback και των rebates, που επιβαρύνουν σημαντικά τις εταιρείες.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, το σημερινό περιβάλλον δημιουργεί σοβαρά αντικίνητρα:
- για την έγκαιρη εισαγωγή νέων φαρμάκων,
- για την υποβολή φακέλων αποζημίωσης,
- αλλά και για τη συνολική επενδυτική παρουσία πολυεθνικών εταιρειών στην Ελλάδα.
Οι εταιρείες φαίνεται να καθυστερούν στρατηγικά τις διαδικασίες ή να αποφεύγουν εντελώς την κυκλοφορία προϊόντων, αναμένοντας ένα πιο σταθερό και προβλέψιμο πλαίσιο.
Οι ασθενείς στο επίκεντρο της ανισότητας.
Πίσω από τους αριθμούς βρίσκονται οι ασθενείς που ζουν με σοβαρές ή χρόνιες παθήσεις και βλέπουν θεραπείες διαθέσιμες στην Ευρώπη να παραμένουν απρόσιτες στην Ελλάδα.
Το πρόβλημα αφορά ιδιαίτερα:
- ογκολογικούς ασθενείς,
- ασθενείς με σπάνια νοσήματα,
- άτομα με νευρολογικές, αιματολογικές ή μεταβολικές παθήσεις,
- αλλά και ασθενείς που χρειάζονται εξατομικευμένες ή συνδυαστικές θεραπείες.
Οι καθυστερήσεις και οι περιορισμοί στην πρόσβαση δημιουργούν, σύμφωνα με τους ειδικούς, μια «σιωπηλή ανισότητα» μεταξύ των Ευρωπαίων πολιτών, όπου η χώρα κατοικίας καθορίζει τελικά το πότε (ή αν) ένας ασθενής θα λάβει τη θεραπεία που χρειάζεται.
Το αίτημα για ένα νέο, βιώσιμο μοντέλο φαρμακευτικής πολιτικής.
Ο ΣΦΕΕ ζητά πλέον έναν συνολικό επανασχεδιασμό της φαρμακευτικής πολιτικής, προκειμένου να διασφαλιστεί η βιωσιμότητα του συστήματος και η ισότιμη πρόσβαση των ασθενών στην καινοτομία.
Μεταξύ των βασικών προτάσεων που τέθηκαν είναι:
- ο επαναπροσδιορισμός της δημόσιας φαρμακευτικής δαπάνης ώστε να ανταποκρίνεται στις πραγματικές ανάγκες των πολιτών,
- η ενίσχυση των ελέγχων στη συνταγογράφηση,
- η αξιοποίηση ψηφιακών εργαλείων και δεδομένων,
- η εφαρμογή διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων,
- καθώς και η δημιουργία ενός σταθερού τριετούς πλαισίου με διαφάνεια και προβλεψιμότητα.
Στόχος, σύμφωνα με τον κλάδο, είναι να μπορέσουν οι φαρμακευτικές εταιρείες να σχεδιάσουν μακροπρόθεσμα και να επενδύσουν εκ νέου στην ελληνική αγορά.
Γιατί, όπως επισημαίνουν στελέχη της αγοράς, η πρόσβαση στην καινοτομία δεν αποτελεί πολυτέλεια. Είναι βασική προϋπόθεση για ένα σύγχρονο και αποτελεσματικό σύστημα υγείας και πρωτίστως ζήτημα ζωής για χιλιάδες ασθενείς.