Η μέρα που οι Σοβιετικοί πυροδότησαν την ισχυρότερη βόμβα στην ιστορία | Σαν σήμερα 30 Οκτωβρίου
Σαν σήμερα το 1961, στις 30 Οκτωβρίου, η Σοβιετική Ένωση πυροδοτεί πάνω από το αρχιπέλαγος Νόβαγια Ζεμλιά, στον Αρκτικό Ωκεανό, τη μεγαλύτερη πυρηνική έκρηξη στην ιστορία της ανθρωπότητας. Η Βόμβα Τσαρ (Tsar Bomba), γνωστή και ως «Ιβάν ο Μέγας», απελευθερώνει ενέργεια ίση με 50 εκατομμύρια τόνους TNT, πάνω από 3.000 φορές μεγαλύτερη από εκείνη της βόμβας της Χιροσίμας. Και το εντυπωσιακότερο; Αρχικά είχε σχεδιαστεί να είναι δύο φορές ισχυρότερη.
Βρισκόμαστε στην κορύφωση του Ψυχρού Πολέμου. Οι ΗΠΑ και η Σοβιετική Ένωση ανταγωνίζονται στην ανάπτυξη πυρηνικών όπλων και ο σοβιετικός ηγέτης Νικίτα Χρουστσόφ θέλει να αποδείξει ότι η χώρα του μπορεί να κατασκευάσει ένα όπλο χωρίς προηγούμενο. Μια ομάδα επιστημόνων, στην οποία συμμετέχει ο φυσικός Αντρέι Ζαχάροφ, αναλαμβάνει το έργο και ολοκληρώνει την ανάπτυξή του μέσα σε περίπου 16 εβδομάδες.
Η βόμβα έχει μήκος 8 μέτρα, διάμετρο 2,1 μέτρα και βάρος περίπου 27 τόνους. Είναι τόσο μεγάλη ώστε το βομβαρδιστικό Tupolev Tu-95 που θα τη μεταφέρει χρειάζεται ειδικές τροποποιήσεις.
Το πρωί της 30ής Οκτωβρίου, ο πιλότος Αντρέι Ντουρνόφτσεφ απογειώνεται με προορισμό το πεδίο δοκιμών. Το αεροσκάφος έχει βαφτεί με ειδική ανακλαστική λευκή μπογιά για προστασία από την τρομακτική θερμότητα. Η βόμβα διαθέτει αλεξίπτωτο βάρους περίπου 800 κιλών, ώστε να καθυστερήσει η πτώση της και να προλάβει το πλήρωμα να απομακρυνθεί. Ακόμη κι έτσι, οι πιθανότητες επιβίωσής του έχουν υπολογιστεί σε μόλις 50%.
Στις 11:32, ώρα Μόσχας, η βόμβα εκρήγνυται περίπου τέσσερα χιλιόμετρα πάνω από το έδαφος.
Η λάμψη είναι ορατή από απόσταση 1.000 χιλιομέτρων. Το χαρακτηριστικό «μανιτάρι» της έκρηξης φτάνει σε ύψος περίπου 64 χιλιομέτρων, ενώ το ωστικό κύμα καταγράφεται να κάνει τρεις φορές τον γύρο της Γης. Το βομβαρδιστικό χάνει απότομα ύψος εξαιτίας του ωστικού κύματος, αλλά ο πιλότος καταφέρνει να ανακτήσει τον έλεγχο.
Στον οικισμό Σεβέρνι, περίπου 55 χιλιόμετρα μακριά, τα κτίρια καταστρέφονται. Τζάμια σπάνε εκατοντάδες χιλιόμετρα μακρύτερα, ακόμη και στη Νορβηγία και τη Φινλανδία. Οι ραδιοεπικοινωνίες στην περιοχή διακόπτονται για σχεδόν μία ώρα.
Μια μαρτυρία από την επιθεώρηση του σημείου της έκρηξης, που καταγράφεται στο Nuclear Weapon Archive, περιγράφει: «Η επιφάνεια του νησιού έχει ισοπεδωθεί, σαρωθεί και λειανθεί τόσο, που μοιάζει με πίστα πατινάζ».
Η αρχική σχεδίαση προέβλεπε ισχύ 100 μεγατόνων. Οι επιστήμονες όμως την περιόρισαν στο μισό, αντικαθιστώντας ουράνιο με μόλυβδο σε τμήμα της κατασκευής, μειώνοντας δραστικά τη ραδιενεργό επιβάρυνση που θα προκαλούσε η έκρηξη. Παρά την τεράστια ισχύ της, η βόμβα δεν χρησιμοποιήθηκε ποτέ σε πολεμική επιχείρηση. Η δοκιμή εξυπηρετούσε κυρίως μια πολιτική επίδειξη δύναμης.
Η ιστορία έχει και μια αξιοσημείωτη συνέχεια. Ο Αντρέι Ζαχάροφ, ένας από τους δημιουργούς της, εξελίσσεται σε επικριτή των πυρηνικών δοκιμών και υπερασπιστή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Το 1975 τιμάται με το Νόμπελ Ειρήνης.
Η Βόμβα Τσαρ παραμένει μέχρι σήμερα η ισχυρότερη πυρηνική συσκευή που έχει δοκιμαστεί ποτέ. Ένα ρεκόρ που καμία πυρηνική δύναμη δεν έχει επιχειρήσει να ξεπεράσει με αντίστοιχη δοκιμή από το 1961.
Τι άλλο έγινε σαν σήμερα
1821: Οι οθωμανικές δυνάμεις καταλαμβάνουν την Κασσάνδρα στη Χαλκιδική, έπειτα από την αντίσταση των Ελλήνων επαναστατών. Ακολουθεί σφαγή των υπερασπιστών και καταστροφή της περιοχής, σε ένα από τα τραγικότερα επεισόδια της Επανάστασης στη Μακεδονία.
1831: Συλλαμβάνεται στη Βιρτζίνια ο Νατ Τέρνερ, ηγέτης μιας από τις σημαντικότερες εξεγέρσεις σκλάβων στην αμερικανική ιστορία. Η εξέγερση είχε ξεσπάσει τον Αύγουστο και προκάλεσε δεκάδες θανάτους και σκληρά αντίποινα. Ο Τέρνερ απαγχονίζεται στις 11 Νοεμβρίου.
1908: Κυκλοφορούν τα πρώτα ηλεκτρικά τραμ στην Αθήνα, αντικαθιστώντας σταδιακά τα ιππήλατα. Το νέο μέσο μεταφοράς αλλάζει τις καθημερινές μετακινήσεις και σηματοδοτεί τον εκσυγχρονισμό της πρωτεύουσας.
1918: Υπογράφεται η Ανακωχή του Μούδρου, με την οποία η Οθωμανική Αυτοκρατορία συνθηκολογεί με τους Συμμάχους στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η συμφωνία σηματοδοτεί την ήττα της και ανοίγει τον δρόμο για τη μεταπολεμική αναδιάταξη της περιοχής.
1930: Ο Ελευθέριος Βενιζέλος και ο Τούρκος πρωθυπουργός Ισμέτ Ινονού υπογράφουν στην Άγκυρα το Σύμφωνο Φιλίας Ελλάδας και Τουρκίας, οκτώ χρόνια μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή. Η συμφωνία εγκαινιάζει μια περίοδο ελληνοτουρκικής προσέγγισης.
1940: Σκοτώνεται σε αεροπορική αποστολή ο ανθυποσμηναγός Ευάγγελος Γιάνναρης, που καταγράφεται ως ο πρώτος Έλληνας πεσών αξιωματικός του Ελληνοϊταλικού Πολέμου.
1944: Η Θεσσαλονίκη απελευθερώνεται από τη ναζιστική κατοχή. Τμήματα του ΕΛΑΣ, υπό τον Μάρκο Βαφειάδη και τον Ευριπίδη Μπακιρτζή, εισέρχονται στην πόλη, όπου οι κάτοικοι πανηγυρίζουν την αποχώρηση των Γερμανών. Η ιστορική στιγμή αποτυπώνεται και στα φωτογραφικά ντοκουμέντα της απελευθέρωσης.
1961: Στο πλαίσιο της αποσταλινοποίησης, το 22ο Συνέδριο του Κομμουνιστικού Κόμματος της Σοβιετικής Ένωσης αποφασίζει την απομάκρυνση της σορού του Ιωσήφ Στάλιν από το Μαυσωλείο του Λένιν. Η μεταφορά πραγματοποιείται την επόμενη ημέρα.
1961: Η Σοβιετική Ένωση πραγματοποιεί τη μεγαλύτερη πυρηνική δοκιμή στην ιστορία, πυροδοτώντας την «Τσαρ Μπόμπα» στη Νέα Γη. Η έκρηξη απελευθερώνει ενέργεια ισοδύναμη με περίπου 50 εκατομμύρια τόνους TNT, εν μέσω του Ψυχρού Πολέμου.
1974: Ο Μοχάμεντ Άλι νικά με νοκ άουτ τον μέχρι τότε αήττητο Τζορτζ Φόρμαν στον όγδοο γύρο του ιστορικού αγώνα «Rumble in the Jungle», στην Κινσάσα του Ζαΐρ, και ανακτά τον παγκόσμιο τίτλο βαρέων βαρών.
1975: Ο δικτάτορας Φρανσίσκο Φράνκο, λόγω σοβαρής ασθένειας, παραχωρεί προσωρινά τις εξουσίες του στον πρίγκιπα Χουάν Κάρλος, ο οποίος μετά τον θάνατο του Φράνκο θα διαδραματίσει κεντρικό ρόλο στη μετάβαση της Ισπανίας στη δημοκρατία.
1983: Η Αργεντινή πραγματοποιεί τις πρώτες ελεύθερες προεδρικές εκλογές μετά από επτά χρόνια στρατιωτικής δικτατορίας. Νικητής αναδεικνύεται ο Ραούλ Αλφονσίν, ο οποίος αναλαμβάνει την προεδρία τον Δεκέμβριο, αποκαθιστώντας τη δημοκρατική διακυβέρνηση.
1995: Στο Κεμπέκ διεξάγεται δημοψήφισμα για την ανεξαρτησία από τον Καναδά. Η πρόταση απορρίπτεται οριακά, με 50,6% κατά και 49,4% υπέρ, σε μία από τις πιο κρίσιμες ψηφοφορίες της καναδικής ιστορίας.
2003: Η Βουλή των Ελλήνων αίρει την ασυλία πέντε βουλευτών, για υποθέσεις που περιλαμβάνουν παραβάσεις του ΚΟΚ, ψευδορκία και χειροδικία. Η απόφαση επαναφέρει στο προσκήνιο το ζήτημα της βουλευτικής ασυλίας και της λογοδοσίας.
Γεννήσεις
1888 – Κωνσταντίνος Τσικλητήρας, Έλληνας αθλητής και Ολυμπιονίκης, από τους κορυφαίους αθλητές της εποχής του. Διακρίθηκε στα αγωνίσματα του άλματος εις μήκος και εις ύψος άνευ φοράς, κερδίζοντας χρυσό μετάλλιο στους Ολυμπιακούς της Στοκχόλμης το 1912 και τρία ακόμη σε προηγούμενες διοργανώσεις. Υπήρξε σύμβολο ευγενούς άμιλλας και ήθους, ενώ πέθανε πρόωρα σε ηλικία 24 ετών, υπηρετώντας εθελοντικά στους Βαλκανικούς Πολέμους.
1896 – Κώστας Καρυωτάκης, Έλληνας ποιητής και από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της νεοελληνικής ποίησης του Μεσοπολέμου. Το έργο του χαρακτηρίζεται από μελαγχολία, ειρωνεία και υπαρξιακή αγωνία, εκφράζοντας τη ματαίωση και την αποξένωση της εποχής του. Ποιήματα όπως «Πρέβεζα» και «Ωχρά Σπειροχαίτη» άφησαν βαθιά επίδραση στη σύγχρονη λογοτεχνία. Η αυτοκτονία του το 1928 σφράγισε τον μύθο του ως του «ποιητή της θλίψης».
1959 – Γιάννης Αγγελάκας, Έλληνας τραγουδιστής, στιχουργός και μουσικός, ιδρυτής του θρυλικού συγκροτήματος «Τρύπες», που σημάδεψε τη ροκ σκηνή της δεκαετίας του ’80 και ’90. Με τον ποιητικό του λόγο και τη χαρακτηριστική φωνή του, εξέφρασε μια γενιά ανησυχίας και αμφισβήτησης. Μετά τη διάλυση του συγκροτήματος ακολούθησε προσωπική πορεία, συνδυάζοντας ροκ, παραδοσιακά και πειραματικά στοιχεία, παραμένοντας μια από τις πιο επιδραστικές μορφές της ελληνικής μουσικής.
1960 – Ντιέγκο Μαραντόνα (Diego Maradona), Αργεντινός ποδοσφαιριστής και ένας από τους μεγαλύτερους θρύλους στην ιστορία του ποδοσφαίρου. Με το ανεπανάληπτο ταλέντο, την τεχνική και το πάθος του, οδήγησε την Αργεντινή στην κατάκτηση του Μουντιάλ το 1986, χαρίζοντας στιγμές όπως το ιστορικό «Χέρι του Θεού» και το «γκολ του αιώνα». Αγωνίστηκε σε ομάδες όπως η Νάπολι και η Μπαρτσελόνα, λατρεύτηκε σαν θεός και άφησε ανεξίτηλο αποτύπωμα στον παγκόσμιο αθλητισμό.
Θάνατοι
1910 – Ερρίκος Ντινάν (Henry Dunant), Ελβετός ακτιβιστής και ιδρυτής του Ερυθρού Σταυρού, ο οποίος αφιέρωσε τη ζωή του στην ανακούφιση των θυμάτων του πολέμου. Εμπνεύστηκε την ιδέα του ανθρωπιστικού οργανισμού μετά τη φρίκη που αντίκρισε στη Μάχη του Σολφερίνο το 1859. Για τη συμβολή του στην προώθηση της ειρήνης και της διεθνούς αλληλεγγύης, υπήρξε ο πρώτος βραβευμένος με Νόμπελ Ειρήνης το 1901. Το έργο του άνοιξε τον δρόμο για το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο.
1988 – Τάσος Λειβαδίτης, Έλληνας ποιητής, γνωστός για την επαναστατική του γραφή και τον βαθύ λυρισμό που διαπνέει το έργο του. Μέλος της μεταπολεμικής γενιάς, εξέφρασε μέσα από την ποίησή του τα ιδανικά της ελευθερίας, της κοινωνικής δικαιοσύνης και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Συμμετείχε ενεργά στην Αντίσταση και διώχθηκε για τις πολιτικές του πεποιθήσεις. Ανάμεσα στα πιο γνωστά έργα του είναι «Ο άνθρωπος με το ταμπούρλο» και «Νυχτερινός επισκέπτης».
2002 – Αλίκη Διπλαράκου, Ελληνίδα μοντέλο και η πρώτη Ελληνίδα που στέφθηκε Μις Ευρώπη το 1930. Μεγάλωσε στην Αθήνα και διακρίθηκε για την ομορφιά, την καλλιέργεια και τη φινέτσα της, που την ανέδειξαν σε σύμβολο της μεσοπολεμικής Ελλάδας. Η νίκη της αποτέλεσε σημαντική στιγμή για τη χώρα, ανοίγοντας τον δρόμο για τη διεθνή αναγνώριση των Ελληνίδων σε καλλιστεία και μόδα. Αργότερα εγκαταστάθηκε στο Παρίσι και ασχολήθηκε με φιλανθρωπικές δράσεις.
2013 – Νίκος Φώσκολος, Έλληνας σκηνοθέτης και σεναριογράφος, από τους πιο παραγωγικούς και επιδραστικούς δημιουργούς του ελληνικού κινηματογράφου και της τηλεόρασης. Υπήρξε ο άνθρωπος πίσω από θρυλικές σειρές όπως «Άγνωστος Πόλεμος» και «Καλημέρα Ζωή», αλλά και κινηματογραφικές επιτυχίες όπως «Η Υπολοχαγός Νατάσσα». Με το χαρακτηριστικό του ύφος, τις έντονες συγκινήσεις και τους δραματικούς διαλόγους, σημάδεψε μια ολόκληρη εποχή της ελληνικής ψυχαγωγίας.
2019 – Γιάννης Σπανός, Έλληνας συνθέτης και από τους πρωτοπόρους του Νέου Κύματος, με τεράστια προσφορά στο ελληνικό τραγούδι. Ξεκίνησε τη σταδιοδρομία του στο Παρίσι τη δεκαετία του ’60 και συνεργάστηκε με κορυφαίους Έλληνες ερμηνευτές, όπως η Αρλέτα, η Καίτη Χωματά, η Μαρίζα Κωχ και η Βίκυ Μοσχολιού. Μελωδίες του όπως «Μαρκίζα» και «Άνθρωποι μονάχοι» άφησαν ανεξίτηλο αποτύπωμα, συνδυάζοντας ευαισθησία και λυρισμό με τη γοητεία της εποχής του.
Εορτολόγιο
Απολλωνία, Ζηνοβία, Αστέριος, Αστέρω, Κλεόπας, Κρόνος, Μαρκιανός, Τέρτιος
Εθνικές Γιορτές – Επέτειοι
Διεθνής Ημέρα Ορθοπεδικών Νοσοκόμων