Η μέρα που ο Μουσολίνι ήθελε να γιορτάσει και οι Έλληνες του είπαν «Όχι» | Σαν σήμερα 28 Οκτωβρίου
Σαν σήμερα, στις 28 Οκτωβρίου 1940, η φασιστική Ιταλία του Μπενίτο Μουσολίνι εισβάλλει στην Ελλάδα, σηματοδοτώντας την είσοδο της χώρας στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η ημερομηνία είχε ιδιαίτερο συμβολισμό για τον Ιταλό δικτάτορα, αφού συνέπιπτε με τη 18η επέτειο της «Πορείας προς τη Ρώμη», της φασιστικής κινητοποίησης που το 1922 είχε ανοίξει τον δρόμο για την άνοδό του στην εξουσία.
Ο Μουσολίνι φιλοδοξούσε να πετύχει μια γρήγορη στρατιωτική νίκη απέναντι σε μια χώρα που θεωρούσε εύκολο αντίπαλο. Ήθελε όμως και να απαντήσει στον Χίτλερ, ο οποίος στις αρχές Οκτωβρίου είχε στείλει στρατεύματα στη Ρουμανία χωρίς να τον ενημερώσει. «Θα μάθει από τις εφημερίδες ότι κατέλαβα την Ελλάδα», είπε, σύμφωνα με το ημερολόγιο του γαμπρού του και υπουργού Εξωτερικών, Γκαλεάτσο Τσιάνο.
Η επίθεση είχε αποφασιστεί στις 15 Οκτωβρίου, παρά τις επιφυλάξεις Ιταλών στρατιωτικών για την ανεπαρκή προετοιμασία. Τα ξημερώματα της 28ης Οκτωβρίου, γύρω στις 03:00, ο Ιταλός πρέσβης Εμανουέλε Γκράτσι φτάνει στην κατοικία του πρωθυπουργού και δικτάτορα Ιωάννη Μεταξά στην Κηφισιά και του παραδίδει τελεσίγραφο.
Η Ιταλία απαιτεί να της επιτραπεί να καταλάβει ορισμένα στρατηγικά σημεία της ελληνικής επικράτειας, για όσο θα διαρκούσε ο πόλεμός της με τη Βρετανία. Απαιτεί επίσης να περάσουν ανεμπόδιστα τα στρατεύματα που θα τα καταλάμβαναν. Ποια ήταν αυτά τα σημεία, το τελεσίγραφο δεν το διευκρίνιζε. Όταν ο Μεταξάς ρώτησε, ο Γκράτσι απάντησε ότι δεν γνώριζε. Η προθεσμία έληγε στις 06:00, μόλις τρεις ώρες αργότερα.
Ο Μεταξάς αρνείται, απαντώντας στα γαλλικά «Alors, c’est la guerre» («Λοιπόν, αυτό σημαίνει πόλεμο»). Σύμφωνα με τα απομνημονεύματα του Γκράτσι, όταν ο πρέσβης του είπε ότι ο πόλεμος μπορούσε να αποφευχθεί, ο Μεταξάς απάντησε «Όχι». Ως τίτλος, η λέξη τυπώθηκε πρώτη φορά στις 30 Οκτωβρίου στην καθεστωτική εφημερίδα «Ελληνικό Μέλλον». Από εκεί πέρασε στην Ιστορία ως το «Όχι» της 28ης Οκτωβρίου. Στις 05:30, μισή ώρα πριν εκπνεύσει το τελεσίγραφο, τα ιταλικά στρατεύματα περνούν τα σύνορα από την Αλβανία, την οποία η Ιταλία είχε καταλάβει τον Απρίλιο του 1939.
Οι προσδοκίες του Μουσολίνι διαψεύδονται. Ο ελληνικός στρατός αποκρούει την αρχική επίθεση στα βουνά της Ηπείρου και της Πίνδου. Στις 14 Νοεμβρίου περνά στην αντεπίθεση και προελαύνει στο αλβανικό έδαφος, και στις 22 Νοεμβρίου μπαίνει στην Κορυτσά. Παρά τη δικτατορία της 4ης Αυγούστου και τις πολιτικές διαιρέσεις, η αντίσταση στην ιταλική εισβολή αποκτά ευρεία λαϊκή υποστήριξη. Στα χιονισμένα μονοπάτια, οι γυναίκες της Πίνδου κουβαλούν στην πλάτη πολεμοφόδια και τρόφιμα ως την πρώτη γραμμή και γυρίζουν μεταφέροντας τραυματίες.
Τον Μάρτιο του 1941 αποτυγχάνει και η ιταλική «Εαρινή Επίθεση». Η Ελλάδα έχει χαρίσει στους Συμμάχους μία από τις πρώτες νίκες τους απέναντι στον Άξονα. Όμως στις 6 Απριλίου 1941 εισβάλλει η ναζιστική Γερμανία και ακολουθεί η τριπλή Κατοχή. Η πρώτη επέτειος γιορτάστηκε μέσα στην Κατοχή, στις 28 Οκτωβρίου 1941, με ομιλίες φοιτητών στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Επίσημα, η μέρα τιμήθηκε πρώτη φορά το 1944, λίγες μέρες μετά την απελευθέρωση της Αθήνας. Από τότε γιορτάζεται ως η εθνική επέτειος του «Όχι».
Τα σημαντικότερα γεγονότα της ημέρας στην Ελλάδα και τον κόσμο
312: Ο Μέγας Κωνσταντίνος νικά τον Μαξέντιο στη Μάχη της Μιλβίας Γέφυρας, εξασφαλίζοντας τον έλεγχο της Δυτικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Σύμφωνα με την παράδοση, πριν από τη μάχη είχε δει το όραμα με τον σταυρό και τη φράση «Εν τούτω νίκα».
1636: Ιδρύεται το Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ στη Μασαχουσέτη, το πρώτο ίδρυμα ανώτατης εκπαίδευσης στις αμερικανικές αποικίες, που θα εξελιχθεί σε ένα από τα διασημότερα πανεπιστήμια του κόσμου.
1822: Ο Κωνσταντίνος Κανάρης πυρπολεί οθωμανικό δίκροτο στη Ναυμαχία της Τενέδου, καταστρέφοντας την υποναυαρχίδα του εχθρικού στόλου. Πρόκειται για μία από τις σημαντικότερες ναυτικές επιτυχίες της Ελληνικής Επανάστασης.
1886: Πραγματοποιούνται τα αποκαλυπτήρια του Αγάλματος της Ελευθερίας στη Νέα Υόρκη, παρουσία του Αμερικανού προέδρου Γκρόβερ Κλίβελαντ. Το εμβληματικό μνημείο αποτελεί δώρο της Γαλλίας για την εκατονταετηρίδα της αμερικανικής ανεξαρτησίας.
1912: Ο διάδοχος Κωνσταντίνος εισέρχεται θριαμβευτικά στη Θεσσαλονίκη, δύο ημέρες μετά την παράδοσή της στον Ελληνικό Στρατό. Την επομένη φτάνει και ο βασιλιάς Γεώργιος Α΄, επισφραγίζοντας την απελευθέρωση της πόλης κατά τον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο.
1943: Στις 28 Οκτωβρίου τοποθετείται ο αστικός μύθος του «Πειράματος της Φιλαδέλφειας», σύμφωνα με τον οποίο το αμερικανικό αντιτορπιλικό USS Eldridge εξαφανίστηκε και τηλεμεταφέρθηκε με τη χρήση ηλεκτρομαγνητικών πεδίων. Δεν υπάρχουν αποδείξεις ότι το πείραμα πραγματοποιήθηκε ποτέ.
1962: Τερματίζεται η πιο επικίνδυνη φάση της Κρίσης των Πυραύλων της Κούβας. Ο Νικίτα Χρουστσόφ ανακοινώνει την απόσυρση των σοβιετικών πυραύλων, απομακρύνοντας τον κίνδυνο πυρηνικού πολέμου μεταξύ ΗΠΑ και ΕΣΣΔ.
1985: Ο Μιχαήλ Γκορμπατσόφ ανακηρύσσεται γενικός γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος της Σοβιετικής Ένωσης.
2018: Ο Κωνσταντίνος Κατσίφας χάνει τη ζωή του κατά τη διάρκεια επιχείρησης της αλβανικής αστυνομίας στους Βουλιαράτες, ανήμερα της 28ης Οκτωβρίου. Η αλβανική εισαγγελία απέδωσε αργότερα τον θάνατό του σε αυτοκτονία, εκδοχή που αμφισβήτησε η οικογένειά του.
Γεννήσεις
1940 – Πόλυ Πάνου, Ελληνίδα τραγουδίστρια και μία από τις σημαντικότερες φωνές του λαϊκού τραγουδιού. Ξεκίνησε την καριέρα της τη δεκαετία του ’50 και συνεργάστηκε με κορυφαίους δημιουργούς, όπως ο Μίκης Θεοδωράκης, ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης και ο Γιώργος Ζαμπέτας. Η ιδιαίτερη χροιά και η εκφραστικότητά της την ανέδειξαν σε μεγάλη λαϊκή ερμηνεύτρια, με επιτυχίες όπως «Θα κλείσω τα μάτια» και «Πήρα τη στράτα την κακιά».
1955 – Μπιλ Γκέιτς (Bill Gates), Αμερικανός επιχειρηματίας και συνιδρυτής της Microsoft, της εταιρείας που άλλαξε ριζικά τον κόσμο των υπολογιστών και της τεχνολογίας. Με το όραμά του για έναν υπολογιστή σε κάθε σπίτι, συνέβαλε καθοριστικά στη ψηφιακή επανάσταση. Για δεκαετίες υπήρξε ένας από τους πλουσιότερους ανθρώπους στον κόσμο και, μέσω του ιδρύματος Bill & Melinda Gates Foundation, έχει αφιερωθεί σε δράσεις παγκόσμιας υγείας, εκπαίδευσης και καταπολέμησης της φτώχειας.
1967 – Τζούλια Ρόμπερτς (Julia Roberts), Αμερικανίδα ηθοποιός, μία από τις πιο δημοφιλείς και καλοπληρωμένες σταρ του Χόλιγουντ. Έγινε παγκοσμίως γνωστή με την ταινία «Pretty Woman» και βραβεύτηκε με Όσκαρ Α΄ γυναικείου ρόλου για την ερμηνεία της στο «Erin Brockovich». Με τον ζεστό χαρακτήρα και το εμβληματικό της χαμόγελο, έχει πρωταγωνιστήσει σε πολυάριθμες επιτυχίες, από ρομαντικές κομεντί έως δραματικούς ρόλους, αφήνοντας ισχυρό αποτύπωμα στον παγκόσμιο κινηματογράφο.
1974 – Χοακίν Φίνιξ (Joaquin Phoenix), Αμερικανός ηθοποιός με καταγωγή από το Πουέρτο Ρίκο, γνωστός για την έντονη μεταμορφωτική του υποκριτική και τη βαθιά συναισθηματική του προσέγγιση στους ρόλους. Βραβεύτηκε με Όσκαρ Α΄ ανδρικού ρόλου για την ερμηνεία του στο «Joker» (2019), προσφέροντας μια σκοτεινή και συγκλονιστική απεικόνιση του αντιήρωα. Έχει ξεχωρίσει επίσης σε ταινίες όπως «Walk the Line» και «Her», θεωρούμενος ένας από τους σημαντικότερους ηθοποιούς της γενιάς του.
1976 – Παναγιώτης Κατσούρης, Έλληνας ποδοσφαιριστής, που αγωνίστηκε ως μέσος και υπήρξε ένα από τα πιο υποσχόμενα ταλέντα της γενιάς του. Ξεκίνησε την καριέρα του στον Εθνικό Αστέρα και γρήγορα μεταγράφηκε στον ΠΑΟΚ, όπου αγαπήθηκε ιδιαίτερα από τους φιλάθλους για το ήθος και τη μαχητικότητά του. Σκοτώθηκε tragικά σε τροχαίο δυστύχημα το 1998, σε ηλικία μόλις 21 ετών. Κάθε χρόνο ο ΠΑΟΚ τιμά τη μνήμη του με αγώνα στη Θεσσαλονίκη.
Θάνατοι
1704 – Τζον Λοκ (John Locke), Άγγλος φιλόσοφος, από τους σημαντικότερους στοχαστές του Διαφωτισμού και θεμελιωτής του φιλελευθερισμού. Οι ιδέες του για τα φυσικά δικαιώματα στη ζωή, την ελευθερία και την ιδιοκτησία, καθώς και για την κοινωνική σύμβαση, επηρέασαν καθοριστικά τη σύγχρονη πολιτική φιλοσοφία και τη διαμόρφωση δημοκρατικών θεσμών. Τα έργα του, όπως το «Δοκίμιο για την ανθρώπινη νόηση», έθεσαν τις βάσεις της εμπειρικής σκέψης και της ανεκτικότητας.
2018 – Κωνσταντίνος Κατσίφας, Έλληνας της εθνικής μειονότητας στη Βόρεια Ήπειρο, του οποίου ο θάνατος προκάλεσε έντονες πολιτικές και διπλωματικές αντιδράσεις. Σκοτώθηκε από αλβανικές ειδικές δυνάμεις στο χωριό Βουλιαράτες, ανήμερα της 28ης Οκτωβρίου, ύστερα από ένοπλο επεισόδιο. Το γεγονός προκάλεσε κύμα συγκίνησης στην Ελλάδα και άνοιξε ευρύτερη συζήτηση για τα δικαιώματα των Ελλήνων μειονοτικών στην Αλβανία και τις σχέσεις των δύο χωρών.
2023 – Μάθιου Πέρι (Matthew Perry), Αμερικανός ηθοποιός, γνωστός παγκοσμίως για τον ρόλο του Τσάντλερ Μπινγκ στη θρυλική τηλεοπτική σειρά «Friends». Με το καυστικό του χιούμορ και τον αφοπλιστικό του αυτοσαρκασμό, έγινε μία από τις πιο αγαπημένες φιγούρες της τηλεόρασης των ’90s. Πέρα από την επιτυχία του στη μικρή οθόνη, μίλησε ανοιχτά για τη μάχη του με τον εθισμό, εμπνέοντας χιλιάδες ανθρώπους. Ο θάνατός του το 2023 σκόρπισε θλίψη στους θαυμαστές του σε όλο τον κόσμο.
Εορτολόγιο
Νεφέλη
Βήλη, Βίλια
Ευνίκη, Ευνίκα
Εθνικές Γιορτές – Επέτειοι
Η Επέτειος του «ΟΧΙ»
Διεθνής Ημέρα Κινουμένου Σχεδίου