Η αρνητική επίδραση της πανδημίας COVID-19 στην επιβίωση ασθενών με καρκίνο

Η πανδημία COVID-19 άσκησε πρωτοφανή πίεση στα συστήματα υγείας παγκοσμίως, επηρεάζοντας όχι μόνο τη διαχείριση της λοίμωξης από COVID-19, αλλά και τη φροντίδα χρόνιων και σοβαρών νοσημάτων, όπως ο καρκίνος. Κατά τη διάρκεια των ετών 2020 και 2021 παρατηρήθηκαν εκτεταμένες καθυστερήσεις στον προσυμπτωματικό έλεγχο (screening), στη διάγνωση, στη σταδιοποίηση και στην έγκαιρη έναρξη αντικαρκινικής θεραπείας. Το κρίσιμο ερώτημα είναι κατά πόσο αυτές οι καθυστερήσεις είχαν μετρήσιμο αντίκτυπο στην επιβίωση των ασθενών.

Σε αυτό το πλαίσιο, μια μεγάλη πληθυσμιακή μελέτη που δημοσιεύθηκε στο JAMA Oncology εξέτασε τη βραχυπρόθεσμη επιβίωση ασθενών που διαγνώστηκαν με καρκίνο κατά τα δύο πρώτα έτη της πανδημίας στις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι γιατροί της Θεραπευτικής Κλινικής (Νοσοκομείο Αλεξάνδρα) της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ, Δρ. Μαρία Καπαρέλου (παθολόγος – ογκολόγος), Θεοδώρα Ψαλτοπούλου (καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας – Προληπτικής Ιατρικής, παθολόγος) και Θάνος Δημόπουλος (καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, διευθυντής Θεραπευτικής Κλινικής, τέως πρύτανης ΕΚΠΑ), αναφέρουν ότι οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα από τη βάση SEER-21, η οποία περιλαμβάνει στοιχεία από μητρώα ογκολογικών ασθενών που καλύπτουν περίπου το 41,9% του πληθυσμού των ΗΠΑ.

Η μελέτη επικεντρώθηκε στην 1-year cause-specific survival (CSS), δηλαδή στην πιθανότητα ένας ασθενής να μην καταλήξει από τον καρκίνο μέσα στον πρώτο χρόνο από τη διάγνωση. Η συγκεκριμένη μέτρηση επιτρέπει την απομόνωση της θνητότητας που σχετίζεται άμεσα με τον καρκίνο, εξαιρώντας άλλες αιτίες θανάτου, όπως η λοίμωξη από COVID-19. Τα αποτελέσματα των ετών 2020 και 2021 συγκρίθηκαν με τις αναμενόμενες τιμές, βάσει των τάσεων της περιόδου 2015–2019.

Οι ασθενείς που διαγνώστηκαν με καρκίνο κατά την πανδημία παρουσίασαν στατιστικά σημαντικά χαμηλότερη επιβίωση σε σύγκριση με την προπανδημική περίοδο. Η μείωση αυτή καταγράφηκε τόσο σε ασθενείς με πρώιμο στάδιο νόσου όσο και σε εκείνους με προχωρημένη ή μεταστατική νόσο. Συνολικά, εκτιμάται ότι στα έτη 2020–2021 σημειώθηκαν περίπου 17.390 περισσότεροι θάνατοι από καρκίνο μέσα στον πρώτο χρόνο από τη διάγνωση, αριθμός που αντιστοιχεί σε αύξηση της θνητότητας κατά περίπου 13,1% σε σχέση με το αναμενόμενο.

Αν και οι απόλυτες μειώσεις στην επιβίωση εκφράζονται σε κλάσματα ποσοστιαίων μονάδων, η σημασία τους είναι μεγάλη σε πληθυσμιακό επίπεδο. Σε καρκίνους με υψηλή συχνότητα εμφάνισης, ακόμη και μικρές μεταβολές στην επιβίωση μεταφράζονται σε χιλιάδες επιπλέον θανάτους. Ιδιαίτερα επιβαρυμένες εμφανίστηκαν οι ηλικιακές ομάδες άνω των 65 ετών.

Επιπλέον, παρατηρήθηκαν σημαντικές μειώσεις στην επιβίωση σε συγκεκριμένες κακοήθειες, όπως ο καρκίνος του παχέος εντέρου, του οισοφάγου, του παγκρέατος και του προστάτη. Δεδομένου ότι οι διαθέσιμες αντικαρκινικές θεραπείες δεν ήταν λιγότερο αποτελεσματικές κατά την πανδημία, τα ευρήματα αποδίδονται κυρίως σε καθυστερήσεις στη διάγνωση και στην έναρξη θεραπείας, καθώς και σε περιορισμένη πρόσβαση σε υγειονομικές υπηρεσίες.

Συμπερασματικά, η μελέτη καταδεικνύει ότι οι επιπτώσεις της πανδημίας COVID-19 στην ογκολογική φροντίδα δεν ήταν μόνο έμμεσες ή θεωρητικές, αλλά συνοδεύτηκαν από μετρήσιμη επιδείνωση της βραχυπρόθεσμης επιβίωσης των ασθενών με καρκίνο. Τα δεδομένα αυτά αναδεικνύουν την ανάγκη για συστήματα υγείας που θα διασφαλίζουν τη συνέχεια της αντικαρκινικής φροντίδας ακόμη και σε περιόδους κρίσης.