Μπορεί ένα δέντρο να αποδειχθεί η λύση για τα μικροπλαστικά στο νερό που πίνουμε;

Τα μικροπλαστικά έχουν πλέον διεισδύσει σχεδόν παντού: στους ωκεανούς, στα τρόφιμα, στον αέρα που αναπνέουμε, ακόμη και στο πόσιμο νερό. Τα τελευταία χρόνια, επιστημονικές μελέτες έχουν εντοπίσει μικροσκοπικά πλαστικά σωματίδια στο ανθρώπινο αίμα, στον εγκέφαλο, στον πλακούντα και σε άλλους ιστούς, εντείνοντας την ανησυχία για τις πιθανές επιπτώσεις τους στην υγεία.

Μέσα σε αυτό το ανησυχητικό τοπίο, μια νέα έρευνα από το Πανεπιστήμιο São Paulo State University στη Βραζιλία φέρνει μια απροσδόκητα φυσική λύση: το Moringa oleifera, γνωστό και ως «δέντρο θαύμα». Σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό ACS Omega, οι σπόροι του φυτού κατάφεραν να απομακρύνουν έως και το 98,5% των μικροπλαστικών PVC από το πόσιμο νερό.

Η φυσική εναλλακτική απέναντι στα χημικά πηκτικά

Στη συμβατική επεξεργασία νερού, οι εγκαταστάσεις ύδρευσης χρησιμοποιούν χημικά πηκτικά [όπως η στυπτηρία (θειικό αργίλιο)] για να συγκεντρώνουν τα αιωρούμενα σωματίδια σε μεγαλύτερες μάζες, ώστε να απομακρύνονται ευκολότερα μέσω καθίζησης και φιλτραρίσματος.

Ο συν-συγγραφέας της μελέτης, Adriano Gonçalves dos Reis, εξηγεί ότι οι σπόροι moringa περιέχουν φυσικές κατιονικές πρωτεΐνες, δηλαδή πρωτεΐνες με θετικό ηλεκτρικό φορτίο, οι οποίες λειτουργούν με παρόμοιο τρόπο.

«Στη συμβατική επεξεργασία νερού, συνήθως προστίθεται ένα χημικό πηκτικό όπως η στυπτηρία για να συσσωματωθούν πολύ μικρά σωματίδια στο νερό, ώστε να μπορούν να απομακρυνθούν μέσω καθίζησης ή διήθησης», ανέφερε ο ερευνητής. «Οι σπόροι Moringa oleifera περιέχουν θετικά φορτισμένες πρωτεΐνες που συμπεριφέρονται με παρόμοιο τρόπο, γι’ αυτό θεωρούνται φυσικό πηκτικό».

Η διαδικασία είναι σχετικά απλή: οι σπόροι αποφλοιώνονται, οι πυρήνες αλέθονται και οι πρωτεΐνες εκχυλίζονται με νερό, δημιουργώντας ένα διάλυμα που δεν απαιτεί πολύπλοκο ή ακριβό εξοπλισμό.

Πώς «παγιδεύονται» τα μικροπλαστικά

Όταν το εκχύλισμα moringa αναμιγνύεται με το νερό, οι θετικά φορτισμένες πρωτεΐνες του συνδέονται με τα αρνητικά φορτισμένα μικροπλαστικά. Τα σωματίδια αρχίζουν να συσσωματώνονται σε μεγαλύτερες «νιφάδες» (flocs), οι οποίες μπορούν στη συνέχεια να αφαιρεθούν πολύ πιο εύκολα μέσω φίλτρων άμμου ή άλλων μεθόδων καθαρισμού.

Στα πειράματα των Βραζιλιάνων ερευνητών, το φυσικό εκχύλισμα moringa πέτυχε ποσοστό απομάκρυνσης 98,5% για τα μικροπλαστικά PVC, επίδοση σχεδόν ταυτόσημη με εκείνη της στυπτηρίας, που έφτασε το 98,7%.

Οι ερευνητές μάλιστα διαπίστωσαν ότι το moringa διατηρούσε υψηλή αποτελεσματικότητα σε μεγαλύτερο εύρος pH συγκριτικά με τα συμβατικά χημικά πηκτικά, γεγονός που θεωρείται ιδιαίτερα σημαντικό για διαφορετικές πηγές νερού.

Γιατί το «δέντρο θαύμα» προκαλεί τόσο μεγάλο ενδιαφέρον

Το Moringa oleifera δεν είναι άγνωστο στην επιστημονική κοινότητα. Το φυτό καλλιεργείται εδώ και αιώνες σε περιοχές της Ινδίας, της Αφρικής και της Λατινικής Αμερικής και έχει χρησιμοποιηθεί παραδοσιακά τόσο στη διατροφή όσο και στην επεξεργασία νερού.

Τα φύλλα του θεωρούνται ιδιαίτερα θρεπτικά, ενώ οι σπόροι του είχαν χρησιμοποιηθεί ακόμη και στην αρχαία Αίγυπτο για καθαρισμό νερού, σύμφωνα με αναφορές που επικαλούνται διεθνή μέσα όπως το People.

Η νέα έρευνα, ωστόσο, είναι από τις πρώτες που εξετάζουν συστηματικά την αποτελεσματικότητά του απέναντι στα μικροπλαστικά, ένα από τα πιο επίμονα περιβαλλοντικά προβλήματα της εποχής μας.

Οι περιορισμοί και τα επόμενα βήματα

Παρά τα εντυπωσιακά αποτελέσματα, οι ίδιοι οι επιστήμονες τονίζουν ότι η τεχνολογία βρίσκεται ακόμη σε ερευνητικό στάδιο.

Ένα από τα βασικά ζητήματα είναι ότι το φυσικό εκχύλισμα μπορεί να αυξήσει την οργανική ύλη που παραμένει στο επεξεργασμένο νερό, εάν η δοσολογία δεν ελέγχεται προσεκτικά.

«Επειδή το πηκτικό προέρχεται από φυσικό σπόρο, μπορεί να αυξήσει την ποσότητα της υπολειμματικής οργανικής ύλης στο επεξεργασμένο νερό», σημειώνει ο Dr. Reis. «Γι’ αυτό ένα από τα επόμενα βήματά μας είναι να βελτιώσουμε τον καθαρισμό των πρωτεϊνών που εξάγονται από τον σπόρο».

Η ερευνητική ομάδα σχεδιάζει επίσης δοκιμές τοξικότητας και οικοτοξικότητας, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι η χρήση του εκχυλίσματος δεν θα δημιουργεί άλλους κινδύνους για το περιβάλλον ή τη δημόσια υγεία. Παράλληλα, θα εξεταστεί η αποτελεσματικότητα της μεθόδου σε διαφορετικούς τύπους μικροπλαστικών και σε πραγματικές πηγές νερού, πέρα από τις εργαστηριακές συνθήκες.

Η παγκόσμια μάχη κατά των μικροπλαστικών

Η ανακάλυψη εντάσσεται σε μια ευρύτερη επιστημονική προσπάθεια ανάπτυξης φυσικών και βιοδιασπώμενων λύσεων για την αντιμετώπιση των μικροπλαστικών.

Πρόσφατες έρευνες έχουν εξετάσει ακόμη και εκχυλίσματα από μπάμιες και τριγωνέλλα (fenugreek), τα οποία κατάφεραν να απομακρύνουν έως και το 90% των μικροπλαστικών από διάφορους τύπους νερού.

Η χρήση φυτικών υλικών θεωρείται ιδιαίτερα ελκυστική, καθώς μπορεί να μειώσει την εξάρτηση από χημικά πρόσθετα και να προσφέρει οικονομικότερες λύσεις για περιοχές με περιορισμένες υποδομές ύδρευσης.

Αν τα επόμενα στάδια των δοκιμών επιβεβαιώσουν τα σημερινά αποτελέσματα, το «δέντρο θαύμα» ίσως εξελιχθεί σε ένα από τα πιο απλά αλλά ουσιαστικά εργαλεία στη μάχη κατά της αόρατης πλαστικής ρύπανσης που ήδη κυκλοφορεί στο νερό που πίνουμε καθημερινά.