Ασπιρίνη: Το αρχαιότερο φάρμακο που αλλάζει τα δεδομένα στην πρόληψη του καρκίνου

Ένα φάρμακο με ιστορία 4.000 ετών, που χρησιμοποιείται ευρέως για την ανακούφιση από τον πόνο, φαίνεται πλέον να διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην πρόληψη ορισμένων μορφών καρκίνου και στην αποτροπή της εξάπλωσής τους στο σώμα. Τα νέα επιστημονικά δεδομένα είναι τόσο ισχυρά, ώστε έχουν ήδη αρχίσει να επηρεάζουν τις υγειονομικές πολιτικές σε διάφορες χώρες.

Ο Νικ Τζέιμς, Βρετανός κατασκευαστής επίπλων περίπου 45 ετών, ανησύχησε για την υγεία του μετά τον θάνατο της μητέρας του από καρκίνο και τη διάγνωση καρκίνου του εντέρου στον αδελφό του και άλλα μέλη της οικογένειάς του. Υποβλήθηκε σε γενετικό έλεγχο και διαπιστώθηκε ότι έφερε ένα ελαττωματικό γονίδιο που προκαλεί το σύνδρομο Λιντς, μια κατάσταση που αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του εντέρου.

Η λύση ήρθε από μια απροσδόκητη κατεύθυνση, όταν ο Τζέιμς έγινε ο πρώτος συμμετέχων σε κλινική δοκιμή που στόχευε να εξετάσει εάν μια καθημερινή δόση ασπιρίνης, ενός απλού παυσίπονου, θα μπορούσε να προστατεύσει από την ανάπτυξη καρκίνου. Ανάλογα με τη γενετική μετάλλαξη, το 10-80% των ατόμων με σύνδρομο Λιντς θα εμφανίσουν καρκίνο του εντέρου κατά τη διάρκεια της ζωής τους. Ωστόσο, μέχρι σήμερα, η πορεία του είναι θετική. «Λαμβάνει ασπιρίνη μαζί μας εδώ και 10 χρόνια χωρίς να εμφανίσει καρκίνο», αναφέρει ο Τζον Μπερν, καθηγητής κλινικής γενετικής στο πανεπιστήμιο του Νιούκαστλ, ο οποίος ηγήθηκε της μελέτης.

Η επιστημονική στροφή και τα πρώτα δεδομένα

Παρότι ακούγεται απίστευτο, υπάρχουν εδώ και χρόνια ενδείξεις ότι η ασπιρίνη μπορεί να μειώσει την πιθανότητα εμφάνισης ή εξάπλωσης του καρκίνου του παχέος εντέρου. Τον τελευταίο χρόνο, μια σειρά από μελέτες και κλινικές δοκιμές ενίσχυσαν σημαντικά αυτά τα στοιχεία.

Ορισμένες χώρες έχουν ήδη ενσωματώσει τη χρήση της ως πρώτη γραμμή άμυνας για άτομα υψηλού κινδύνου, πάντα υπό ιατρική καθοδήγηση, ενώ οι επιστήμονες αρχίζουν να κατανοούν καλύτερα τους μηχανισμούς δράσης της, όπως τονίζει το BBC.

Από την αρχαιότητα στη σύγχρονη ιατρική

Τα νεότερα ευρήματα προσθέτουν ένα ακόμη κεφάλαιο στην ιστορία ενός από τα παλαιότερα φάρμακα. Στα τέλη του 19ου αιώνα, αρχαιολόγοι ανακάλυψαν πήλινες πινακίδες 4.400 ετών από την αρχαία πόλη Νιππούρ της Μεσοποταμίας, στο σημερινό Ιράκ, που περιείχαν συνταγές φαρμάκων από φυτικά, ζωικά και ορυκτά συστατικά. Ανάμεσά τους υπήρχαν οδηγίες για ουσία που προερχόταν από τον φλοιό της ιτιάς, η οποία περιέχει σαλικίνη, ουσία που μετατρέπεται σε σαλικυλικό οξύ και ανακουφίζει τον πόνο. Η δομή της μοιάζει με τη σύγχρονη ασπιρίνη (ακετυλοσαλικυλικό οξύ), αν και είναι πιο ερεθιστική για το στομάχι. Αντίστοιχη χρήση υπήρχε και σε αρχαίους πολιτισμούς όπως οι Αιγύπτιοι, οι Έλληνες και οι Ρωμαίοι.

Η σύγχρονη επιστημονική μελέτη ξεκίνησε το 1763, όταν ο Άγγλος ιερέας Έντουαρντ Στόουν περιέγραψε τις αντιπυρετικές ιδιότητες του φλοιού ιτιάς στη Βασιλική Εταιρεία. Περίπου έναν αιώνα αργότερα, οι επιστήμονες κατάφεραν να συνθέσουν το λιγότερο διαβρωτικό ακετυλοσαλικυλικό οξύ και να το κυκλοφορήσουν με την εμπορική ονομασία Bayer.

Από τα καρδιαγγειακά στον καρκίνο

Έναν αιώνα μετά, οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι η ασπιρίνη μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο καρδιαγγειακών παθήσεων, καθώς αραιώνει το αίμα και μειώνει τη συγκολλητικότητα των αιμοπεταλίων. Για τον λόγο αυτό, οργανισμοί όπως το Εθνικό Σύστημα Υγείας του Ηνωμένου Βασιλείου συστήνουν χαμηλές ημερήσιες δόσεις σε άτομα υψηλού κινδύνου για έμφραγμα ή εγκεφαλικό.

Το 1972, προέκυψαν ενδείξεις και για τον καρκίνο, όταν μελέτη σε ποντίκια έδειξε ότι η ασπιρίνη μείωσε σημαντικά την πιθανότητα μετάστασης. Ωστόσο, δεν ήταν σαφές εάν τα αποτελέσματα θα ίσχυαν και στους ανθρώπους, με αποτέλεσμα το εύρημα να μην αξιοποιηθεί άμεσα στην κλινική πράξη.

Η νέα εξέλιξη ήρθε το 2010, όταν ο Πίτερ Ρόθγουελ, καθηγητής στο πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, επανεξέτασε δεδομένα και διαπίστωσε ότι η ασπιρίνη μειώνει τόσο την εμφάνιση όσο και την εξάπλωση του καρκίνου, αναζωπυρώνοντας το ενδιαφέρον της επιστημονικής κοινότητας.

Ισχυρά δεδομένα από κλινικές δοκιμές

Το 2020, ο Τζον Μπερν δημοσίευσε αποτελέσματα μεγάλης τυχαιοποιημένης μελέτης με 861 ασθενείς με σύνδρομο Λιντς. Μετά από παρακολούθηση 10 ετών, διαπιστώθηκε ότι όσοι λάμβαναν καθημερινά 600 mg ασπιρίνης για τουλάχιστον δύο χρόνια είχαν περίπου 50% μικρότερο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του παχέος εντέρου.

Νεότερη μελέτη της ομάδας του δείχνει ότι χαμηλότερη δόση (75-100 mg) μπορεί να είναι εξίσου αποτελεσματική ή και περισσότερο. «Οι ασθενείς που έλαβαν ασπιρίνη για δύο χρόνια είχαν 50% λιγότερους καρκίνους στο παχύ έντερο», σημειώνει ο ίδιος.

Τα ευρήματα αυτά οδήγησαν ήδη σε αλλαγές στις οδηγίες στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπου συνιστάται η έναρξη λήψης ασπιρίνης σε άτομα με σύνδρομο Λιντς από την ηλικία των 20 ετών ή των 35 σε ηπιότερες περιπτώσεις.

Παράλληλα, η Άννα Μάρτλινγκ από το Ινστιτούτο Καρολίνσκα μελέτησε ασθενείς με καρκίνο του παχέος εντέρου και συγκεκριμένες μεταλλάξεις. Σε δοκιμή με 2.980 ασθενείς, όσοι έλαβαν 160 mg ασπιρίνης καθημερινά είχαν λιγότερο από τον μισό κίνδυνο υποτροπής. Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε τον Σεπτέμβριο του 2025, οδήγησε σε αλλαγή πρακτικής στη Σουηδία, όπου από το 2026 οι ασθενείς εξετάζονται για τις συγκεκριμένες μεταλλάξεις και λαμβάνουν ασπιρίνη εφόσον τις φέρουν.

Ο μηχανισμός δράσης της ασπιρίνης

Ο ακριβής τρόπος με τον οποίο η ασπιρίνη προλαμβάνει τον καρκίνο παραμένει υπό διερεύνηση. Σύμφωνα με τη Μάρτλινγκ, εμπλέκεται το ένζυμο Cox-2, το οποίο συμβάλλει στην παραγωγή προσταγλανδινών που οδηγούν σε ανεξέλεγκτη κυτταρική ανάπτυξη.

Έρευνα του Ραχούλ Ροϊτσοντχούρι από το πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ υποδεικνύει έναν επιπλέον μηχανισμό, που σχετίζεται με το ανοσοποιητικό σύστημα. Η ασπιρίνη φαίνεται να αναστέλλει τη θρομβοξάνη Α2, διευκολύνοντας τα Τ-κύτταρα να εντοπίζουν και να καταστρέφουν καρκινικά κύτταρα.

Ποιοι πρέπει να λαμβάνουν ασπιρίνη

Παρά τα ενθαρρυντικά δεδομένα, η χρήση της ασπιρίνης δεν είναι κατάλληλη για όλους. Μπορεί να προκαλέσει παρενέργειες όπως στομαχικές διαταραχές, αιμορραγίες και έλκη. Για τον λόγο αυτό, οι ειδικοί τονίζουν ότι πρέπει να λαμβάνεται μόνο υπό ιατρική καθοδήγηση.

Αν και ορισμένοι επιστήμονες θεωρούν ότι τα οφέλη της μπορεί να επεκταθούν στον γενικό πληθυσμό, οι περισσότεροι υποστηρίζουν ότι πρέπει να περιορίζεται σε ομάδες υψηλού κινδύνου, όπως άτομα με σύνδρομο Λιντς ή ασθενείς που έχουν ήδη διαγνωστεί με καρκίνο του εντέρου.

Το μέλλον της ασπιρίνης στην ογκολογία

Η έρευνα συνεχίζεται με μεγάλες κλινικές δοκιμές σε ασθενείς με διάφορους τύπους καρκίνου, όπως του μαστού, του προστάτη και του γαστροοισοφαγικού συστήματος. Τα αποτελέσματα αναμένονται τα επόμενα χρόνια και ενδέχεται να καθορίσουν τον ρόλο της ασπιρίνης στη σύγχρονη ογκολογία.

Καθώς τα επιστημονικά δεδομένα αυξάνονται, η ασπιρίνη ενδέχεται να αποδειχθεί ένα από τα πιο σημαντικά εργαλεία στην πρόληψη και αντιμετώπιση του καρκίνου, συνεχίζοντας μια πορεία χιλιάδων ετών στην ιατρική ιστορία.