Αλτσχάιμερ: Νέο τεστ αίματος «μετράει» πότε θα χτυπήσουν τα πρώτα συμπτώματα

Οι επιστήμονες αναπτύσσουν ένα νέο «βιολογικό ρολόι» που, με μία απλή εξέταση αίματος, υπόσχεται να προβλέπει πότε θα εμφανιστούν τα πρώτα συμπτώματα Αλτσχάιμερ, χρόνια πριν γίνουν ορατά στην καθημερινότητα. Η τεχνική ακόμη δεν είναι αρκετά ακριβής για να πει το ακριβές «πότε», όμως ανοίγει τον δρόμο για έγκαιρη διάγνωση και προληπτικές θεραπείες.

Στη μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Nature Medicine, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν διαδοχικές αιμοληψίες για να δημιουργήσουν ένα μοντέλο το οποίο μπορεί να προβλέπει την έναρξη των συμπτωμάτων μέσα σε ένα περιθώριο τριών έως τεσσάρων ετών. Στόχος δεν είναι μόνο η καλύτερη ενημέρωση των ασθενών, αλλά και η αναζήτηση φαρμάκων που θα «φρενάρουν» την ασθένεια πριν πλήξει μνήμη και σκέψη. Σε κλινικές δοκιμές, όπου σήμερα οι συμμετέχοντες μπορεί να εμφανίσουν έκπτωση μέσα σε έναν χρόνο ή σε… μια δεκαετία, ένα τέτοιο εργαλείο θα μπορούσε να εξοικονομήσει χρόνο και χρήμα, επιλέγοντας όσους βρίσκονται πιο κοντά στην έναρξη της νόσου.

Αλτσχάιμερ και συμπτώματα: το νέο «ρολόι» στο αίμα

Η ομάδα επικεντρώθηκε σε μια συγκεκριμένη πρωτεΐνη, την p‑tau217, δείκτη ότι στον εγκέφαλο έχουν αρχίσει να συσσωρεύονται οι χαρακτηριστικές αμυλοειδείς πλάκες του Αλτσχάιμερ. Υπάρχουν ήδη εμπορικά διαθέσιμα τεστ αίματος που μετρούν την πρωτεΐνη αυτή για διαγνωστικούς σκοπούς σε άτομα με γνωστικές διαταραχές, όμως οι ερευνητές προειδοποιούν πως η νέα χρήση αφορά προς το παρόν μόνο ερευνητικά πρωτόκολλα και όχι υγιή άτομα χωρίς συμπτώματα. Αναλύοντας δεδομένα από δύο μεγάλες βάσεις ασθενών, παρατήρησαν ότι όσο υψηλότερα τα επίπεδα p‑tau217, τόσο πιο γρήγορα εκδηλώνονταν τα πρώτα κλινικά σημάδια.

Ενδεικτικά, όταν η άνοδος της p‑tau217 καταγραφόταν σε ηλικία 60 ετών, χρειαζόταν κατά μέσο όρο περίπου δύο δεκαετίες μέχρι να εμφανιστούν συμπτώματα. Αντίθετα, όταν η ίδια βιολογική αλλαγή σημειωνόταν στα 80, η απόσταση μέχρι την κλινική εκδήλωση περιοριζόταν στα έντεκα χρόνια. Η ομάδα δημοσιοποιεί ανοιχτά το μοντέλο της, με την ελπίδα άλλα ερευνητικά κέντρα να το βελτιώσουν, ενσωματώνοντας και άλλους βιοδείκτες του Αλτσχάιμερ στο αίμα.

Αλτσχάιμερ, συμπτώματα και κούρσα για προληπτικές θεραπείες

Νευρολόγοι που δεν συμμετείχαν στη μελέτη μιλούν για «συναρπαστική» εξέλιξη, καθώς συνδέει για πρώτη φορά τα αφηρημένα εργαστηριακά αποτελέσματα με ένα συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα κινδύνου για συμπτώματα. Αυτό θα μπορούσε να βοηθήσει τόσο τους κλινικούς γιατρούς, όσο και τους ίδιους τους συμμετέχοντες σε μελέτες να κατανοήσουν καλύτερα τι σημαίνει ένα «θετικό» τεστ. Ωστόσο, τονίζουν ότι πριν χρησιμοποιηθούν τέτοιες προβλέψεις σε ατομικό επίπεδο, το «ρολόι» πρέπει να δοκιμαστεί σε πολύ μεγαλύτερους και πιο ποικίλους πληθυσμούς, ώστε να φανεί αν τα μοτίβα αυτά ισχύουν ευρύτερα.

Κεντρικό ερώτημα παραμένει και το θεραπευτικό όφελος: οι μέχρι σήμερα εγκεκριμένες θεραπείες επιβραδύνουν μεν την εξέλιξη του Αλτσχάιμερ, αλλά με σχετικά περιορισμένη επίδραση. Δύο μεγάλες κλινικές δοκιμές διερευνούν ήδη εάν η χορήγηση φαρμάκων πριν την εμφάνιση των πρώτων συμπτωμάτων μπορεί να αποδειχθεί πολύ πιο αποτελεσματική. Αν αυτό επιβεβαιωθεί, τότε ένα αξιόπιστο «ρολόι» έναρξης θα γίνει κρίσιμο εργαλείο για να δοθεί προτεραιότητα σε όσους ασυμπτωματικούς κινδυνεύουν να αναπτύξουν συμπτώματα νωρίτερα.