Ακτινοθεραπεία για τον καρκίνο του μαστού σε 30 λεπτά; Τι προσφέρει η IORT και γιατί υπάρχουν επιφυλάξεις
Για μια γυναίκα με καρκίνο του μαστού, η θεραπεία φέρνει συχνά και μια δεύτερη δοκιμασία: συνεχείς μετακινήσεις, άδειες από τη δουλειά, αλλαγές στην οικογενειακή ζωή. Η δυνατότητα να γίνει η ακτινοθεραπεία μέσα στο χειρουργείο, σε περίπου μισή ώρα, μπορεί να σημαίνει πολύ λιγότερη ταλαιπωρία.
Αυτό προσφέρει σε ορισμένες περιπτώσεις η διεγχειρητική ακτινοθεραπεία, γνωστή ως IORT. Πρόκειται για μια μέθοδο που εφαρμόζεται την ώρα της επέμβασης, αμέσως μετά την αφαίρεση του όγκου. Δεν είναι, όμως, κατάλληλη για όλες τις ασθενείς. Και η υπόσχεση «μία συνεδρία αντί για εβδομάδες θεραπείας» χρειάζεται ορισμένες σημαντικές διευκρινίσεις.
Πώς γίνεται η θεραπεία
Αφού αφαιρεθεί ο όγκος και πριν κλείσει η χειρουργική τομή, ειδικός εξοπλισμός χορηγεί ακτινοβολία στην περιοχή όπου βρισκόταν. Στόχος είναι να καταστραφούν καρκινικά κύτταρα που μπορεί να έχουν παραμείνει.
Σύμφωνα με το Saint John’s Cancer Institute στις ΗΠΑ, η ακτινοβόληση διαρκεί συνήθως περίπου 20 έως 30 λεπτά. Αυτός είναι ο χρόνος της ακτινοθεραπείας και όχι ολόκληρης της επέμβασης. Επίσης, η IORT δεν αντικαθιστά άλλες θεραπείες, όπως τη χημειοθεραπεία ή την ορμονοθεραπεία, όταν αυτές είναι απαραίτητες.
Η μέθοδος εξετάζεται κυρίως για γυναίκες με μικρούς όγκους πρώιμου σταδίου και συγκεκριμένα ευνοϊκά χαρακτηριστικά. Η επιλογή γίνεται ύστερα από αξιολόγηση της κάθε περίπτωσης από την ιατρική ομάδα.
Τι έδειξε μια μεγάλη μελέτη
Μία από τις βασικές μελέτες για τη μέθοδο είναι η TARGIT-A. Σε ανάλυση που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό BMJ το 2020, εξετάστηκαν τα αποτελέσματα 2.298 γυναικών. Οι ερευνητές συνέκριναν τη διεγχειρητική ακτινοθεραπεία, με δυνατότητα πρόσθετης θεραπείας εφόσον χρειαζόταν, με την εξωτερική ακτινοθεραπεία ολόκληρου του μαστού.
Στα πέντε χρόνια, ο καρκίνος είχε επανεμφανιστεί τοπικά στο 2,11% των γυναικών στην πρώτη ομάδα και στο 0,95% στη δεύτερη. Η διαφορά ήταν μικρότερη από το όριο που είχαν ορίσει εξαρχής οι ερευνητές ως αποδεκτό. Με βάση αυτό το κριτήριο, έκριναν ότι η μέθοδος μπορούσε να αποτελέσει εναλλακτική λύση για τις γυναίκες που πληρούσαν τις προϋποθέσεις της μελέτης.
Υπήρχε, ωστόσο, μια σημαντική λεπτομέρεια: περίπου μία στις πέντε γυναίκες στην ομάδα της IORT χρειάστηκε στη συνέχεια και εξωτερική ακτινοθεραπεία. Η τελική ιστολογική εξέταση είχε δείξει στοιχεία που αύξαναν τον κίνδυνο υποτροπής. Συνεπώς, ακόμη και όταν επιλέγεται η IORT, δεν είναι βέβαιο ότι η ακτινοθεραπεία θα ολοκληρωθεί με μία μόνο συνεδρία.
Γιατί οι ειδικοί παραμένουν επιφυλακτικοί
Δεν χρησιμοποιούν όλες οι μορφές διεγχειρητικής ακτινοθεραπείας την ίδια τεχνική. Γι’ αυτό και τα αποτελέσματα μιας μελέτης δεν μπορούν να αποδίδονται αυτομάτως σε κάθε εφαρμογή της μεθόδου.
Στη μελέτη ELIOT, στην οποία χρησιμοποιήθηκε ακτινοβολία με ηλεκτρόνια, η διαφορά στις υποτροπές ήταν μεγαλύτερη. Στα 15 χρόνια, ο καρκίνος είχε επανεμφανιστεί στον ίδιο μαστό στο 12,6% των γυναικών που έκαναν διεγχειρητική ακτινοθεραπεία, έναντι 2,4% όσων έκαναν ακτινοθεραπεία ολόκληρου του μαστού.
Η Αμερικανική Εταιρεία Ακτινοθεραπευτικής Ογκολογίας, ASTRO, υποστηρίζει ότι σε επιλεγμένες ασθενείς μπορεί να ακτινοβολείται μόνο ένα τμήμα του μαστού. Δεν συνιστά, όμως, την IORT ως μοναδική ακτινοθεραπεία, παρά μόνο στο πλαίσιο κλινικής μελέτης ή οργανωμένης καταγραφής των αποτελεσμάτων από πολλά κέντρα.
Οι οδηγίες αυτές δημοσιεύθηκαν το 2024, σε συνεργασία με επιστημονικές εταιρείες κλινικής και χειρουργικής ογκολογίας, και υποστηρίζονται και από την ευρωπαϊκή εταιρεία ESTRO.
Οι έξι εβδομάδες δεν είναι η μόνη άλλη επιλογή
Η σύγκριση «30 λεπτά ή έξι εβδομάδες» αφήνει έξω μια σημαντική εξέλιξη: η εξωτερική ακτινοθεραπεία μπορεί πλέον, σε ορισμένες περιπτώσεις, να ολοκληρωθεί πολύ πιο σύντομα.
Η μελέτη FAST-Forward συνέκρινε πέντε συνεδρίες μέσα σε μία εβδομάδα με θεραπεία τριών εβδομάδων. Σύμφωνα με τη δεκαετή ενημέρωση του βρετανικού Institute of Cancer Research, το σύντομο σχήμα ήταν εξίσου αποτελεσματικό στην αποτροπή της επανεμφάνισης του καρκίνου για τις ασθενείς που συμμετείχαν.
Δεν μπορούν όλες οι γυναίκες να ακολουθήσουν το ίδιο πρόγραμμα. Υπάρχουν, όμως, επιλογές που περιορίζουν τις επισκέψεις στο νοσοκομείο χωρίς να απαιτούν διεγχειρητική ακτινοθεραπεία.
Είναι τελικά θέμα χρημάτων;
Οι λιγότερες συνεδρίες μπορούν να σημαίνουν μικρότερα έξοδα μετακίνησης, λιγότερες απουσίες από τη δουλειά και χαμηλότερο κόστος περίθαλψης. Οικονομική μελέτη για το βρετανικό σύστημα υγείας είχε καταλήξει ότι η TARGIT-IORT μπορούσε να προσφέρει οικονομικό όφελος, με βάση τα δεδομένα και τις παραδοχές που εξέτασε.
Αυτό, ωστόσο, δεν αρκεί για να αποδείξει ότι γιατροί στις ΗΠΑ αποφεύγουν τη μέθοδο επειδή αμείβονται περισσότερο για άλλες θεραπείες. Μια διαφορά στις αμοιβές δεν αποδεικνύει από μόνη της γιατί επιλέχθηκε μια συγκεκριμένη αγωγή.
Η ASTRO απάντησε σε σχετικό ρεπορτάζ του NBC News τον Οκτώβριο του 2025, τονίζοντας ότι οι οδηγίες της βασίζονται στα επιστημονικά δεδομένα και όχι σε οικονομικά κριτήρια. Απέδωσε τις επιφυλάξεις της στην αποτελεσματικότητα της μεθόδου, στην ανάγκη για περισσότερα μακροχρόνια στοιχεία και στο ενδεχόμενο να απαιτηθεί πρόσθετη ακτινοθεραπεία. Αυτή είναι η επίσημη θέση της εταιρείας.
Για κάθε γυναίκα, η ουσία βρίσκεται στην ενημέρωση για τις επιλογές της: πόσες συνεδρίες χρειάζονται, τι όφελος προσφέρει κάθε μέθοδος, ποιες παρενέργειες μπορεί να έχει και πόσο πιθανό είναι να χρειαστεί επιπλέον θεραπεία. Η λιγότερη ταλαιπωρία έχει μεγάλη αξία. Το ίδιο και η σαφής εξήγηση του τι κερδίζει και τι ενδέχεται να διακινδυνεύει με κάθε επιλογή.