Χειρουργείο μετά τα 90: Οι κίνδυνοι και πότε η ηλικία δεν αποτελεί εμπόδιο – Ο καθηγητής Αλ. Παπαλάμπρος εξηγεί
Το χειρουργείο στην τρίτη ηλικία συχνά προκαλεί αγωνία τόσο στον ασθενή όσο και στην οικογένειά του. Θα αντέξει την επέμβαση; Θα μπορέσει να ξανασταθεί στα πόδια του; Μήπως είναι καλύτερα να μη γίνει; Πόσο καθοριστική είναι η ηλικία και τι ρόλο παίζει τελικά η συνολική κατάσταση του ανθρώπου; Πώς ζυγίζονται τα οφέλη και οι κίνδυνοι και τι μπορεί να γίνει ώστε ο ασθενής να επιστρέψει στην καθημερινότητά του με τη μεγαλύτερη δυνατή αυτονομία, εξηγεί ο καθηγητής Γενικής Χειρουργικής του ΕΚΠΑ στην Α΄ Χειρουργική Κλινική του νοσοκομείου «Λαϊκό», Αλέξανδρος Παπαλάμπρος, σε συνέντευξή του στο Πρακτορείο Fm και στην Τάνια Μαντουβάλου.
Στη σύγχρονη χειρουργική δεν υπάρχει ένα απόλυτο ηλικιακό όριο πάνω από το οποίο απαγορεύεται, ή πρέπει οπωσδήποτε να αποφεύγεται μια επέμβαση, διευκρινίζει ο καθηγητής. «Η ηλικία ασφαλώς παίζει ρόλο, αλλά δεν είναι ο μοναδικός ούτε πάντοτε ο σημαντικότερος παράγοντας. Μεγαλύτερη βαρύτητα έχει η βιολογική ηλικία, δηλαδή η πραγματική κατάσταση του οργανισμού. Έχω χειρουργήσει ασθενείς ηλικίας 90 ετών και άνω, οι οποίοι περπατούσαν καθημερινά, φρόντιζαν τον εαυτό τους και δεν αντιμετώπιζαν άλλα σημαντικά προβλήματα υγείας. Τέτοιοι ασθενείς, μπορεί να είναι καταλληλότεροι για μια επέμβαση από έναν πολύ νεότερο άνθρωπο με επιβαρυμένη υγεία. Επομένως, η απόφαση στηρίζεται στη συνολική αξιολόγηση του ασθενούς, της πάθησής του και του οφέλους που αναμένεται από τη χειρουργική αντιμετώπιση».
Το ζητούμενο είναι να αντέξει και την ανάρρωση
Η προεγχειρητική εκτίμηση δεν περιορίζεται στο αν κάποιος μπορεί να αντέξει την επέμβαση και την αναισθησία. Εξίσου σημαντικό είναι να προβλεφθεί, όσο γίνεται, πώς θα αναρρώσει. Σε αυτό το σημείο αποκτά ιδιαίτερη σημασία η ευπάθεια, η οποία, σύμφωνα με τον κ. Παπαλάμπρο, σημαίνει ότι ο οργανισμός διαθέτει μειωμένα λειτουργικά αποθέματα και δυσκολεύεται περισσότερο να ανταποκριθεί σε μια μεγάλη καταπόνηση.
Όπως αναφέρει ο καθηγητής, στην πράξη, οι γιατροί εξετάζουν αν ο ασθενής περπατά ανεξάρτητα, μπορεί να ανέβει έναν ή δύο ορόφους, να ντυθεί και να αυτοεξυπηρετηθεί. Αξιολογούν, επίσης, αν έχει χάσει βάρος, παρουσιάζει μυϊκή αδυναμία, κουράζεται εύκολα, ή αντιμετωπίζει προβλήματα μνήμης και αντίληψης. Γιατί όπως τονίζει στόχος, είναι ο ασθενής να έχει τις καλύτερες δυνατές πιθανότητες να ανακτήσει την αυτονομία του μετά το χειρουργείο.
Ο κίνδυνος της επέμβασης και ο κίνδυνος της αναβολής
Πώς ζυγίζετε τον κίνδυνο του χειρουργείου απέναντι στον κίνδυνο να μην γίνει; Και πώς αλλάζουν τα περιθώρια όταν το περιστατικό είναι επείγον, ερωτάται στη συνέχεια ο καθηγητής. «Κάθε χειρουργική απόφαση βασίζεται στη σύγκριση δύο κινδύνων: εκείνου που συνεπάγεται η επέμβαση και εκείνου που διατρέχει ο ασθενής αν το πρόβλημά του δεν αντιμετωπιστεί. Μια επέμβαση μπορεί να φαίνεται υψηλού κινδύνου, αλλά η μη πραγματοποίησή της να είναι ακόμη πιο επικίνδυνη. Σε περιπτώσεις όπως μια διάτρηση ή μια ισχαιμία, η καθυστέρηση μπορεί να οδηγήσει σε σήψη, πολυοργανική ανεπάρκεια και θάνατο. Η προγραμματισμένη χειρουργική δίνει χρόνο για αναλυτική μελέτη και βελτίωση της γενικής κατάστασης του ασθενούς. Στα επείγοντα περιστατικά, αντίθετα, τα περιθώρια είναι περιορισμένα και η απόφαση πρέπει να ληφθεί γρήγορα, με κριτήριο το αν η επέμβαση μπορεί να αλλάξει ουσιαστικά την πρόγνωση και να προσφέρει ρεαλιστικό όφελος».
Πόσο σημαντική είναι η προεγχειρητική ενδυνάμωση
Τι μπορεί άραγε να βελτιωθεί πριν από μια προγραμματισμένη επέμβαση, ώστε ο ασθενής να έχει μια καλύτερη προετοιμασία; «Όταν υπάρχει διαθέσιμος χρόνος, η προεγχειρητική ενδυνάμωση μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τη μετεγχειρητική πορεία. Αφορά στην ενίσχυση του ασθενούς πριν από την επέμβαση, ώστε να μη χρειαστεί να ανακτήσει όλες τις χαμένες δυνάμεις του μετά από αυτήν. Περιλαμβάνει βελτίωση της διατροφής, κατάλληλη σωματική δραστηριότητα, όπως περπάτημα και ασκήσεις ενδυνάμωσης, καθώς και σωστή ρύθμιση συνοδών προβλημάτων, όπως ο διαβήτης, η αναιμία και τα καρδιοαναπνευστικά νοσήματα. Ακόμη και ένα σχετικά σύντομο διάστημα προετοιμασίας μπορεί να βοηθήσει. Το ζητούμενο είναι ο ασθενής να φτάσει στο χειρουργείο στην καλύτερη δυνατή κατάσταση».
Ρομπότ ή ανοιχτό χειρουργείο;
Στο ερώτημα αν οι ρομποτικές επεμβάσεις διευκολύνουν την ανάρρωση των ηλικιωμένων και πότε αποτελούν κατάλληλη επιλογή, ο κ. Παπαλάμπρος απαντά: «Η αλήθεια είναι ότι σήμερα πραγματοποιούνται πολλές επεμβάσεις μέσα από μικρές τομές, περιορίζοντας το τραύμα στο κοιλιακό τοίχωμα. Αυτό συνδέεται με λιγότερο μετεγχειρητικό πόνο, μικρότερη ανάγκη για παυσίπονα, ταχύτερη κινητοποίηση και συντομότερη νοσηλεία. Τα οφέλη είναι ιδιαίτερα σημαντικά στους ηλικιωμένους, καθώς ακόμη και λίγες ημέρες παρατεταμένης ακινησίας μπορούν να επιβαρύνουν τη μυϊκή δύναμη και τη λειτουργικότητά τους. Η ρομποτική προσφέρει στον χειρουργό τρισδιάστατη όραση και εργαλεία μεγαλύτερης ακρίβειας, διευκολύνοντας πολύπλοκες επεμβάσεις σε επιλεγμένους ασθενείς. Ωστόσο, η μικρότερη τομή δεν συνεπάγεται αυτομάτως μικρότερο συνολικό κίνδυνο. Σημασία έχουν η διάρκεια της επέμβασης, η γενική αναισθησία, η επιβάρυνση από το αέριο που χρησιμοποιείται για τη διάταση της κοιλιάς και η κατάσταση του οργανισμού. Επιπλέον, η ρομποτική δεν έχει αποδειχθεί ανώτερη από τη λαπαροσκοπική σε όλες τις επεμβάσεις. Η επιλογή εξαρτάται από την πάθηση, τον ασθενή και την εμπειρία της ομάδας. Ένα ανοιχτό χειρουργείο που πραγματοποιείται με ασφάλεια και σε μικρότερο χρόνο μπορεί, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, να έχει καλύτερα αποτελέσματα από μια πολύωρη ρομποτική επέμβαση».
Ένα επιτυχημένο χειρουργείο προσθέτει χρόνια στη ζωή και ζωή στα χρόνια
Πώς ορίζεται, όμως, η επιτυχία ενός χειρουργείου σε έναν άνθρωπο 99 ετών και πόσο μετρούν οι δικές του επιθυμίες; «Σε έναν άνθρωπο 99 ετών, η επιτυχία δεν εξαντλείται στην τεχνικά άρτια ολοκλήρωση της επέμβασης, ή στην έξοδο από το νοσοκομείο. Καθοριστικό είναι τι ζωή θα έχει στη συνέχεια: αν θα επιστρέψει στο σπίτι του, αν θα μπορεί να περπατά, να διατηρεί την ανεξαρτησία του και να επικοινωνεί με τους δικούς του. Γι’ αυτό, χρειάζεται να γνωρίζουμε τι θεωρεί ο ίδιος ο ασθενής αποδεκτή ποιότητα ζωής. Για κάποιον προτεραιότητα μπορεί να είναι να ζήσει όσο το δυνατόν περισσότερο. Για άλλον, να αποφύγει μια παρατεταμένη νοσηλεία, ή τη μόνιμη απώλεια της αυτονομίας του. Ο ρόλος του χειρουργού είναι να εξηγήσει τόσο τι μπορεί να κάνει τεχνικά, όσο και τι είναι ρεαλιστικό να πετύχει. Με αυτή τη λογική, ένα επιτυχημένο χειρουργείο προσθέτει χρόνια στη ζωή, διατηρώντας, όσο είναι εφικτό, και τη ζωή μέσα στα χρόνια».