Η Βικτώρια Σκαρλάτου ζωγράφιζε επί εξήντα χρόνια και μόλις τώρα κάνει την πρώτη της έκθεση -Μια ιδιαίτερη περίπτωση

Σπούδασε σχέδιο και εργάστηκε στο ιστορικό Γραφείο Δοξιάδη, ενώ οι πίνακές της γέμιζαν το σπίτι και χαρίζονταν σε φίλους. Η πρώτη αναδρομική της Βικτώριας Σκαρλάτου στην Πινακοθήκη του Δήμου Αθηναίων αποκαλύπτει μια ολόκληρη ζωή ζωγραφικής, όπως την περιγράφει η ίδια στο iefimerida.

Οι πίνακες της Βικτώριας Σκαρλάτου είχαν βρει τη θέση τους στα σπίτια των ανθρώπων της ζωής της, πολύ πριν βρουν τον δρόμο προς μια πινακοθήκη. Τους χάριζε, τους έδειχνε στους φίλους, γέμιζε με αυτούς τους δικούς της τοίχους και συνέχιζε να ζωγραφίζει, επί περισσότερα από εξήντα χρόνια, χωρίς να οργανώσει ποτέ μια ατομική έκθεση. «Είχα την αποδοχή των δικών μου και αυτό μου έδινε χαρά και όρεξη να συνεχίσω να δουλεύω», λέει. Στο σπίτι του γιου της στο Άμστερνταμ είδε ο εικαστικός και ερευνητής Κοσμάς Νικολάου τα έργα που θα τον οδηγούσαν στην αναζήτηση μιας ολόκληρης ζωγραφικής διαδρομής.

Η ίδια συστήνεται ως «σχεδιάστρια». Σπούδασε στη Σχολή Δοξιάδη και εργάστηκε στο ιστορικό Γραφείο Δοξιάδη στα τέλη της δεκαετίας του 1960, αποκτώντας μια σχέση με το σχέδιο που εξακολουθεί να καθορίζει τη ζωγραφική της. Εκείνη τη δουλειά, που αναπτυσσόταν για δεκαετίες ανάμεσα στην καθημερινότητα, τις οικογενειακές σχέσεις και τις προσωπικές της αναζητήσεις, συναντάμε τώρα συγκεντρωμένη στην Πινακοθήκη του Δήμου Αθηναίων: 61 έργα, από τη δεκαετία του 1960 έως σήμερα, στην έκθεση «Ανάμεσα στον ουρανό και στη γη», σε επιμέλεια του Κοσμά Νικολάου. Η πρώτη της ατομική είναι ήδη αναδρομική.

Πώς περνούν εξήντα χρόνια δημιουργίας χωρίς την επιθυμία μιας έκθεσης; Η Σκαρλάτου απαντά χωρίς να φαίνεται να συμμερίζεται την έκπληξη που προκαλεί η ιστορία της: «Η ζωγραφική ήταν πάντα μέρος της ζωής μου, χωρίς να σκέφτομαι την προβολή. Ίσως ο χαρακτήρας μου να μη με ώθησε να κάνω κάτι περισσότερο. Έκανα δώρα τα έργα μου, αλλά δεν είχα κάνει ποτέ κάτι ουσιαστικό».

Αυτό το τελευταίο το λέει για τη δημόσια παρουσίαση της δουλειάς της, έχοντας ήδη αφιερώσει στη ζωγραφική το μεγαλύτερο μέρος της ζωής της. Θυμάται να ζωγραφίζει από δέκα χρόνων, ενώ ζωγράφιζε και η μητέρα της. Έβρισκε εκεί έναν τρόπο να εκτονώνει όσα τη στενοχωρούσαν.

Από τα χρόνια στο Γραφείο Δοξιάδη κράτησε τις φιλίες, την ευγένεια του περιβάλλοντος και μια μέθοδο που αναγνωρίζει ακόμη στη δουλειά της. «Αρχιτεκτονικό σχέδιο είχα μάθει και αυτό με βοήθησε να έχω μια τάξη στο μυαλό μου για ορισμένα πράγματα. Νιώθω σχεδιάστρια και αυτή την ιδιότητα την απέκτησα και την εξέλιξα εκεί».

Η σύνθεση των πινάκων της αρχίζει από τα μπλοκ, από μια μεγάλη συλλογή σχεδίων που μπορεί να συνδυάζει και να επαναφέρει. Πολλά έγιναν τα καλοκαίρια στο Πήλιο, όπου δεν μπορούσε να μεταφέρει όλο τον εξοπλισμό της. Τον χειμώνα τα δούλευε στο υπόγειο του σπιτιού, στον ίδιο χώρο όπου ο άντρας της ασχολούνταν με την ξυλογλυπτική. «Ξεκινάω τους πίνακες από τη σύνθεση, συνδυάζοντας τα προσχέδια, και έτσι σχηματίζεται το έργο. Στο τέλος ολοκληρώνω με το χρώμα, όπου τα πράγματα γίνονται πιο αυτόματα, χωρίς σκέψη».

Αυτή η συνύπαρξη της οργάνωσης με τον αυθορμητισμό διατρέχει μια ζωγραφική στην οποία σώματα, αντικείμενα, λέξεις και γεωμετρικά σχήματα σχηματίζουν νέες συγγένειες. Η έκθεση παρακολουθεί τη σταδιακή μετακίνηση από την αναπαράσταση προς τον συμβολισμό και την αφαίρεση. Η αφετηρία, ωστόσο, βρίσκεται συχνά σε ένα συγκεκριμένο πρόσωπο, σε κάτι που πρόσεξε πάνω του.

«Οι γυναικείες μορφές με συγκινούν πολύ και τις ζωγραφίζω από την αρχή μέχρι σήμερα. Ζωγράφιζα τη γιαγιά μου, τη μάνα μου, τις θείες μου, τις φίλες μου, μέχρι τη γυναίκα ως σύμβολο και αρχέτυπο. Σχεδόν πάντα η ζωγραφική ιστορία ξεκινάει από ανθρώπους που γνωρίζω και με ενδιαφέρουν. Κοιτάζω τις φυσιογνωμίες τους, τα πόδια τους, τα χέρια τους. Από μικρό παιδί παρατηρούσα πολύ το σώμα, το πώς κάθονται, πώς φέρονται, πώς μιλούν. Σε αυτές τις λεπτομέρειες βγαίνει ο χαρακτήρας. Αποτυπώνεται στα χέρια, στα πόδια, στην έκφραση».

Ακούγοντάς τη να μιλά για αυτή την προσεκτική παρατήρηση των αγαπημένων της, καταλαβαίνει κανείς καλύτερα και την αγωνία που τροφοδότησε τις πνευματικές της αναζητήσεις: τι απομένει από την παρουσία τους όταν πεθαίνουν, πού πηγαίνει η σχέση μαζί τους. Ο θάνατος της μητέρας της, το 1991, έκανε αυτά τα ερωτήματα εντονότερα.

«Πάντα μου άρεσαν τα παράξενα πράγματα, οι ιστορίες που ήταν εκτός του κόσμου τούτου. Μεγαλώνοντας, με διάφορες αφορμές, όπως ο θάνατος και άλλα γεγονότα που συγκλονίζουν τον άνθρωπο, οι αναζητήσεις έγιναν πιο έντονες. Δεν μου άρεσε ποτέ η αίσθηση ότι εξαφανίζονται οι αγαπημένοι μου και η σχέση μου μαζί τους. Με απασχολούσε η σκέψη αν υπάρχουν κάπου αλλού κι έτσι ξεκίνησε μια διαδρομή αναζήτησης».

Για να φτάσει αυτή η προσωπική διαδρομή στην Πινακοθήκη χρειάστηκαν τρία χρόνια καταγραφής και μελέτης. Στο πλαίσιο του Γραφείου Αρχειακών Μελετών / Office for Archival Development, ο Κοσμάς Νικολάου κατέγραψε περίπου 180 έργα, μελέτησε σχέδια και σημειώσεις, συγκέντρωσε τις αφηγήσεις της. Η δική της αρχική έκπληξη μπροστά στην πρότασή του, σύντομα έδωσε τη θέση της στην εμπιστοσύνη.

«Αρχικά απόρησα με τη σιγουριά και τη σταθερότητα με την οποία μου το πρότεινε. Μετά σκέφτηκα ότι ο Κοσμάς έχει περισσότερες γνώσεις και εμπειρία από εμένα και ένιωσα πως είχε δίκιο, πως άξιζε να δοκιμάσουμε. Κάτι θα είχε δει και αποδέχτηκα την πρόταση με χαρά. Μου άρεσε πολύ και ο ίδιος. Αρχίσαμε να συζητάμε και είχαμε από την αρχή μια καλή σχέση, που αναπτύχθηκε σε φιλία και συνεχίζεται».

Η μακρόχρονη απουσία από τις εκθέσεις θα μπορούσε εύκολα να εκληφθεί ως δισταγμός απέναντι στην κρίση των άλλων. Η ίδια δεν περιγράφει κάτι τέτοιο. «Έχω την αίσθηση ότι ο χαρακτήρας μου δεν κρύφτηκε πουθενά, ούτε στη ζωή ούτε στη ζωγραφική», λέει όταν τη ρωτώ αν οι πίνακες μπορεί να αποκαλύψουν κάτι απρόσμενο για εκείνη. Και στην ερώτηση αν η πρώτη έκθεση την κάνει να αισθάνεται ευάλωτη, είναι σαφής:

«Δεν νιώθω ευάλωτη. Είναι η ώρα να βγουν τα έργα από το εργαστήριο. Όσο για το πώς θα με δουν οι επισκέπτες, πιστεύω ότι ο κάθε άνθρωπος είναι αυτός που είναι και όσοι τον αποδέχονται, καλώς, και όσοι δεν τον αποδέχονται, πάλι καλώς».

INFO

Βικτώρια Σκαρλάτου,  «Ανάμεσα στον ουρανό και στη γη»

Επιμέλεια: Κοσμάς Νικολάου

Πινακοθήκη του Δήμου Αθηναίων

Έως τις 22 Νοεμβρίου 2026

Με την υποστήριξη του Οργανισμού Πολιτισμού, Αθλητισμού και Νεολαίας του Δήμου Αθηναίων (ΟΠΑΝΔΑ)