Το μυαλό σας «φεύγει» συνεχώς; Η δυσκολία προσοχής και η αφηρημάδα δεν είναι πάντα ΔΕΠΥ – Τι είναι το σύνδρομο CDS
Σας συμβαίνει συχνά να σας μιλά κάποιος, αλλά το μυαλό σας να ταξιδεύει αλλού; Να δυσκολεύεστε να συγκεντρωθείτε σε μια απλή δουλειά; Να βλέπετε ξανά και ξανά εάν βγάλατε μια συσκευή από την πρίζα ή να μην είστε ποτέ σίγουροι αν κλειδώσατε την πόρτα του σπιτιού; Συχνά αυτά τα περιστατικά αφηρημάδας αποδίδονται στο άγχος, στην κούραση ή στην ΔΕΠΥ, στη διαταραχή ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας.
Ωστόσο, οι ερευνητές εξετάζουν πλέον και μια άλλη πιθανή εξήγηση: το σύνδρομο γνωστικής αποδέσμευσης, γνωστό με τα αρχικά CDS. Πρόκειται για ένα μοτίβο συμπτωμάτων που περιλαμβάνει συχνή ονειροπόληση, νοητική θολούρα και αίσθηση αποσύνδεσης από όσα συμβαίνουν γύρω σας. Μια πρόσφατη ανασκόπηση στο επιστημονικό περιοδικό American Psychologist συγκεντρώνει έρευνες δεκαετιών για το CDS, εξετάζοντας πώς διαφέρει από τη ΔΕΠΥ και πώς σχετίζεται με την ψυχική υγεία…
Τι είναι το CDS
Το CDS περιγράφηκε για πρώτη φορά τη δεκαετία του 1980 ως «νωθρός γνωστικός ρυθμός» και αρχικά μελετήθηκε σε σχέση με τη ΔΕΠΥ. Με την πάροδο του χρόνου, οι ερευνητές εντόπισαν ενδείξεις ότι ενδέχεται να αποτελεί ένα διακριτό μοτίβο συμπτωμάτων.
Το 2023, μια διεθνής ομάδα ειδικών υιοθέτησε την ονομασία «σύνδρομο γνωστικής αποδέσμευσης», αντικαθιστώντας τον παλαιότερο όρο με έναν που περιγράφει καλύτερα τα συμπτώματα.
Η ανασκόπηση εξετάζει δύο βασικές ομάδες συμπτωμάτων: τη νοητική αποδέσμευση, όπως η ονειροπόληση, η νοητική θολούρα και η δυσκολία να παραμένει κάποιος συγκεντρωμένος στο παρόν, και τη σωματική νωθρότητα, που περιλαμβάνει χαμηλά επίπεδα δραστηριότητας και πιο αργές αντιδράσεις.
Οι διαφορές από τη ΔΕΠΥ και η σύνδεση με την ψυχική υγεία
Οι έρευνες υποδεικνύουν ότι το CDS και η ΔΕΠΥ αφορούν διαφορετικού τύπου δυσκολίες προσοχής.
Αυτή η διάκριση έχει καταγραφεί σε μελέτες σε παιδιά, φοιτητές, νεαρά άτομα στο φάσμα του αυτισμού και άλλες ομάδες. Το CDS φαίνεται επίσης να διαφέρει από την υπνηλία κατά τη διάρκεια της ημέρας, κάτι που σημαίνει ότι η νοητική αποδέσμευση δεν αποτελεί απαραίτητα απλώς ένδειξη κακού ύπνου.
Τα συμπτώματα του CDS συνδέονται επίσης σταθερά με την κατάθλιψη και το άγχος, ακόμη και όταν οι ερευνητές συνυπολογίζουν τα συμπτώματα της ΔΕΠΥ. Η σύνδεση φαίνεται να είναι πιο σταθερή με την κατάθλιψη παρά με το άγχος, αν και οι επιστήμονες δεν γνωρίζουν με βεβαιότητα το γιατί.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης συσχέτιση ανάμεσα στα αυξημένα συμπτώματα CDS και στις αυτοκτονικές σκέψεις, ανεξάρτητα από τη ΔΕΠΥ και την κατάθλιψη.
Αξίζει να σημειωθεί πως τα συμπτώματα CDS είναι ιδιαίτερα συχνά σε νεαρά άτομα στο φάσμα του αυτισμού: εκτιμάται ότι το 30% έως 50% εμφανίζει αυξημένα συμπτώματα. Αυτή η επικάλυψη είναι ιδιαίτερα εμφανής στις διαφορές που αφορούν την κοινωνική αλληλεπίδραση και την επικοινωνία.
Γιατί το CDS παραμένει ένα επιστημονικό αίνιγμα
Οι ερευνητές δεν έχουν προσδιορίσει με ακρίβεια τι προκαλεί το CDS ούτε πώς θα πρέπει να ταξινομείται. Το ερευνητικό κενό είναι σημαντικό. Αναζήτηση σε βάσεις επιστημονικής βιβλιογραφίας, στο πλαίσιο της ανασκόπησης, εντόπισε περισσότερα από 45.000 δημοσιευμένα αποτελέσματα για τη ΔΕΠΥ, σε σύγκριση με μόλις μερικές εκατοντάδες για το CDS και την παλαιότερη ονομασία του συνολικά.
Οι συντάκτες της νέας μελέτης συγκρίνουν το σημερινό στάδιο της έρευνας για το CDS με εκείνο στο οποίο βρισκόταν η έρευνα για τη ΔΕΠΥ πριν από περίπου 40 χρόνια.
Οι επιστήμονες εξακολουθούν να διερευνούν τρεις πιθανότητες: το CDS μπορεί να αποτελεί αυτοτελή κατάσταση, υπότυπο της ΔΕΠΥ ή ένα μοτίβο συμπτωμάτων που εμφανίζεται σε διαφορετικές καταστάσεις ψυχικής υγείας. Την τελευταία πιθανότητα ενισχύει το εύρημα ότι πολλοί νέοι με αυξημένα συμπτώματα CDS, αλλά χωρίς αυξημένα συμπτώματα ΔΕΠΥ, είχαν λάβει κάποια άλλη ψυχιατρική διάγνωση.
Τι να κάνετε αν αναγνωρίζετε αυτές τις εμπειρίες
Αν η συχνή ονειροπόληση, η νοητική θολούρα ή η νωθρότητα σας φαίνονται οικείες, το CDS μπορεί να είναι ένας χρήσιμος όρος που αξίζει να γνωρίζετε. Ωστόσο, δεν αποτελεί επίσημη διάγνωση και οι ερευνητές δεν έχουν καθορίσει κάποια συγκεκριμένη θεραπεία.
Αντί να προσπαθείτε να βάλετε μόνοι σας μια διαγνωστική ετικέτα στα συμπτώματά σας, εξετάστε πώς επηρεάζουν την καθημερινότητά σας. Χάνετε συχνά τον ειρμό μιας συζήτησης ή δυσκολεύεστε να ολοκληρώσετε όσα έχετε να κάνετε;
Η συζήτηση αυτών των εμπειριών με έναν γιατρό ή ψυχοθεραπευτή μπορεί να βοηθήσει στον εντοπισμό πιθανών αιτιών, αλλά και κατάλληλων θεραπειών. Μπορείτε επίσης να αναφέρετε το CDS, εάν αισθάνεστε ότι τα συμπτώματά σας δεν ταιριάζουν απόλυτα στις πιο γνωστές περιγραφές.
Το σύνδρομο γνωστικής αποδέσμευσης ανοίγει ένα νέο πεδίο διερεύνησης, χωρίς ακόμη να αποτελεί επίσημη διάγνωση. Μέχρι να δοθούν σαφέστερες απαντήσεις, σημασία έχει να παρατηρείτε πώς αυτές οι δυσκολίες επηρεάζουν την καθημερινότητά σας και να τις συζητάτε με έναν ειδικό.