Σχέδιο 15ετίας για την κατασκευή πολεμικών πλοίων και υποβρυχίων στα ελληνικά ναυπηγεία
Τη θεσμοθέτηση ενός μακροπρόθεσμου προγράμματος, που θα εξασφαλίζει ότι σημαντικό μέρος των νέων πολεμικών πλοίων και υποβρυχίων του Πολεμικού Ναυτικού θα κατασκευάζεται στην Ελλάδα, προτείνει προς την ελληνική κυβέρνηση και ειδικότερα προς το υπουργείο Εθνικής Άμυνας η Ένωση Ελληνικών Ναυπηγείων, επιδιώκοντας παράλληλα την ενίσχυση της εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας και τη δημιουργία εξαγωγικών δυνατοτήτων προς τρίτες χώρες Στον πυρήνα της πρότασης βρίσκεται η θεσμοθέτηση ενός δεσμευτικού 15ετούς ναυπηγικού προγράμματος, το οποίο θα προσφέρει στις ελληνικές επιχειρήσεις έναν σταθερό ορίζοντα παραγγελιών και επενδύσεων. Μάλιστα το συγκεκριμένο σχέδιο συνδέεται παράλληλα με τη στενότερη συνεργασία μεταξύ Ελλάδας και Κύπρου στον αμυντικό τομέα προκειμένου να υπάρχουν κοινές προμήθειες, μεταφορά τεχνογνωσίας και αξιοποίηση των ευρωπαϊκών χρηματοδοτικών εργαλείων.
Σύμφωνα με την Ένωση, τα ελληνικά ναυπηγεία διαθέτουν πλέον τις υποδομές και το παραγωγικό οικοσύστημα που απαιτούνται για να αναλάβουν μεγαλύτερο μέρος των μελλοντικών ναυτικών εξοπλιστικών προγραμμάτων. Η δε λογική πίσω από το σχέδιο είναι ότι οι μεγάλες επενδύσεις στη ναυπηγική βιομηχανία δύσκολα μπορούν να στηριχθούν σε μεμονωμένες παραγγελίες. Εκτιμούν πως ένα πρόγραμμα δεκαπενταετούς διάρκειας θα επέτρεπε στις επιχειρήσεις να γνωρίζουν εγκαίρως τις μελλοντικές ανάγκες του Πολεμικού Ναυτικού, ώστε να επενδύσουν σε νέες εγκαταστάσεις, εξοπλισμό, προσωπικό και εξειδικευμένη τεχνογνωσία. Άλλωστε η διεθνής εμπειρία δείχνει πως η ανάπτυξη ισχυρής αμυντικής ναυπηγικής βιομηχανίας προϋποθέτει μακροχρόνιο σχεδιασμό και συνέχεια στις παραγγελίες.
Μάλιστα ως χαρακτηριστικό παράδειγμα το προεδρείο της Ένωσης Ελληνικών Ναυπηγείων φέρνει τη Νότια Κορέα και την Τουρκία, δύο χώρες που μέσα σε διαφορετικές χρονικές περιόδους επένδυσαν συστηματικά στη δημιουργία εγχώριας ναυπηγικής βάσης. Στην περίπτωση της Νότιας Κορέας, η κρατική στρατηγική για τη βαριά και χημική βιομηχανία που ανακοινώθηκε το 1973 έδωσε ιδιαίτερο βάρος και στον ναυπηγικό τομέα, επιταχύνοντας μια διαδικασία η οποία είχε ήδη ξεκινήσει. Το ναυπηγείο της Hyundai στο Ουλσάν είχε θεμελιωθεί το 1972, ενώ η Hyundai Shipbuilding & Heavy Industries ιδρύθηκε ως εταιρεία τον Δεκέμβριο του 1973. Τις επόμενες δεκαετίες η χώρα δημιούργησε έναν από τους ισχυρότερους ναυπηγικούς κλάδους παγκοσμίως.
Στην Τουρκία, αντίστοιχα, η ανάπτυξη του προγράμματος MILGEM χρησιμοποιείται από την Ένωση ως παράδειγμα μετάβασης από την αγορά ξένων πολεμικών πλοίων στην εγχώρια ανάπτυξη, κατασκευή και στη συνέχεια εξαγωγή ναυτικών πλατφορμών. Μάλιστα το MILGEM προέρχεται από τις λέξεις Milli και Gemi που σημαίνει «Εθνικό Πλοίο». Ξεκίνησε με στόχο η Τουρκία να μειώσει την εξάρτησή της από ξένους προμηθευτές και να αποκτήσει δική της ικανότητα σχεδίασης, ναυπήγησης και ολοκλήρωσης σύγχρονων πολεμικών πλοίων. Πρώτη κλάση του προγράμματος ήταν οι κορβέτες Ada, με πρώτο πλοίο την TCG Heybeliada (F-511) που ναυπηγήθηκε στην Κωνσταντινούπολη.
Πρόκειται για κορβέτα ανθυποβρυχιακού πολέμου, η οποία ξεχωρίζει για τη σχεδίαση stealth που της προσφέρει χαμηλό ίχνος στα ραντάρ. Έχει εκτόπισμα περίπου 2.400 τόνων, μήκος 99,56 μέτρα και αναπτύσσει μέγιστη ταχύτητα 29–30 κόμβων χάρη σε ένα συνδυασμένο σύστημα πρόωσης ντίζελ και αεριοστροβίλου (CODAG). Το σκάφος διαθέτει αυτονομία 10 έως 21 ημερών, επανδρώνεται από πλήρωμα 93 ατόμων και είναι εξοπλισμένο με προηγμένα οπλικά συστήματα, όπως ένα πυροβόλο OTO Melara 76mm, αντιπλοϊκούς πυραύλους Harpoon, σύστημα εγγύς προστασίας RAM, τορπίλες Mk.46, καθώς και ελικοδρόμιο που μπορεί να φιλοξενήσει ένα ελικόπτερο Sikorsky S-70B Seahawk.
Όσον αφορά τη χώρα μας τώρα, ιδιαίτερο βάρος στο προτεινόμενο σχέδιο δίνεται στο ποσοστό της εγχώριας συμμετοχής. Η Ένωση Ελληνικών Ναυπηγείων θέτει ως στόχο η ελληνική προστιθέμενη αξία σε ένα πρόγραμμα φρεγάτας ή υποβρυχίου να μπορεί να ξεπερνά το 70%, ώστε η δραστηριότητα να μην περιορίζεται στην τελική συναρμολόγηση του πλοίου. Αυτό σημαίνει ότι γύρω από τα ναυπηγεία θα πρέπει να συμμετέχουν ελληνικές επιχειρήσεις που παράγουν ηλεκτρονικά, επικοινωνιακά και άλλα συστήματα, εξαρτήματα, λογισμικό ή παρέχουν εξειδικευμένες τεχνικές υπηρεσίες. Σύμφωνα με τον πρόεδρο της Ένωσης Πάνο Ξενοκώστα, έχει ήδη χαρτογραφήσει ένα οικοσύστημα περισσότερων από 200 εταιρειών που θα μπορούσαν να συνδεθούν με μια τέτοια παραγωγική αλυσίδα.
Η συνεργασία ONEX – Hanwha
Στο νέο ναυπηγικό τοπίο εντάσσεται άλλωστε και η συμφωνία στρατηγικής συνεργασίας που υπέγραψαν τον Μάρτιο η ONEX Shipyards & Technologies και η νοτιοκορεατική Hanwha Ocean. Η συμφωνία αφορά τη δυνατότητα εγχώριας κατασκευής πολεμικών πλοίων και υποβρυχίων, τη δημιουργία μόνιμης γραμμής παραγωγής και υποστήριξης στην Ελλάδα, καθώς και εξαγωγική δραστηριότητα προς τρίτες χώρες. Η ίδια η ONEX αναφέρει ως στόχο ελληνική συμμετοχή άνω του 70%. Το μοντέλο που προωθείται βασίζεται στον συνδυασμό κορεατικής ναυπηγικής τεχνογνωσίας, ελληνικής παραγωγικής βάσης και δυτικών οπλικών και ηλεκτρονικών συστημάτων. Για την Ένωση Ελληνικών Ναυπηγείων πάντως, ζητούμενο είναι η χώρα μας να αποκτήσει σταδιακά μόνιμες γραμμές παραγωγής και υποστήριξης και όχι να ενεργοποιεί τα ναυπηγεία περιστασιακά, μόνο όταν υπάρχει μια μεγάλη εθνική παραγγελία.
Το σχέδιο έχει εξαρχής και εξαγωγική διάσταση. Η πρόταση προβλέπει ότι οι πλατφόρμες που θα ναυπηγούνται στην πατρίδα μας δεν θα προορίζονται αποκλειστικά για τις ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις, αλλά θα μπορούν να διεκδικούν παραγγελίες από άλλες ευρωπαϊκές ή συμμαχικές χώρες. Στόχος είναι η εγχώρια παραγωγή να αποκτήσει την απαιτούμενη κλίμακα ώστε τα ναυπηγεία και οι εταιρείες που τα πλαισιώνουν να μπορούν να διατηρούν σταθερό κύκλο εργασιών ανεξάρτητα από το χρονοδιάγραμμα των ελληνικών εξοπλιστικών προγραμμάτων.
Το «κλειδί» του EDIP
Σημαντικό ρόλο στην πρόταση έχει το European Defence Industry Programme, γνωστό ως EDIP. Είναι το νέο πρόγραμμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας. Διαθέτει προϋπολογισμό 1,5 δισ. ευρώ για την περίοδο 2025-2027 και στοχεύει, μεταξύ άλλων, στην αύξηση της παραγωγικής ικανότητας της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας, στην ενίσχυση των εφοδιαστικών αλυσίδων και στην προώθηση κοινών προμηθειών μεταξύ των κρατών-μελών.
Σε σχέση με παλαιότερα εργαλεία που επικεντρώνονταν σε μεγαλύτερο βαθμό στην έρευνα και την ανάπτυξη, το EDIP φθάνει βαθύτερα στο στάδιο της βιομηχανικής παραγωγής. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε την άνοιξη ένα πολυετές πρόγραμμα εργασίας ύψους 1,5 δισ. ευρώ, με περισσότερα από 700 εκατ. ευρώ να κατευθύνονται στην ενίσχυση της παραγωγής αμυντικών προϊόντων και κρίσιμων εξαρτημάτων. Ανάλογα με την πρόσκληση, η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση μπορεί να καλύπτει από το 35% έως και το 100% των επιλέξιμων δαπανών ενός έργου. Το ευρωπαϊκό πλαίσιο ευνοεί ταυτόχρονα τις συνεργασίες μεταξύ κρατών και επιχειρήσεων. Στους στόχους του EDIP περιλαμβάνονται η ενίσχυση των κοινών προμηθειών, η ανάπτυξη της ευρωπαϊκής παραγωγικής δυναμικότητας και η δημιουργία μακροχρόνιων μηχανισμών συνεργασίας στον τομέα των εξοπλισμών. Προβλέπεται επίσης ισχυρή ευρωπαϊκή προτίμηση στην προέλευση των εξαρτημάτων, ώστε το μεγαλύτερο μέρος της οικονομικής αξίας των χρηματοδοτούμενων προγραμμάτων να παραμένει εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των συνδεδεμένων χωρών.
Σε αυτό το πεδίο επιχειρεί να τοποθετηθεί και η πρόταση για ελληνοκυπριακή ναυπηγική συνεργασία. Κοινά προγράμματα, στα οποία θα συμμετείχαν επιχειρήσεις των δύο χωρών και ενδεχομένως εταιρείες άλλων ευρωπαϊκών κρατών, θα μπορούσαν να διεκδικήσουν χρηματοδότηση στο πλαίσιο των διαθέσιμων ευρωπαϊκών εργαλείων. Το ακριβές ύψος των κονδυλίων που θα μπορούσαν να εξασφαλίσουν Ελλάδα και Κύπρος δεν μπορεί εκ των προτέρων να προσδιοριστεί, καθώς εξαρτάται από τις επιμέρους προσκλήσεις, τα έργα που θα κατατεθούν και την αξιολόγησή τους. Για την ελληνική ναυπηγική βιομηχανία, πάντως, το EDIP ανοίγει ένα νέο πεδίο χρηματοδότησης σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρεί να αυξήσει τις παραγωγικές δυνατότητες της αμυντικής της βιομηχανίας.