Δίκη Λίντσει Κλάνσι: Τι είναι η επιλόχεια ψυχική νόσος: Από την κατάθλιψη και το άγχος, έως την ψύχωση
Η υπόθεση της Λίντσεϊ Κλάνσι, της μητέρας από τη Μασαχουσέτη που κατηγορείται ότι σκότωσε τα τρία μικρά παιδιά της το 2023 και στη συνέχεια αποπειράθηκε να αυτοκτονήσει, επανέφερε στο επίκεντρο τη συζήτηση για τις ψυχικές διαταραχές μετά τον τοκετό.
Το δικαστήριο κήρυξε κακοδικία την Παρασκευή, καθώς οι ένορκοι δεν κατάφεραν να καταλήξουν σε ομόφωνη απόφαση. Η υπεράσπιση υποστήριξε ότι η Κλάνσι έπασχε από την πιο βαριά μορφή επιλόχειας ψυχικής νόσου, ενώ η εισαγγελία χαρακτήρισε τον θάνατο των παιδιών προσχεδιασμένη δολοφονία.
Η δικαστική αξιολόγηση της συγκεκριμένης υπόθεσης είναι διαφορετική από την ευρύτερη ιατρική συζήτηση. Οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι οι ψυχικές διαταραχές της περιγεννητικής περιόδου είναι πραγματικές και αντιμετωπίσιμες παθήσεις, οι οποίες δεν αποτελούν προσωπική αποτυχία ούτε ένδειξη ότι κάποια γυναίκα είναι «κακή μητέρα».
Τι είναι οι επιλόχειες ψυχικές διαταραχές
Ο όρος περιγράφει ένα ευρύ φάσμα συναισθηματικών, ψυχολογικών και συμπεριφορικών προβλημάτων που μπορεί να εμφανιστούν κατά την εγκυμοσύνη ή μετά τη γέννηση ενός παιδιού.
Δεν πρόκειται για μία και μοναδική κατάσταση. Στο φάσμα περιλαμβάνονται:
- Η παροδική θλίψη της λοχείας, γνωστή ως «baby blues»
- Η επιλόχεια κατάθλιψη
- Οι αγχώδεις διαταραχές και οι κρίσεις πανικού
- Η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή
- Η διαταραχή μετατραυματικού στρες
- Η επιλόχεια ψύχωση, η οποία είναι σπάνια αλλά ιδιαίτερα σοβαρή
Η συχνότερη από αυτές τις παθήσεις είναι η επιλόχεια κατάθλιψη. Σύμφωνα με τα αμερικανικά Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων, περίπου μία στις οκτώ γυναίκες στις ΗΠΑ που έχουν γεννήσει αναφέρει συμπτώματα επιλόχειας κατάθλιψης.
Πολλά περιστατικά, ωστόσο, ενδέχεται να μη διαγιγνώσκονται. Ορισμένες μητέρες ντρέπονται να μιλήσουν, αισθάνονται ενοχές ή πιστεύουν ότι όσα βιώνουν αποτελούν φυσιολογικό μέρος της μητρότητας.
Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στα «baby blues» και την επιλόχεια κατάθλιψη
Η θλίψη της λοχείας είναι πολύ συχνή και μπορεί να εμφανιστεί στις πρώτες ημέρες μετά τον τοκετό. Περιλαμβάνει εναλλαγές της διάθεσης, ευερεθιστότητα, κλάμα, άγχος, κόπωση και το αίσθημα ότι οι νέες ευθύνες είναι υπερβολικά δύσκολες.
Τα συμπτώματα είναι συνήθως ήπια και υποχωρούν μόνα τους μέσα σε λίγες ημέρες ή έως δύο εβδομάδες.
Η επιλόχεια κατάθλιψη είναι πιο έντονη, διαρκεί περισσότερο και μπορεί να επηρεάσει σοβαρά την καθημερινότητα. Τα συμπτώματά της ενδέχεται να περιλαμβάνουν:
- Επίμονη θλίψη ή απελπισία
- Απώλεια ενδιαφέροντος για δραστηριότητες που προηγουμένως προκαλούσαν ευχαρίστηση
- Έντονη κόπωση και έλλειψη ενέργειας
- Διαταραχές του ύπνου ή της όρεξης
- Δυσκολία συγκέντρωσης και λήψης αποφάσεων
- Αίσθημα ενοχής, αναξιότητας ή αποτυχίας
- Δυσκολία στη δημιουργία συναισθηματικού δεσμού με το βρέφος
- Αμφιβολίες για την ικανότητα φροντίδας του παιδιού
- Σκέψεις αυτοτραυματισμού ή αυτοκτονίας
Σε αντίθεση με τη συνηθισμένη θλίψη της λοχείας, η επιλόχεια κατάθλιψη χρειάζεται αξιολόγηση από επαγγελματία υγείας και, ανάλογα με τη βαρύτητα των συμπτωμάτων, θεραπεία.
Ποιές γυναίκες κινδυνεύουν περισσότερο
Οι επιλόχειες ψυχικές διαταραχές μπορούν να εμφανιστούν σε οποιαδήποτε γυναίκα, ανεξάρτητα από την ηλικία, το εισόδημα ή το κοινωνικό της υπόβαθρο. Μπορούν επίσης να εκδηλωθούν σε ανθρώπους που δεν είχαν προηγουμένως αντιμετωπίσει κάποιο πρόβλημα ψυχικής υγείας.
Παράγοντες που μπορεί να αυξήσουν τον κίνδυνο είναι:
- Το προσωπικό ή οικογενειακό ιστορικό κατάθλιψης, άγχους ή διπολικής διαταραχής
- Μια δύσκολη εγκυμοσύνη ή ένας τραυματικός τοκετός
- Οι επιπλοκές στην υγεία της μητέρας ή του βρέφους
- Η γέννηση διδύμων ή περισσότερων παιδιών
- Η έλλειψη βοήθειας από το οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον
- Οι οικονομικές δυσκολίες
- Τα προβλήματα στη σχέση με τον σύντροφο
- Η ανεπιθύμητη ή μη προγραμματισμένη εγκυμοσύνη
- Η έντονη στέρηση ύπνου και άλλα στρεσογόνα γεγονότα
Οι ειδικοί εκτιμούν ότι δεν υπάρχει μία μοναδική αιτία. Οι ορμονικές μεταβολές, η σωματική καταπόνηση του τοκετού, η έλλειψη ύπνου, οι ψυχολογικές πιέσεις και οι κοινωνικές συνθήκες μπορεί να λειτουργήσουν συνδυαστικά.
Πώς εκδηλώνεται το επιλόχειο άγχος
Το άγχος κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης ή μετά τη γέννηση ενός παιδιού είναι επίσης συχνό και μπορεί να συνυπάρχει με την κατάθλιψη.
Μια μητέρα μπορεί να ανησυχεί υπερβολικά για την υγεία και την ασφάλεια του βρέφους, να μην μπορεί να χαλαρώσει, να αισθάνεται διαρκή φόβο ή να παρουσιάζει κρίσεις πανικού. Μπορεί επίσης να έχει επίμονες, τρομακτικές σκέψεις που της προκαλούν μεγάλη δυσφορία.
Το άγχος μετατρέπεται σε ιατρικό πρόβλημα όταν είναι έντονο, διαρκεί για μεγάλο χρονικό διάστημα και δυσκολεύει τη φροντίδα της μητέρας, του παιδιού ή την εκτέλεση καθημερινών δραστηριοτήτων.
Τι είναι η επιλόχεια ψύχωση
Η επιλόχεια ψύχωση αποτελεί την πιο σπάνια και σοβαρή μορφή ψυχικής διαταραχής μετά τον τοκετό. Σύμφωνα με επιστημονικές εκτιμήσεις, εμφανίζεται περίπου σε μία έως δύο γυναίκες ανά 1.000 γεννήσεις.
Τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν:
- Ψευδαισθήσεις, όπως το να βλέπει ή να ακούει κάποια πράγματα που δεν υπάρχουν
- Παραληρητικές ιδέες και πεποιθήσεις που δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα
- Έντονη σύγχυση και αποδιοργανωμένη σκέψη
- Παράνοια
- Απότομες και ακραίες μεταβολές της διάθεσης
- Πολύ μειωμένη ανάγκη για ύπνο
- Ασυνήθιστη διέγερση ή υπερδραστηριότητα
- Επικίνδυνες σκέψεις ή συμπεριφορές
Η επιλόχεια ψύχωση είναι επείγουσα ιατρική κατάσταση, επειδή μπορεί να θέσει σε κίνδυνο τόσο τη μητέρα όσο και το παιδί. Απαιτεί άμεση αξιολόγηση και συχνά νοσηλεία.
Η παρουσία τρομακτικών ή ανεπιθύμητων σκέψεων δεν σημαίνει αυτομάτως ότι κάποια γυναίκα θα ενεργήσει σύμφωνα με αυτές. Ωστόσο, κάθε αναφορά σε αυτοτραυματισμό, πρόκληση βλάβης στο παιδί, ψευδαισθήσεις, παραλήρημα ή απώλεια επαφής με την πραγματικότητα πρέπει να αντιμετωπίζεται αμέσως από επαγγελματίες υγείας.
Πώς αντιμετωπίζονται αυτές οι διαταραχές
Η θεραπεία εξαρτάται από τη διάγνωση και τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων. Μπορεί να περιλαμβάνει ψυχοθεραπεία, φαρμακευτική αγωγή ή συνδυασμό των δύο.
Η επιλογή φαρμάκων κατά την εγκυμοσύνη ή τον θηλασμό πρέπει να γίνεται αποκλειστικά σε συνεργασία με γιατρό, ώστε να αξιολογούνται τα οφέλη και οι πιθανοί κίνδυνοι για τη μητέρα και το παιδί.
Η υποστήριξη από την οικογένεια είναι επίσης σημαντική, ιδιαίτερα όσον αφορά τη φροντίδα του βρέφους, την ξεκούραση και τη δυνατότητα της μητέρας να ακολουθήσει τη θεραπεία της. Σε σοβαρές περιπτώσεις και ιδιαίτερα στην επιλόχεια ψύχωση μπορεί να χρειαστεί άμεση νοσηλεία.
Οι γιατροί συνιστούν την αναζήτηση βοήθειας όταν τα συμπτώματα διαρκούν περισσότερο από δύο εβδομάδες, επιδεινώνονται ή εμποδίζουν τη μητέρα να φροντίσει τον εαυτό της και το παιδί.