Πόσο μπορεί η «οικονομική D-Day» του Τραμπ να πλήξει το Ιράν – «Οι ΗΠΑ έχουν σχεδόν κολλήσει σε αυτόν τον πόλεμο»

Σχεδόν έξι μήνες αφότου ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, υποσχέθηκε μια γρήγορη νίκη επί του Ιράν, η σύγκρουση φαίνεται να βρίσκεται σε αδιέξοδο, ενώ οι προοπτικές για στρατιωτική νίκη ή διαπραγματευτική λύση γίνονται όλο και πιο αμυδρές. Για να ξεπεραστεί το αδιέξοδο, ο Τραμπ έχει ανακοινώσει μια «οικονομική D-Day», στο πλαίσιο της οποίας κάθε χώρα που θα συναλλάσσεται με το Ιράν θα αντιμετωπίσει «τεράστιες» οικονομικές συνέπειες.

Το Ιράν, ωστόσο, αντιμετωπίζει εδώ και καιρό κυρώσεις και μέχρι στιγμής έχει δείξει προθυμία να αντέξει τις δυσκολίες και ικανότητα να προσαρμοστεί στην τεράστια οικονομική και στρατιωτική πίεση, καθώς η σύγκρουση παρατείνεται.

Το βασικό ερώτημα για τις ΗΠΑ είναι λοιπόν: θα αποδώσουν οι περαιτέρω κυρώσεις εκεί όπου άλλες στρατηγικές έχουν αποτύχει;

Οι ακριβείς μηχανισμοί της νέας εκστρατείας οικονομικής πίεσης των ΗΠΑ παραμένουν ασαφείς, με τον υπουργό Οικονομικών, Σκοτ Μπέσεντ, να υπόσχεται να τους αποκαλύψει σε συνέντευξη Τύπου στις 24 Αυγούστου. Ωστόσο, σε συνέντευξή του στο CNBC, ο Μπέσεντ κατέστησε σαφές ότι οι ΗΠΑ είναι πρόθυμες να αναλάβουν δράση εναντίον οποιασδήποτε χώρας – φίλης ή εχθρού – που πιστεύουν ότι προσφέρει στήριξη στο Ιράν.

«Είστε είτε μαζί μας είτε εναντίον μας», δήλωσε. «Αν επιμένετε να συναλλάσσεστε με το Ιράν, είτε μεταφέροντας χρήματα είτε αγοράζοντας το πετρέλαιό του, είτε πραγματοποιώντας θαλάσσιες μεταφορές, τότε το υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ και η αμερικανική κυβέρνηση… θα ασκήσουν όλη τους τη δύναμη και την επιρροή για να επιβάλουν κυρώσεις εναντίον σας».

Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς, χαρακτήρισε τις κυρώσεις ως «νέα φάση» της σύγκρουσης, στην οποία η οικονομική πίεση αποτελεί το «πιο αποτελεσματικό» εργαλείο που έχουν στη διάθεσή τους οι ΗΠΑ. «Θα προσπαθήσουν να ασκήσουν οικονομική πίεση εναντίον μας, αλλά αυτό που έχει αποδειχθεί τις τελευταίες δύο εβδομάδες είναι ότι αυτοί ένιωσαν πολύ μεγαλύτερη πίεση από εμάς», δήλωσε ο Βανς στην εκπομπή των Κλέι Τράβις και Μπακ Σέξτον. «Θα συνεχίσουμε με αυτόν τον τρόπο, διότι πιστεύουμε ότι είναι ο καλύτερος τρόπος για να επιτύχουμε τελικά τον τελικό στόχο», πρόσθεσε.

«Οι ΗΠΑ έχουν σχεδόν κολλήσει σε αυτόν τον πόλεμο»

Το Ιράν αντιμετωπίζει σημαντικές αμερικανικές κυρώσεις σχεδόν από την ίδρυση της Ισλαμικής Δημοκρατίας το 1979.

Η εκστρατεία οικονομικής πίεσης εντάθηκε μετά την αποχώρηση της πρώτης κυβέρνησης Τραμπ από το Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης (JCPOA), μια συμφωνία του 2015 μεταξύ των παγκόσμιων δυνάμεων και του Ιράν με στόχο τον περιορισμό του πυρηνικού του προγράμματος.

Και στην τρέχουσα σύγκρουση, η αμερικανική κυβέρνηση έχει ήδη ανακοινώσει την «Επιχείρηση Οικονομική Οργή», μια διττή οικονομική εκστρατεία των ΗΠΑ που συνδυάζει κυρώσεις, συντονισμένες από το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών, κατά των χρηματοοικονομικών ροών του καθεστώτος και ναυτικό αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών.

Ο Ιμράν Μπαγιούμι, εμπειρογνώμονας γεωστρατηγικής στο Atlantic Council της Ουάσιγκτον και πρώην σύμβουλος πολιτικής του υπουργείου Άμυνας, δήλωσε στο BBC ότι η τελευταία ανακοίνωση ήταν πιθανώς αποτέλεσμα της αυξανόμενης απογοήτευσης που προκάλεσε το γεγονός ότι άλλες επιλογές δεν απέδωσαν τα αποτελέσματα που επιθυμεί ο Τραμπ.

«Πρόκειται ουσιαστικά για την αναγνώριση ότι οι ΗΠΑ έχουν σχεδόν κολλήσει σε αυτόν τον πόλεμο», είπε. «Είναι μια ακόμη προσπάθεια άσκησης οικονομικής πίεσης».

«Αυτό είναι απλώς ένα ακόμη εργαλείο που χρησιμοποιούν οι ΗΠΑ», πρόσθεσε ο Μπαγιούμι. «Δεν έχουμε δει την κυβέρνηση να χαράσσει μια σαφή στρατηγική, είτε με στρατιωτικά είτε με οικονομικά μέσα. Το ερώτημα του τι προσπαθούν να επιτύχουν οι ΗΠΑ παραμένει αναπάντητο».

Ο Μάικλ Πάρκερ, ο οποίος εργάστηκε για οκτώ χρόνια στο Γραφείο Ελέγχου Ξένων Περιουσιακών Στοιχείων (OFAC) και είναι ειδικός σε θέματα οικονομικών κυρώσεων, δήλωσε ότι η νέα στρατηγική πιθανότατα θα αποτελεί μια προσπάθεια «επέκτασης της οικονομικής εμβέλειας» των κυρώσεων, στοχεύοντας τρίτες χώρες που εξακολουθούν να διατηρούν σχέσεις με το Ιράν, αλλά των οποίων οι οικονομίες εξαρτώνται από το δολάριο ΗΠΑ.

«Μέχρι στιγμής, οι ΗΠΑ έχουν χρησιμοποιήσει σε μεγάλο βαθμό την απειλή αυτών των δευτερογενών κυρώσεων κατά ξένων χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων για να ενθαρρύνουν τη συμμόρφωση με την πολιτική των κυρώσεων», ανέφερε. «Αλλά αυτός είναι ένας μοχλός που παραμένει σε κάποιο βαθμό ανεξερεύνητος, στο βαθμό που στοχεύει οτιδήποτε σχετίζεται με το δολάριο ΗΠΑ και ταυτόχρονα σχετίζεται με το Ιράν», πρόσθεσε ο Πάρκερ.

Ως παράδειγμα, ο Πάρκερ ανέφερε ξένα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα που βοηθούν το Ιράν να παρακάμψει τις κυρώσεις ή διοχετεύουν χρήματα στα ιρανικά ταμεία.

«Το Ιράν προσαρμόζεται πολύ γρήγορα»

Το πώς θα αντιδράσει το Ιράν σε αυτές τις κινήσεις παραμένει ασαφές, αλλά ειδικοί σε θέματα κυρώσεων αναφέρουν ότι το Ιράν έχει αποδειχθεί μέχρι στιγμής ικανό να χρησιμοποιεί παράτυπους διαύλους για να παρακάμψει τις κυρώσεις — όπως «σκιώδη» πλοία που μεταφέρουν πετρέλαιο ή νέες εμπορικές επιχειρήσεις που δεν περιλαμβάνονται στον κατάλογο των αμερικανικών κυρώσεων.

«Συνεχώς βλέπουμε να εμφανίζονται νέα ονόματα, επειδή το Ιράν προσαρμόζεται πολύ γρήγορα», δήλωσε ο Μοχάμεντ Χαμούδα, υπεύθυνος ελέγχου εξαγωγών και κυρώσεων στο Χρηματιστήριο του Λονδίνου. «Όποιες κυρώσεις κι αν επιβληθούν, βρίσκουν έναν νέο τρόπο να τις παρακάμψουν».

Αυτές οι αντεπιθέσεις του Ιράν, πρόσθεσε, συχνά αναγκάζουν όσους είναι επιφορτισμένοι με την επιβολή της συμμόρφωσης να παίζουν ένα παιχνίδι καταδίωξης.

«Οι κυρώσεις υπάρχουν μόνο στα χαρτιά, αλλά η σκληρή δουλειά γίνεται πίσω από τα παρασκήνια», πρόσθεσε ο Χαμούδα. «Υπάρχουν ομάδες σε όλο τον κόσμο που προσπαθούν να επιβάλουν τις κυρώσεις και να εντοπίσουν τα εμπλεκόμενα μέρη, και αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο το Ιράν πρέπει να προσπαθεί να προσαρμοστεί».

Το πόσο αποτελεσματικές θα είναι αυτές οι κυρώσεις θα καθοριστεί σε μεγάλο βαθμό από τον τρόπο με τον οποίο θα αντιδράσουν οι χώρες που τελικά μπαίνουν στο στόχαστρο – στις οποίες θα μπορούσαν να περιλαμβάνονται σύμμαχοι των ΗΠΑ όπως η Τουρκία και το Ιράκ, καθώς και η Κίνα.

«Κάποια πράγματα είναι εκτός του ελέγχου του Ιράν», είπε ο Πάρκερ. «Η ικανότητα του Ιράν να παρακάμψει ή να αποφύγει τις κυρώσεις εξαρτάται, σε μεγάλο βαθμό, από την προθυμία άλλων χωρών και χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων να του [στο Ιράν] παρέχουν πρόσβαση στο επίσημο τραπεζικό σύστημα».

Ο Πάρκερ πιστεύει ότι οι κυρώσεις είναι «τόσο ισχυρές» όσο η προθυμία των χωρών-στόχων να συμμορφωθούν με τους στόχους της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής, διαφορετικά θα αντιμετωπίσουν ενδεχομένως επώδυνες κυρώσεις στο εμπόριο που αφορά το δολάριο ΗΠΑ.

Ορισμένοι ειδικοί αμφισβητούν αν αυτή η προθυμία υπάρχει επί του παρόντος.

«Δεν μπορώ πραγματικά να φανταστώ την Κίνα να συμφωνεί σε κάτι τέτοιο, για παράδειγμα», είπε ο Μπαγιούμι. «Όλα αυτά τα κράτη κατάφεραν να προασπίσουν τα δικά τους συμφέροντα απέναντι στην κυβέρνηση Τραμπ».

«Το βασικό είναι ότι πρόκειται απλώς για ένα ακόμη εργαλείο», πρόσθεσε. «Ωστόσο, παραμένει το ευρύτερο ζήτημα της στρατηγικής. Χωρίς αυτή, δεν είμαι σίγουρος ότι αυτό θα αλλάξει κάτι μακροπρόθεσμα».