Μπήκαμε στο πρώτο fitting με την Άννα Πιρότσι για την αναβίωση της ιστορικής «Μήδειας» στην Επίδαυρο -Αποκλειστικό βίντεο

Εξήντα πέντε χρόνια μετά την ιστορική εμφάνιση της Μαρίας Κάλλας στην Επίδαυρο, η «Μήδεια» του Λουίτζι Κερουμπίνι επιστρέφει στο αρχαίο θέατρο με πρωταγωνίστρια την Άννα Πιρότσι. Λίγες ημέρες πριν από την πρεμιέρα, το iefimerida μπήκε στο fitting με την θρυλική σοπράνο να αντικρύζει πρώτη φορά τα ρούχα -από τα αυθεντικά του Τσαρούχη μέχρι τα νέα της Τότα Πρίτσα.

Η Άννα Πιρότσι στέκεται μπροστά στον καθρέφτη, στο ενδυματολογικό τμήμα της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, νομίζω έναν όροφο κάτω από τη γη. Για λίγα δευτερόλεπτα όλοι σταματούν να μιλούν καθώς η ενδυματολόγος Τότα Πρίτσα σηκώνει προσεκτικά τη βαριά πορφυρή κάπα της Μήδειας και την ακουμπά στους ώμους της.

Το ύφασμα πέφτει μέχρι το πάτωμα σχηματίζοντας πτυχώσεις που θυμίζουν βυζαντινή τοιχογραφία. Επικρατεί απόλυτη σιγή. Η φημισμένη Ιταλίδα δραματική υψίφωνος, γυρίζει αργά το σώμα της για να δει την πλάτη του κοστουμιού. Αγγίζει το ύφασμα, παρατηρεί τις λεπτομέρειες, πλησιάζει τον καθρέφτη. «Υπάρχει πολλή λεπτομέρεια στο πίσω μέρος του κοστουμιού», λέει κοιτάζοντας την αντανάκλασή της.

Για λίγες στιγμές μοιάζει να ξεχνά ότι βρίσκεται σε δοκιμή κοστουμιών. Τραγουδάει, ψιθυρίζει σχεδόν, σαν προσευχή «Medea». Χαμογελά. «Είναι καταπληκτικό». Η εικόνα της Μήδειας αρχίζει να εμφανίζεται μπροστά μας.

Όλη αυτή την ώρα η Τότα Πρίτσα παρακολουθεί κάθε λεπτομέρεια, δεν κοιτάζει απλώς αν η κάπα πέφτει σωστά στους ώμους ή αν η πτυχή του υφάσματος ακολουθεί την κίνηση του σώματος. Παρακολουθεί να ολοκληρώνεται μια διαδρομή που ξεκίνησε πολύ πριν η Εθνική Λυρική Σκηνή αποφασίσει να επαναφέρει τη θρυλική «Μήδεια» του Κερουμπίνι στην Επίδαυρο και πολύ πριν η Άννα Πιρότσι βρεθεί στην Αθήνα για πρόβες.

Η ίδια θυμάται ακόμη την πρώτη φορά που συνάντησε τα κοστούμια του Γιάννη Τσαρούχη. Ήταν στις αρχές της διαδρομής της στη Λυρική, όταν συμμετείχε στην οργάνωση του ενδυματολογικού αρχείου. Ανάμεσα σε κούτες, κρεμάστρες και ρούχα από δεκάδες παραγωγές, βρέθηκε ξαφνικά μπροστά σε κομμάτια μιας παράστασης που είχε ήδη περάσει στον χώρο του μύθου. Άρχισε να τα ανακαλύπτει σε μια διαδικασία που θυμίζει ανασκαφή.

Δεν ήταν ακόμη η «Μήδεια» του Κερουμπίνι με ερμηνεύτρια της Κάλλας σε σκηνοθεσία Αλέξη Μινωτή και κοστούμια Γιάννη Τσαρούχη όπως τη γνώριζε ο κόσμος από τις φωτογραφίες. Ήταν τα ίδια τα ρούχα. Οι αποχρώσεις που δεν φαίνονταν ποτέ στις ασπρόμαυρες εικόνες. Οι πτυχώσεις. Το βάρος των υφασμάτων. Η αίσθηση ότι κρατούσε στα χέρια της ένα ζωντανό, κομμάτι ιστορίας.

Αυτή η πρώτη συνάντηση δεν την εγκατέλειψε ποτέ. «Είναι κάτι χρόνια που έψαχνα να βρω αυτά τα ρούχα», μου λέει, καθώς παρακολουθούμε στο τμήμα μακιγιάζ την Άννα Πιρότσι να φοράει την περούκα του ρόλου.

Ίσως γι’ αυτό, όταν ανατέθηκε η ανασύνθεση των κοστουμιών της ιστορικής παραγωγής του 1961 που αναβιώνει στις 20 Ιουνίου στην Επίδυαρο, δεν ένιωσε πως ξεκινούσε μια καινούργια δουλειά. Είχε την αίσθηση πως επέστρεφε σε μια παλιά εκκρεμότητα.

Γύρω μας, οι τοίχοι του εργαστηρίου μοιάζουν να αφηγούνται αυτή την αναζήτηση. Δεκάδες φωτογραφίες είναι καρφιτσωμένες δίπλα σε σχέδια, χρωματικές δοκιμές, δείγματα υφασμάτων, φωτοτυπίες, σημειώσεις με μολύβι. Χορωδοί, Αργοναύτες, ιέρειες, στρατιώτες, μέλη του χορού. Σε μια γωνιά περιμένουν περούκες πάνω σε λευκά κεφάλια από φελιζόλ. Σε μια άλλη, κοστούμια που μοιάζουν να έχουν βγει μόλις από φωτογραφία του 1961. Πλάι στα αυθεντικά κομμάτια, η Πρίτσα έχει δημιουργήσει τα δικά της. Με προκαλεί να ξεχωρίσω ποια είναι τα νέα και ποια τα παλιά. Είναι σχεδόν αδύνατον.

Η αναζήτηση την οδήγησε σε αρχεία, αποθήκες, φωτογραφίες και σχέδια που είχαν διασωθεί αποσπασματικά. Κάποια στιγμή την οδήγησε και στον Μυστρά, στην Παντάνασσα, όπου βρέθηκε στο πλαίσιο μιας άλλης δουλειάς που της ανέθεσε ο Γιώργος Κουμεντάκης.

«Ξαφνικά βρίσκομαι σε έναν χώρο, σαν από θαύμα όμως, όπου αναδύθηκαν όλα τα χρώματα, όλα αυτά που βλέπεις. Σαν να πήρε ο Τσαρούχης όλη τη μνήμη των παιδικών του χρόνων και να την έκανε την παλέτα του. Αν σου δείξω τις αγιογραφίες από την Παντάνασσα θα πάθεις σοκ. Οι ώχρες του, τα μπλε του, το ίντιγκο, τα πάντα. Είναι αυτά που βλέπουμε εδώ».

Δεν είναι μια αυθαίρετη σύνδεση αυτή που κάνει η Τότα Πρίτσα. Πολύ πριν γίνει ο ζωγράφος που θα διαμόρφωνε μια ολόκληρη αισθητική αντίληψη για την ελληνικότητα, ο νεαρός Γιάννης Τσαρούχης είχε βρεθεί στον Μυστρά συμμετέχοντας στις εργασίες συντήρησης των τοιχογραφιών της Παντάνασσας. Εκεί γνώρισε από κοντά τα βυζαντινά χρώματα, τις ώχρες, τα βαθιά μπλε και τα πορφυρά που μοιάζουν να αλλάζουν ανάλογα με το φως. Χρόνια αργότερα, αυτές οι μνήμες θα επέστρεφαν στους πίνακές του, στα σκηνικά του και, φυσικά, στα κοστούμια της Μήδειας.

Η Πρίτσα είναι πεπεισμένη ότι εκεί, μπροστά στις αγιογραφίες της Παντάνασσας, κατάλαβε ξαφνικά από πού ερχόταν ο χρωματικός κόσμος του.

«Κανένα από αυτά δεν είναι ίδιο. Όλα αυτά είναι λίγο διαφορετικά», λέει δείχνοντας τις αποχρώσεις γύρω μας. Ακούγοντάς την, είναι αδύνατο να μη σκεφτεί κανείς μια παλιά συνομιλία του Γιάννη Τσαρούχη με τον Διονύση Φωτόπουλο.

«Το πρώτο ήταν μαύρο με ιώδες πορφυρό, δηλαδή μελιτζανί», θυμάται. «Το δεύτερο ήταν γκριζο-μπλε με χρυσό υφαντό επάνω. Το τρίτο ήταν κόκκινο κεραμιδί, που όταν φωτιζόταν γινόταν vermillon».

Σε άλλο σημείο της ίδιας συνομιλίας θυμάται ακόμη και την περίφημη περούκα της Κάλλας, «λίγο σαν σαμουράι», όπως λέει χαρακτηριστικά, ενώ αφηγείται με χιούμορ πως κάποτε ένας άνθρωπος που είχε έρθει να παραλάβει τη Μήδεια, εντυπωσιασμένος από τα κοστούμια, ρώτησε: «Μα ποιος είναι τέλος πάντων αυτός ο Τσαρούχης;».

Η Τότα Πρίτσα με μία διαδικασία σχεδόν προσευχής, προσπαθεί να καταλάβει τον τρόπο που το σκεφτόταν ο δημιουργός του. Και όσο μου μιλάει για χρώματα που αλλάζουν κάτω από το φως, η Πιρότσι εξακολουθεί να κοιτάζει την κάπα στον καθρέφτη. Σηκώνει το χέρι στο πρόσωπο, ο μανδύας κρέμεται φαίνονται μόνο τα μάτια -και ποιος δεν θυμάται την ιστορική φωτογραφία της Κάλλας από την παράσταση.

Δεν είναι η πρώτη φορά που πρωταγωνιστεί στη «Μήδεια» του Κερουμπίνι, άλλωστε το ελληνικό κοινό την θαύμασε από κοντά στον ομώνυμο ρόλο, στην Εθνική Λυρική Σκηνή την άνοιξη του 2023. Τώρα είναι η ώρα να πρωταγωνιστήσει στην αναβίωση μιας ιστορικής παράστασης όπου συναντήθηκαν οι κορυφές των ελληνικών τεχνών.

Οι φωτογραφίες της Κάλλας έδειχναν πέρα από το κοστούμι έναν τρόπο κίνησης. Τον τρόπο που ο μανδύας άνοιγε καθώς προχωρούσε στην ορχήστρα. «Αυτό το ύφασμα το φτιάξαμε στο Σουφλί και είναι βαμβάκι με μετάξι. Είναι το ύφασμα του μανδύα που φοράει στην αρχή του έγου και κάνει αυτή την χαρακτηριστική κίνηση με το έργο», μου εξηγούν.

Σε μία κρεμάστρα ένα μαύρο κορδόνι κρέμεται χωρίς τίποτα να προδίδει την ιστορία που κουβαλά. «Το μόνο αυθεντικό κομμάτι που φέρει πάνω της είναι αυτό. Είναι το κορδόνι που το έβαλε γύρω γύρω από τη μέση της η Κάλλας. Και είναι της Κάλλας αυτό».

Όταν το κορδόνι δένεται γύρω από τη μέση της, η απόσταση ανάμεσα στο 1961 και στο σήμερα μοιάζει ξαφνικά μικρότερη. Η Πιρότσι χαμογελά «ναι, τώρα είναι αληθινά, τον ονειρευόμουν αυτόν τον ρόλο, τώρα όμως είναι αληθινός».  Στη σκηνή θα εμφανιστεί με δύο βασικά φορέματα -ένα μαύρο και ένα πορφυρό/μελιτζανί-και δύο μεταξωτές κάπες, σχεδιασμένες ειδικά για την αρχή και το φινάλε της όπερας.

Το Σάββατο το κοινό θα δει μια μεγάλη σοπράνο να ερμηνεύει τη Μήδεια. Εκείνο που δεν θα βλέπει είναι τα χρόνια που προηγήθηκαν αυτής της στιγμής· τις αποθήκες της Λυρικής, τις ώχρες της Παντάνασσας, το ύφασμα που υφάνθηκε στο Σουφλί και το κορδόνι που κάποτε είχε δεθεί γύρω από τη μέση της Μαρίας Κάλλας.

Επίδαυρος 20 Ιουνίου

Μήδεια του Λουίτζι Κερουμπίνι

Ιστορική παράσταση 1961

Σκηνοθεσία: Αλέξης Μινωτής

Σκηνικά,  κοστούμια: Γιάννης Τσαρούχης

Χορογραφία: Μαρία Χορς

Ανασύνθεση της ιστορικής παράστασης 1961

Καλλιτεχνική διεύθυνση: Γιώργος Κουμεντάκης

Μουσική διεύθυνση: Ζακ Λακόμπ

Σκηνοθεσία: Παναγής Παγουλάτος

Σκηνικά: Λίλη Πεζανού

Κοστούμια: Τότα Πρίτσα

Χορογραφία: Γιάννα Φιλιπποπούλου, Κέλλη Ζαμπέλα

Φωτισμοί: Χρήστος Τζιόγκας

Διεύθυνση χορωδίας: Αγαθάγγελος Γεωργακάτος

Μήδεια

Άννα Πιρότσι

Γλαύκη

Δανάη Κοντόρα

Νέρις

Αλίσα Κολόσοβα

Ιάσων

Ζαν-Φρανσουά Μπορράς

Κρέων

Τάσης Χριστογιαννόπουλος

Επικεφαλής της φρουράς

Γιάννης Σταματάκης

Πρώτη υπηρέτρια

Αιμιλία Τσιμιδάκη

Δεύτερη υπηρέτρια

Ειρήνη Αθανασίου

Με την Ορχήστρα και τη Χορωδία της Εθνικής Λυρικής Σκηνής