Ζάλη ή ίλιγγος; Το σώμα στέλνει σήμα κινδύνου και δεν πρέπει να το αγνοούμε

Πόσες φορές έχουμε πει «είναι απλώς μια ζαλάδα» και συνεχίσαμε την ημέρα μας; Για χιλιάδες ανθρώπους, όμως, η ζάλη και ο ίλιγγος δεν είναι μια παροδική ενόχληση, αλλά μια καθημερινή δοκιμασία που επηρεάζει την κίνηση, την αυτοπεποίθηση και την ποιότητα ζωής τους.

Ο Χριστόδουλος – Στυλιανός Χατζηβασίλης, φυσικοθεραπευτής – εξειδικευμένος στη διαχείριση ζάλης, ιλίγγου και μυοσκελετικού πόνου, μιλά στο Newsbeast για τα συμπτώματα που δεν πρέπει να υποτιμούμε, τις σύγχρονες θεραπευτικές δυνατότητες και το μήνυμα που θέλει να στείλει σε όσους έχουν μάθει να ζουν με το πρόβλημα αντί να το αντιμετωπίζουν.

• Πολλοί χρησιμοποιούν τους όρους «ζάλη» και «ίλιγγος» σαν να είναι το ίδιο. Ποια είναι η βασική διαφορά τους και τι μας λέει κάθε σύμπτωμα για την υγεία μας;

Πράγματι, στην καθημερινότητα υπάρχει αυτή η ταύτιση των όρων γιατί οι άνθρωποι μπερδεύουν το αίσθημα της ζάλης με αυτό του ιλίγγου. Στη ζάλη, ο άνθρωπος νιώθει ένα συνεχές σφίξιμο ή μια θολούρα στο κέντρο του κεφαλιού, ενώ ο ίλιγγος προκαλεί μια γενικότερη αδυναμία στο σώμα του και τις περισσότερες φορές είναι πολύ δύσκολο να σταθεί όρθιος ή ακόμη και να εστιάσει κάπου συγκεκριμένα.

Η ζάλη θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως μία αντίδραση του εγκεφάλου σε κάτι που τον «κουράζει» και συνήθως προκύπτει μετά από έντονη κούραση των ματιών ή από υπερβολικό “σφίξιμο” των μυών γύρω από την περιοχή του αυχένα και των ώμων. Στην περίπτωση του ιλίγγου, τα πράγματα είναι λίγο πιο σύνθετα γιατί το πρόβλημα μπορεί να βασίζεται στην κακή λειτουργία των αυτιών, των ματιών ή του αυχένα, οπότε χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση.

• Ποια είναι τα συχνότερα συμπτώματα που συνοδεύουν τον ίλιγγο και τη ζάλη; Πώς μπορεί κάποιος να καταλάβει ότι πρόκειται για πρόβλημα ισορροπίας και όχι απλώς για μια στιγμιαία αδιαθεσία;

Η ζάλη συνήθως συνοδεύεται από ένα αίσθημα γενικού σφιξίματος μέσα στο κεφάλι και/ή από μία θολούρα που εντείνεται όσο περνάει η ημέρα. Επίσης, δεν είναι λίγες οι φορές που εκδηλώνεται σφίξιμο και στην περιοχή γύρω από τα φρύδια.

Ο ίλιγγος, από την άλλη, δημιουργεί την ψευδαίσθηση ότι το άτομο πλέει πάνω σε μία βάρκα ή ότι το περιβάλλον γύρω του περιστρέφεται, δημιουργώντας έτσι τάσεις ναυτίας, προσωρινή απώλεια ακοής, αδυναμία στο να εστιάσει κάπου συγκεκριμένα ή ακόμη και να παραμείνει ακίνητος σε μία θέση.

Ένας εύκολος τρόπος να ελέγξει κάποιος τα επίπεδα ισορροπίας του είναι να δοκιμάσει να μείνει σε διάφορες θέσεις (καθιστή, όρθια, πλάγια) και να παρατηρήσει αν νιώθει σταθερός και σίγουρος για τον εαυτό του ή εάν έχει ανασφάλεια και ψάχνει να πιαστεί από κάπου. Με τον όρο “στιγμιαία αδιαθεσία” κυρίως αναφερόμαστε στη λεγόμενη ορθοστατική υπόταση, δηλαδή μια ξαφνική πτώση της αρτηριακής πίεσης όταν κάποιος σηκώνεται απότομα από το κρεβάτι ή την καρέκλα και συνήθως διαρκεί ελάχιστα δευτερόλεπτα.

Συνοπτικά, στην περίπτωση που το πρόβλημα είναι η ισορροπία, το άτομο νιώθει συνεχώς ότι θα παραπατήσει ή θα πέσει αν του ζητηθεί κάτι πιο απαιτητικό για τα δικά του δεδομένα, ενώ στην ορθοστατική υπόταση το στιγμιαίο “μαύρισμα” υποχωρεί σχεδόν αμέσως.

• Πότε η ζάλη είναι ένα αθώο σύμπτωμα και πότε πρέπει να μας ανησυχήσει ώστε να αναζητήσουμε άμεσα ιατρική βοήθεια;

Όλα έχουν να κάνουν με το αίτιο, την ένταση και τη διάρκεια του επεισοδίου. Αν, για παράδειγμα, ζαλιζόμαστε επειδή για ατελείωτες ώρες βρισκόμαστε μπροστά σε μία οθόνη ή σε χώρο με έντονο φωτισμό, δεν θα ανησυχήσουμε γιατί είναι λογικό να νιώσουμε κάποια μορφή ζάλης. Ομοίως, είναι πολύ πιθανό να προκληθεί ζάλη αν φέρνουμε το σώμα μας σε ακραίες καταστάσεις όπως έντονη άσκηση, ασιτία, αφυδάτωση, αϋπνία. Γενικά, πρέπει να καταλάβουμε ότι η ζάλη είναι η εύλογη αντίδραση/απάντηση του σώματος μας σε κάτι που κάνουμε λάθος. Εάν, όμως, η ζάλη είναι έντονη, δεν υποχωρεί με ανάπαυση και μας αναγκάζει να περιορίσουμε τις καθημερινές μας λειτουργίες, τότε αυτή αποτελεί σοβαρή ένδειξη ότι θα πρέπει να αναζητηθεί άμεση ιατρική βοήθεια.

Ο Χριστόδουλος – Στυλιανός Χατζηβασίλης, φυσικοθεραπευτής – εξειδικευμένος στη διαχείριση ζάλης, ιλίγγου και μυοσκελετικού πόνου

• Ποιος είναι ο ρόλος του φυσικοθεραπευτή στην αντιμετώπιση του ιλίγγου;

Αρχικά, ο φυσικοθεραπευτής που θα ασχοληθεί με περιστατικά ιλίγγου πρέπει να διαθέτει εξειδικευμένη κατάρτιση για να μπορεί να κάνει σωστή αξιολόγηση, να εφαρμόσει τους κατάλληλους χειρισμούς και να σχεδιάσει εξατομικευμένα πρωτόκολλα ασκήσεων. Όταν εντοπιστεί το αίτιο, το πρώτο στάδιο αντιμετώπισης συνήθως αφορά την κινητοποίηση της περιοχής που έχει υποστεί το μπλοκάρισμα. Επόμενο στάδιο είναι η σταδιακή έκθεση και επανεκπαίδευση του εγκεφάλου και κατ’ επέκταση του νευρικού συστήματος στα ποικίλα ερεθίσματα του περιβάλλοντος ώστε να αυξηθεί το κατώφλι αντοχής, με στόχο την προστασία και πρόληψη από μελλοντικό επεισόδιο.

• Υπάρχουν ασκήσεις ή τεχνικές που μπορούν να προσφέρουν γρήγορη ανακούφιση από τα συμπτώματα;

Ναι! Για την πλειοψηφία των συμπτωμάτων αρκεί η σωστή εκπαίδευση του ατόμου σε βασικές ασκήσεις συντονισμού όρασης και κίνησης ή χειρισμούς επανατοποθέτησης λίθων. Όπως τονίσαμε και προηγουμένως, το πιο σημαντικό βήμα είναι ο γρήγορος και στοχευμένος εντοπισμός του προβλήματος ώστε να ακολουθήσουν οι εξατομικευμένες ενέργειες.

• Πόσο αποτελεσματική είναι η φυσικοθεραπεία στις περιπτώσεις ιλίγγου; Μπορεί να λύσει οριστικά το πρόβλημα ή απαιτείται συνεχής διαχείριση;

Όπως σε κάθε πρόβλημα στη ζωή μας, έτσι και στο θέμα του ιλίγγου δεν υπάρχει μία ενιαία απάντηση. Όλα εξαρτώνται από το αίτιο που προκάλεσε το επεισόδιο, το βαθμό που έχει επηρεαστεί η συνολική “εικόνα” του ατόμου, καθώς και τη δυνατότητα αυτοΐασής του (η οποία μειώνεται με την αύξηση της ηλικίας). Για παράδειγμα, ένας οξύς παροξυσμικός ίλιγγος μετά από 1-2 θεραπείες μπορεί να υποχωρήσει πλήρως. Αντίθετα, στην περίπτωση που διαπιστωθούν διαταραχές στο σύστημα των αυτιών, ο ίλιγγος ενδέχεται να μην θεραπευτεί ποτέ πλήρως και να απαιτείται συνεχής διαχείριση με ασκήσεις συντήρησης και ίσως φαρμακευτική αγωγή.

• Τι μπορεί να κάνει ο καθένας μας για να προλάβει επεισόδια ζάλης και να προστατεύσει την ισορροπία του στην καθημερινότητα;

Το πιο απλό και αποτελεσματικό βήμα για να βοηθήσει κάποιος τον εαυτό του είναι να εντάξει στη ζωή του οποιαδήποτε μορφή σωματικής κίνησης, κατά προτίμηση συλλογικής, για καλύτερη οξυγόνωση του εγκεφάλου και των αυτιών. Παράλληλα, είναι σημαντικό στη διάρκεια της ημέρας να γίνονται διαλείμματα χαλάρωσης και αλλαγής στάσεων του σώματος, ώστε τα φορτία να μοιράζονται ομοιόμορφα σε όλο το σώμα και να μην καταπονούνται μεμονωμένες περιοχές.

• Ποιο είναι το σημαντικότερο μήνυμα που θα θέλατε να κρατήσουν οι άνθρωποι που ταλαιπωρούνται από συχνούς ιλίγγους ή ζαλάδες;

Το πιο σημαντικό μήνυμα που θα ήθελα να δώσω είναι μην υποτιμάτε αυτό που βιώνετε, επειδή απλά το συνηθίσατε!

Με τη σωστή διάγνωση, την άμεση αντιμετώπιση και την κατάλληλη αποκατάσταση μπορείτε να δείτε τεράστια βελτίωση στον τρόπο που ζείτε και κινείστε. Στην πράξη, είμαι υπέρμαχος της συνεργασίας μεταξύ των ειδικών στο χώρο της υγείας, γιατί όταν ενώνουμε τα διαφορετικά “εργαλεία” και τις γνώσεις μας, το τελικό αποτέλεσμα για τον ασθενή είναι πραγματικά εντυπωσιακό!