Τρεις απλοί και ευχάριστοι τρόποι για να επιβραδύνετε τη γήρανση του εγκεφάλου σας
Ο εγκέφαλος με το πέρασμα του χρόνου αλλάζει, όμως οι ειδικοί επιμένουν ότι η φθορά δεν είναι αναπόφευκτη. Αντίθετα, καθημερινές συνήθειες που κρατούν το μυαλό ενεργό μπορούν να ενισχύσουν τη μνήμη, τη σκέψη και τη συνολική λειτουργία του εγκεφάλου ακόμη και σε μεγαλύτερη ηλικία.
Και αυτό δεν σημαίνει ότι χρειάζονται δύσκολες ή εξαντλητικές ενέργειες. Έρευνες δείχνουν πως απλές και ευχάριστες δραστηριότητες μπορούν να βοηθήσουν τον εγκέφαλο να παραμείνει πιο ανθεκτικός απέναντι στη γήρανση και τη γνωστική εξασθένηση.
Οι επιστήμονες εξηγούν ότι με αυτόν τον τρόπο ενισχύεται το λεγόμενο «γνωστικό απόθεμα», δηλαδή η ικανότητα του εγκεφάλου να αντεπεξέρχεται καλύτερα στις αλλαγές που φέρνει η ηλικία. Ειδικοί, μιλώντας στο BBC, παρουσιάζουν τρεις δραστηριότητας που μας ενεργοποιούν νοητικά, κοινωνικά και σωματικά, ενισχύοντας αυτόν τον μηχανισμό προστασίας του εγκεφάλου…
1. Εξασκήστε τον προσανατολισμό σας
Μία από τις πιο αποτελεσματικές στρατηγικές για την προστασία του εγκεφάλου είναι η ενίσχυση του ιππόκαμπου, της περιοχής που σχετίζεται με τη μνήμη και τον χωρικό προσανατολισμό. Οι νευρολόγοι επισημαίνουν ότι αυτή είναι συχνά η πρώτη περιοχή που επηρεάζεται στη νόσο Αλτσχάιμερ, ακόμη και χρόνια πριν εμφανιστούν συμπτώματα.
Οι ειδικοί αναφέρουν ότι ένα από τα πρώτα σημάδια της νόσου είναι ο αποπροσανατολισμός. Για αυτό και η έγκαιρη ενίσχυση αυτής της λειτουργίας θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική.
Έρευνες έχουν δείξει ότι οδηγοί ταξί και ασθενοφόρων εμφανίζουν χαμηλότερα ποσοστά θνησιμότητας που σχετίζονται με το Αλτσχάιμερ, πιθανότατα επειδή χρησιμοποιούν συστηματικά τον εγκέφαλό τους για χωρική επεξεργασία και πλοήγηση. Επιπλέον, έχει παρατηρηθεί ότι οδηγοί ταξί που για χρόνια απομνημόνευαν δρόμους χωρίς τη βοήθεια χαρτών ή GPS είχαν μεγαλύτερο ιππόκαμπο.
Σε άλλη μελέτη, διαπιστώθηκε ότι υγιείς άνδρες που εκτελούσαν ασκήσεις χωρικής πλοήγησης επί τέσσερις μήνες βελτίωσαν τις ικανότητές τους και δεν παρουσίασαν τη συρρίκνωση του ιππόκαμπου που παρατηρείται συνήθως με την ηλικία.
Οι επιστήμονες σημειώνουν ότι δεν είναι ακόμη ξεκάθαρο αν η ενίσχυση αυτής της περιοχής μπορεί να αποτρέψει πλήρως την άνοια. Ωστόσο, η δημιουργία ισχυρού γνωστικού αποθέματος φαίνεται πως προσφέρει σημαντική προστασία. Οι ειδικοί τονίζουν επίσης ότι η υπερβολική εξάρτηση από το GPS έχει συνδεθεί με πιο αδύναμη χωρική μνήμη.
Πρακτικά, μπορούμε όλοι να ενισχύσουμε τον χωρικό μας προσανατολισμό με απλούς τρόπους:
- να δοκιμάζουμε νέες διαδρομές στις βόλτες μας,
- να αποφεύγουμε τη συνεχή χρήση GPS,
- να ασχοληθούμε με δραστηριότητες όπως ο προσανατολισμός στη φύση ή ακόμη και με παιχνίδια κατασκευών.
2. Μείνετε κοινωνικά ενεργοί
Η κοινωνική ζωή δεν βοηθά μόνο την ψυχολογία αλλά και τον εγκέφαλο. Πολλές μελέτες έχουν δείξει ότι οι άνθρωποι που διατηρούν έντονη κοινωνική δραστηριότητα εμφανίζουν καλύτερη εγκεφαλική υγεία και μικρότερο κίνδυνο γνωστικής έκπτωσης και άνοιας.
Ενδεικτικά, μία μεγάλη έρευνα παρατήρησης διαπίστωσε ότι όσοι είχαν έντονη κοινωνική δραστηριότητα στη μέση και μεγαλύτερη ηλικία είχαν 30% έως 50% μικρότερο κίνδυνο εμφάνισης άνοιας, καθώς ενίσχυαν το γνωστικό τους απόθεμα. Σε άλλη μελέτη με σχεδόν 2.000 ηλικιωμένους, διαπιστώθηκε ότι όσοι ήταν λιγότερο κοινωνικοί εμφάνισαν άνοια έως και πέντε χρόνια νωρίτερα.
Οι ειδικοί εξηγούν ότι οι συζητήσεις, οι ανταλλαγές απόψεων και η επικοινωνία λειτουργούν προστατευτικά για τον εγκέφαλο. Παράλληλα, η κοινωνική επαφή μειώνει το στρες, το οποίο όταν είναι χρόνιο έχει συνδεθεί με απώλεια νευρικών κυττάρων στον ιππόκαμπο.
Κατά τη διάρκεια μιας συζήτησης ενεργοποιούνται πολλές περιοχές του εγκεφάλου ταυτόχρονα, όπως εκείνες που σχετίζονται με τη γλώσσα, τη μνήμη και τον προγραμματισμό. Οι καλές κοινωνικές σχέσεις βοηθούν επίσης στη μείωση πολλών βιολογικών παραγόντων στρες.
3. Μην σταματάτε να μαθαίνετε
Οι επιστήμονες θεωρούν ότι ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες υγιούς γήρανσης είναι η συνεχής μάθηση. Τα άτομα που περνούν περισσότερα χρόνια στην εκπαίδευση εμφανίζουν χαμηλότερο κίνδυνο άνοιας, ενώ παρόμοια οφέλη προσφέρει και η διαρκής πνευματική δραστηριότητα σε όλη τη διάρκεια της ζωής.
Ο εγκέφαλος ανταποκρίνεται θετικά στην πρόκληση και στη νέα γνώση, καθώς έτσι ενισχύονται οι περιοχές που είναι πιο ευάλωτες στη γήρανση. Η διατήρηση της πνευματικής δραστηριότητας έχει συνδεθεί με πιο αργή γνωστική εξασθένηση.
Ένας βασικός λόγος είναι ότι η μάθηση βοηθά στη δημιουργία νέων νευρώνων και ενισχύει τις ήδη υπάρχουσες συνδέσεις. Πρόκειται για τη λεγόμενη νευροπλαστικότητα, δηλαδή την ικανότητα του εγκεφάλου να προσαρμόζεται και να αλλάζει σε όλη τη διάρκεια της ζωής. Οι ειδικοί τονίζουν ότι αυτή η ικανότητα δημιουργίας νέων νευρικών κυττάρων και συνάψεων ενισχύει την ανθεκτικότητα απέναντι στο Αλτσχάιμερ.
Μελέτες που παρακολούθησαν ανθρώπους από την παιδική ηλικία έως τα τέλη της δεκαετίας των 60 έδειξαν ότι το γνωστικό απόθεμα μπορεί να αυξηθεί μέσα από δραστηριότητες όπως η εκπαίδευση και τα δημιουργικά χόμπι. Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό στις μεγαλύτερες ηλικίες, όταν η καθημερινότητα γίνεται πιο προβλέψιμη και οι ευκαιρίες για μάθηση μειώνονται.
Οι τρόποι για να κρατήσει κανείς τον εγκέφαλο ενεργό είναι πολλοί. Ενδεικτικά, αναφέρονται: Η κηπουρική, η συμμετοχή σε λέσχες βιβλίου, οι συζητήσεις γύρω από νέα θέματα, η εκμάθηση νέων δεξιοτήτων, αλλά ακόμη και μικρές αλλαγές στη ρουτίνα, όπως η επιλογή μιας νέας διαδρομής για βόλτα. Το συμπέρασμα των ειδικών είναι σαφές: κάθε δραστηριότητα που ενεργοποιεί τον εγκέφαλο λειτουργεί θετικά, επιβραδύνοντας τη γήρανση και κάνοντας παράλληλα τη ζωή πιο ευχάριστη.