Τρεις πιθανές εξελίξεις στην κρίση της Κούβας: Οικονομική κατάρρευση, εσωτερική αναταραχή ή στρατιωτική επέμβαση των ΗΠΑ;
Εν μέσω μιας εκστρατείας μέγιστης πίεσης που έχει οδηγήσει στις πιο σημαντικές ελλείψεις καυσίμων και ενέργειας στην Κούβα εδώ και δεκαετίες, μια σταθερή φωνή Αμερικανών αξιωματούχων ζητά το τέλος της 66χρονης κομμουνιστικής κυβέρνησης του νησιού. Κι ενώ ο Ντόναλντ Τραμπ έχει δηλώσει ότι πιστεύει ότι δεν θα χρειαστεί «κλιμάκωση», ο Λευκός Οίκος έχει επίσης δεσμευτεί ότι δεν θα ανεχθεί ένα «παράνομο κράτος» 144 χλμ. από τις ακτές των ΗΠΑ.
Τι θα ακολουθήσει είναι αδύνατο να προβλεφθεί: οικονομική κατάρρευση, εσωτερική αναταραχή ή στρατιωτική επέμβαση των ΗΠΑ. Ακολουθούν τρεις πιθανές εξελίξεις, σύμφωνα με το βρετανικό BBC.
Οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να συλλάβουν τον Ραούλ Κάστρο
Η απαγγελία κατηγοριών εναντίον του Κάστρο για την κατάρριψη δύο πολιτικών αεροσκαφών από κουβανικά μαχητικά το 1996 προκάλεσε άμεσες εικασίες ότι οι αμερικανικές δυνάμεις θα μπορούσαν να ξεκινήσουν μια επιχείρηση για να τον συλλάβουν και να τον μεταφέρουν σε αμερικανικό δικαστήριο.
Μια τέτοια επιχείρηση δεν είναι χωρίς προηγούμενο.
Τον Ιανουάριο, αμερικανικές ειδικές δυνάμεις ξεκίνησαν μια αστραπιαία επιχείρηση στη Βενεζουέλα για να συλλάβουν τον πρόεδρο Νικολάς Μαδούρο – έναν μακροχρόνιο σύμμαχο της Κούβας – και να τον μεταφέρουν στη Νέα Υόρκη για να αντιμετωπίσει κατηγορίες για ναρκωτικά και όπλα.
Το 1989, σε μια πολύ μεγαλύτερη επιχείρηση – η «Επιχείρηση Δίκαιη Αιτία» – χιλιάδες Αμερικανοί στρατιώτες εισέβαλαν στον Παναμά για να ανατρέψουν και να συλλάβουν τον τότε ηγέτη της χώρας, Μανουέλ Νοριέγκα.
Ο πρόεδρος Τραμπ έχει μέχρι στιγμής αγνοήσει τις ερωτήσεις σχετικά με το αν εξετάζει το ενδεχόμενο μιας παρόμοιας επιχείρησης στην Κούβα. Ωστόσο, αρκετοί Αμερικανοί βουλευτές έχουν ζητήσει ανοιχτά να πραγματοποιηθεί μια παρόμοια αποστολή. «Δεν πρέπει να αποκλείσουμε καμία επιλογή», δήλωσε στους δημοσιογράφους ο γερουσιαστής της Φλόριντα, Ρικ Σκοτ. «Το ίδιο πράγμα που συνέβη στον Μαδούρο πρέπει να συμβεί και στον Ραούλ Κάστρο».
Εμπειρογνώμονες αναφέρουν ότι, από στρατιωτική άποψη, μια κίνηση για τη σύλληψη του Κάστρο είναι εφικτή, αλλά θα ήταν γεμάτη κινδύνους και επιπλοκές, συμπεριλαμβανομένης της προχωρημένης ηλικίας του και της πιθανής αντίστασής του.
«Κατά κάποιον τρόπο, ίσως να είναι ευκολότερο να τον απομακρύνουμε», δήλωσε ο Άνταμ Άισακσον, περιφερειακός εμπειρογνώμονας στο Washington Office on Latin America, μια ΜΚΟ. «Η συμβολική του αξία σημαίνει ότι φυλάσσεται πολύ αυστηρά, αλλά είναι σίγουρα εφικτό».
Ωστόσο, η απομάκρυνση του Κάστρο, ο οποίος παραιτήθηκε από την προεδρία το 2018, ενδέχεται να μην έχει σημαντικό αντίκτυπο στην ευρύτερη κουβανική κυβέρνηση, όπου εδώ και χρόνια θεωρείται σε μεγάλο βαθμό ως συμβολική φιγούρα με επιρροή.
«Δεν νομίζω ότι θα επηρεάσει πια πολύ την εξουσιαστική δομή στην Κούβα. Είναι 94 ετών», είπε ο Άισακσον. «Η δυναστεία της οικογένειας Κάστρο ασκεί επιρροή, αλλά δεν έχει κεντρική θέση σε αυτό που έχτισαν».
«Ωστόσο, για εσωτερικούς πολιτικούς λόγους, πιθανότατα θα ήταν ένα χτύπημα», πρόσθεσε. «Θα ήθελαν πολύ να ταπεινώσουν τους Κάστρο και να βάλουν πίσω από τα σίδερα έναν από τους αρχικούς επαναστάτες του 1959. Αλλά η στρατηγική αξία αυτού του εγχειρήματος είναι αμφισβητή».
Οι ΗΠΑ ενδέχεται να επιδιώξουν αλλαγή στην ηγεσία της Αβάνας
Μια πιθανότητα που έχουν προτείνει Αμερικανοί αξιωματούχοι – μεταξύ των οποίων και ο Τραμπ – είναι η ανάληψη της εξουσίας στην Αβάνα από νέα ηγεσία.
Αυτό το σενάριο, όπως έχουν επισημάνει ειδικοί, θα μπορούσε να μοιάζει με την αντικατάσταση του Μαδούρο από τη Ντέλσι Ροντρίγκεζ στη Βενεζουέλα, η οποία άφησε την κυβέρνηση σε μεγάλο βαθμό ανέπαφη, αν και σε άμεση επαφή με την κυβέρνηση Τραμπ.
Ο Τραμπ έχει δηλώσει επανειλημμένα ότι βρίσκεται ήδη σε επαφή με προσωπικότητες εντός της Κούβας που ελπίζουν σε αμερικανική βοήθεια εν μέσω της επιδείνωσης των οικονομικών προβλημάτων. «Η Κούβα ζητά βοήθεια και θα συζητήσουμε», έγραψε στο Truth Social στις 12 Μαΐου.
Λίγες μέρες αργότερα, ο διευθυντής της CIA, Τζον Ράτκλιφ, συναντήθηκε με Κουβανούς αξιωματούχους, μεταξύ των οποίων ο εγγονός του Κάστρο, Ραούλ Γκιγιέρμο Ροντρίγκεζ Κάστρο, και ο υπουργός Εσωτερικών, Λάζαρο Άλβαρες Κάσας.
«Θα συνεργαστούμε με τους Κουβανούς… τελικά πρέπει να πάρουν μια απόφαση. Το σύστημά τους απλά δεν λειτουργεί», δήλωσε ο υπουργός Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, στους δημοσιογράφους στη Φλόριντα την Πέμπτη, προσθέτοντας ότι η προτίμηση της κυβέρνησης είναι μια «διαπραγματεύσιμη συμφωνία».
Οι αλλαγές που επιθυμούν οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν τη δέσμευση για άνοιγμα της οικονομίας, προσέλκυση περισσότερων ξένων επενδύσεων και συμμετοχή ομάδων Κουβανών εξόριστων, καθώς και δέσμευση για τον τερματισμό της παρουσίας ρωσικών ή κινεζικών υπηρεσιών πληροφοριών στο νησί.
Είναι σημαντικό ότι αυτές οι αλλαγές θα μπορούσαν να αφήσουν την κυβέρνηση της Κούβας σε μεγάλο βαθμό ανέπαφη. «Όπως ήθελαν να αποφύγουν την αστάθεια στη Βενεζουέλα, έτσι θέλουν να αποφύγουν την αστάθεια και στην Κούβα», δήλωσε ο Μάικλ Σίφτερ, καθηγητής Λατινοαμερικανικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Τζορτζτάουν και πρώην επικεφαλής του think tank Inter-American Dialogue με έδρα την Ουάσινγκτον. «Το να επιβάλουν μια αλλαγή καθεστώτος θα ήταν πολύ επικίνδυνο», πρόσθεσε.
Αρκετοί ειδικοί με τους οποίους ήρθε σε επαφή το BBC δήλωσαν ότι η πρόκληση για την κυβέρνηση Τραμπ είναι ότι δεν υπάρχει κάποια άμεσα προφανής προσωπικότητα που να περιμένει στην ουρά εντός της Κούβας. «Δεν νομίζω ότι υπάρχει μια προφανής Ντέλσι Ροντρίγκεζ στην Κούβα, και η εξουσία λειτουργεί διαφορετικά στην Κούβα από ό,τι στη Βενεζουέλα», είπε ο Σίφτερ. «Είναι δύσκολο να βρουν αυτό που ψάχνουν, αλλά πιστεύω ότι αναζητούν κάποιο είδος κυβερνητικής δομής».
Η Κούβα θα μπορούσε να καταρρεύσει
Μια τρίτη πιθανότητα είναι η Κούβα να λυγίσει υπό το βάρος της τεράστιας οικονομικής πίεσης που αντιμετωπίζει, η οποία έχει ήδη οδηγήσει σε καθημερινές διακοπές ρεύματος διάρκειας πολλών ωρών και μαζική έλλειψη τροφίμων στο νησί.
«Δεν θα υπάρξει κλιμάκωση. Δεν νομίζω ότι είναι απαραίτητη», δήλωσε ο Τραμπ αυτή την εβδομάδα. «Το μέρος καταρρέει. Είναι μια καταστροφή, και έχουν χάσει τον έλεγχο σε κάποιο βαθμό».
Οι ειδικοί, ωστόσο, σκιαγραφούν μια πολύ πιο περίπλοκη εικόνα, στην οποία οι μηχανισμοί ελέγχου της κουβανικής κυβέρνησης επί του πληθυσμού της παραμένουν σε μεγάλο βαθμό ανέπαφοι, ακόμη και κατά τη διάρκεια μιας δύσκολης οικονομικής περιόδου.
«Πρέπει να γίνει διάκριση μεταξύ της κουβανικής οικονομίας και του κουβανικού κράτους και της κυβέρνησης», δήλωσε ο Σίφτερ. «Η κουβανική οικονομία μπορεί να καταρρεύσει, και μάλιστα καταρρέει… αλλά το κράτος εξακολουθεί να λειτουργεί, ειδικά στον τομέα της ασφάλειας».
Οποιαδήποτε κατάρρευση του κράτους θα μπορούσε επίσης να αποτελέσει πρόκληση για την κυβέρνηση Τραμπ, αν μεγάλος αριθμός Κουβανών εγκατέλειπε τη χώρα, ιδίως με προορισμό τις ΗΠΑ.
«Αν υπάρξει κατάρρευση, θα δείτε ένα μεγάλο μέρος του κουβανικού πληθυσμού να κάνει ό,τι μπορεί για να ξεφύγει, όπως έχουν κάνει από την Αϊτή όλα αυτά τα χρόνια», είπε ο Άισακσον. «Η Φλόριντα είναι το πιο κοντινό μέρος, αλλά θα περίμενα επίσης να δω κάποιους ανθρώπους να κατευθύνονται προς το Μεξικό».
Ο Άισακσον δήλωσε επίσης «έκπληκτος» που μια τέτοια μαζική έξοδος δεν είχε ήδη ξεκινήσει.
«Οι άνθρωποι πιθανώς επιβιώνουν με 1.000 ή 1.500 θερμίδες την ημέρα και δεν έχουν πρόσβαση σε βασική υγειονομική περίθαλψη», είπε. «Θα περίμενε κανείς ότι οι άνθρωποι θα είχαν ήδη αρχίσει να κατασκευάζουν τις βάρκες τους».