Λευκή πανώλη: Η ξεχασμένη ασθένεια επιστρέφει και θερίζει ζωές

Μία από τις αρχαιότερες και πιο θανατηφόρες ασθένειες της ανθρωπότητας φαίνεται να κάνει μια ανησυχητική επιστροφή στη σύγχρονη εποχή. Η φυματίωση, γνωστή και ως «λευκή πανώλη», ανέκτησε το 2023 τη θέση της ως η πιο θανατηφόρα λοιμώδης νόσος παγκοσμίως, αφού για ένα σύντομο διάστημα είχε ξεπεραστεί από τον COVID-19 κατά τα πρώτα τρία χρόνια της πανδημίας.

Παρότι οι Ηνωμένες Πολιτείες εξακολουθούν να καταγράφουν από τα χαμηλότερα ποσοστά διεθνώς, τα κρούσματα αυξάνονται σταθερά από το 2020, ανατρέποντας μια πορεία μείωσης που διήρκεσε τρεις δεκαετίες. Ενδεικτικό της κατάστασης είναι ότι μόλις αυτή την εβδομάδα, ο άνδρας που κατηγορείται για τη δολοφονία της 18χρονης φοιτήτριας του Πανεπιστημίου Λογιόλα, Σέρινταν Γκόρμαν, δεν εμφανίστηκε σε ακρόαση κράτησης, καθώς υποβάλλεται σε θεραπεία για φυματίωση.

Σύμφωνα με προσωρινά στοιχεία από τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (CDC), το 2025 καταγράφηκαν 10.260 περιστατικά φυματίωσης σε εθνικό επίπεδο, εκ των οποίων τα 967 σημειώθηκαν μόνο στη Νέα Υόρκη. Ωστόσο, ο πραγματικός αριθμός ενδέχεται να είναι υψηλότερος, καθώς τα συμπτώματα της νόσου συχνά συγχέονται με πιο κοινές ασθένειες, όπως η γρίπη ή ο RSV, με αποτέλεσμα να καθυστερεί η διάγνωση ή να χάνονται περιστατικά.

Οι ειδικοί στη δημόσια υγεία προειδοποιούν ότι η καθυστερημένη διάγνωση αποτελεί σοβαρό πρόβλημα, σύμφωνα με την nypost. Όσο περισσότερο η φυματίωση παραμένει αδιάγνωστη, τόσο αυξάνεται η μετάδοσή της, αλλά και ο κίνδυνος τα βακτήρια να αναπτύξουν ανθεκτικότητα στα αντιβιοτικά, καθιστώντας τη θεραπεία πιο δύσκολη.

Παρά τις ανησυχίες, η φυματίωση είναι νόσος που μπορεί να προληφθεί και, με την κατάλληλη θεραπεία, πολλοί ασθενείς θεραπεύονται πλήρως.

Τι είναι η φυματίωση

Η φυματίωση, γνωστή και ως «consumption» ή «robber of youth», είναι μια λοιμώδης νόσος που προσβάλλει κυρίως τους πνεύμονες, αλλά μπορεί να επεκταθεί και σε άλλα όργανα, όπως τα νεφρά, τη σπονδυλική στήλη και τον εγκέφαλο. Προκαλείται από βακτήρια που μεταδίδονται μέσω του αέρα. Όταν ένα άτομο με φυματίωση βήχει, φτερνίζεται, μιλά ή τραγουδά, απελευθερώνει μικροσκοπικά σταγονίδια που περιέχουν μικρόβια, τα οποία μπορούν να εισπνευστούν από άλλους.

Δεν νοσούν όλοι όσοι μολύνονται, ούτε μεταδίδουν όλοι τη νόσο. Υπάρχουν δύο βασικές μορφές: η ενεργή φυματίωση, που προκαλεί συμπτώματα και μεταδίδεται και η λανθάνουσα φυματίωση, κατά την οποία τα βακτήρια παραμένουν ανενεργά στο σώμα, χωρίς συμπτώματα και χωρίς μετάδοση.

Ωστόσο, η λανθάνουσα μορφή δεν είναι ακίνδυνη. Αν το ανοσοποιητικό σύστημα εξασθενήσει, μπορεί να εξελιχθεί σε ενεργή νόσο, κάτι που συμβαίνει στο 5% έως 10% των περιπτώσεων. Στις ΗΠΑ, εκτιμάται ότι έως και 13 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν με λανθάνουσα φυματίωση, ενώ πάνω από το 80% των περιστατικών προκύπτουν από παλαιές, αθεράπευτες λοιμώξεις που ενεργοποιούνται.

Συμπτώματα της ενεργής φυματίωσης

Τα συμπτώματα διαφέρουν ανάλογα με το σημείο του σώματος που έχει προσβληθεί. Γενικά περιλαμβάνουν πυρετό, ρίγη, νυχτερινούς ιδρώτες, απώλεια βάρους, κόπωση, αδυναμία και μειωμένη όρεξη.

Όταν η νόσος προσβάλλει τους πνεύμονες, τη συχνότερη μορφή, τα συμπτώματα εμφανίζονται σταδιακά και επιδεινώνονται με τον χρόνο. Περιλαμβάνουν επίμονο βήχα, πόνο στο στήθος και αποβολή αίματος ή βλέννας με τον βήχα.

Σε άλλα όργανα, τα συμπτώματα ποικίλλουν. Για παράδειγμα, στους λεμφαδένες μπορεί να εμφανιστεί σκληρό πρήξιμο κάτω από το δέρμα, στα νεφρά αίμα στα ούρα, στον εγκέφαλο πονοκέφαλοι ή σύγχυση, στη σπονδυλική στήλη πόνος στην πλάτη και στον λάρυγγα βραχνάδα.

Οι ηλικιωμένοι, τα μικρά παιδιά και τα άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα διατρέχουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο σοβαρής νόσησης.

Θεραπεία της φυματίωσης

Τόσο η ενεργή όσο και η λανθάνουσα φυματίωση αντιμετωπίζονται με αντιβιοτικά, ωστόσο η θεραπεία είναι πιο μακροχρόνια και σύνθετη σε σχέση με άλλες λοιμώξεις. Οι ασθενείς συνήθως λαμβάνουν συνδυασμό φαρμάκων για διάστημα έξι έως εννέα μηνών.

Ο γιατρός Κόχτα Σάιτο, επίκουρος καθηγητής ιατρικής και θεράπων ιατρός στο Weill Cornell Medicine, ανέφερε ότι η μεγάλη διάρκεια της θεραπείας αυξάνει τον κίνδυνο σημαντικών παρενεργειών. Όπως σημείωσε, τα άτομα με λανθάνουσα φυματίωση συχνά βιώνουν παρενέργειες από φάρμακα που λαμβάνουν προληπτικά για μια νόσο που μπορεί να μην εκδηλωθεί ποτέ.

Παράλληλα, οι ασθενείς με ενεργή φυματίωση μπορεί να αισθανθούν βελτίωση πριν ολοκληρωθεί η θεραπεία, ενώ οι παρενέργειες μπορεί να είναι πιο έντονες από τα συμπτώματα της νόσου. Αυτό δυσχεραίνει την ολοκλήρωση της θεραπείας, αυξάνοντας τον κίνδυνο αποτυχίας και ανάπτυξης ανθεκτικότητας στα αντιβιοτικά.

Το 2023, 589 περιστατικά στις ΗΠΑ εμφάνισαν ανθεκτικότητα τουλάχιστον σε ένα βασικό φάρμακο πρώτης γραμμής.

Είναι θανατηφόρα η φυματίωση;

Η φυματίωση μπορεί να αποβεί θανατηφόρα. Σε παγκόσμιο επίπεδο, περίπου οι μισοί ασθενείς με ενεργή φυματίωση που δεν λαμβάνουν θεραπεία καταλήγουν.

Η γιατρός Μισέλ Μπάρον, ανώτερη ιατρική διευθύντρια πρόληψης και ελέγχου λοιμώξεων στο UCHealth, εξήγησε ότι χωρίς θεραπεία η νόσος καταστρέφει τους πνεύμονες και οδηγεί σε σταδιακή εξασθένηση του οργανισμού. Όπως ανέφερε, προκαλεί χημικές αντιδράσεις που μειώνουν την όρεξη, με αποτέλεσμα ο ασθενής να σταματά να τρώει και ο οργανισμός να παύει να λειτουργεί σωστά.

Σε παγκόσμιο επίπεδο, η φυματίωση προκαλεί περίπου 1,6 εκατομμύρια θανάτους ετησίως, αριθμός που ξεπερνά το άθροισμα των θανάτων από HIV/AIDS και ελονοσία.

Πρόληψη και εμβολιασμός

Η φυματίωση μπορεί να προληφθεί, ωστόσο η πρόσβαση στο εμβόλιο εξαρτάται από τη χώρα. Το εμβόλιο Bacille Calmette-Guérin χορηγείται σε βρέφη και μικρά παιδιά από το 1921 για την προστασία από σοβαρές μορφές της νόσου.

Στις ΗΠΑ δεν χρησιμοποιείται συστηματικά και είναι πιο διαδεδομένο σε περιοχές όπου η φυματίωση παραμένει ενδημική, όπως σε τμήματα της Αφρικής, της Ασίας, της Λατινικής Αμερικής και της Ανατολικής Ευρώπης.

Η γιατρός Λουτσίκα Ντιτιού, εκτελεστική διευθύντρια του Stop TB Partnership, υπογράμμισε ότι καμία χώρα στον κόσμο δεν έχει εξαλείψει πλήρως τη φυματίωση και ότι όλοι παραμένουν εκτεθειμένοι όσο αναπνέουν.

Η έγκαιρη διάγνωση αποτελεί την καλύτερη άμυνα στις ΗΠΑ. Η ανίχνευση και θεραπεία της λανθάνουσας φυματίωσης μπορεί να αποτρέψει την εξέλιξή της σε ενεργή και μεταδοτική μορφή. Οι ειδικοί συνιστούν ιατρική εξέταση σε περίπτωση συμπτωμάτων ή αυξημένου κινδύνου, καθώς και χρήση μάσκας, αποφυγή στενής επαφής και καλό αερισμό των εσωτερικών χώρων όταν υπάρχει έκθεση σε άτομο με ενεργή νόσο.