Σχεδόν τα μισά ηλεκτρονικά τσιγάρα στην Ευρώπη προέρχονται από γκρίζα και μαύρη αγορά – Τι αποκαλύπτει νέα μελέτη
Η ευρωπαϊκή αγορά των vapes – των ηλεκτρονικών συσκευών ατμίσματος όπως τα ηλεκτρονικά τσιγάρα – έχει πλέον διαμορφώσει μια παράλληλη πραγματικότητα, όπου τα νόμιμα προϊόντα συνυπάρχουν με μια τεράστια «γκρίζα» και «μαύρη» αγορά. Σύμφωνα με νέα μελέτη του Fraunhofer Institute for Integrated Circuits (IIS), το 48% της ευρωπαϊκής αγοράς ηλεκτρονικών τσιγάρων προέρχεται από μη κανονικές πηγές. Την ίδια στιγμή, περίπου το 90% των μη κανονικών προϊόντων, με εκτιμώμενη συνολική αξία 6,6 δισ. ευρώ προέρχεται από την Κίνα, με προοπτική να φτάσει τα 10,8 δισ. ευρώ έως το 2030.
Η έρευνα, που πραγματοποιήθηκε από το Fraunhofer IIS, επιχειρεί για πρώτη φορά να χαρτογραφήσει με συστηματικό τρόπο τις δομές της παράλληλης αγοράς των vapes στην Ευρώπη, εξετάζοντας στοιχεία εμπορίου, τελωνειακές στατιστικές και τις διαδρομές της εφοδιαστικής αλυσίδας.
Η εικόνα που προκύπτει είναι μιας αγοράς που λειτουργεί σε μεγάλο βαθμό εκτός των πλήρως ελεγχόμενων καναλιών. Τα μη κανονικά προϊόντα περιλαμβάνουν τόσο τη λεγόμενη «γκρίζα» αγορά – προϊόντα που παρακάμπτουν φορολογικούς κανόνες ή διαδικασίες έγκρισης, όσο και την «μαύρη» αγορά, δηλαδή καθαρά παράνομες διακινήσεις χωρίς σαφή προέλευση ή συμμόρφωση με τις ευρωπαϊκές προδιαγραφές.
«Για πρώτη φορά καταφέραμε να χαρτογραφήσουμε συστηματικά τη μη κανονική αγορά ηλεκτρονικών τσιγάρων στην Ευρώπη – με βάση αναλύσεις εμπορίου και εφοδιαστικών αλυσίδων, τελωνειακές στατιστικές και τμηματοποίηση της αγοράς», εξηγεί ο Uwe Veres-Homm, επικεφαλής Ανάλυσης Κινδύνου και Τοποθεσίας στο Fraunhofer IIS.
Η Κίνα αποτελεί τη βασική πηγή εισαγωγών
Ένα από τα πιο σημαντικά ευρήματα της μελέτης αφορά την προέλευση των προϊόντων. Η Κίνα αποτελεί τη βασική πηγή εισαγωγών, με τη Σενζέν να λειτουργεί ως το κεντρικό παγκόσμιο hub παραγωγής ηλεκτρονικών τσιγάρων. Εκεί παράγεται περίπου το 72% των κινεζικών συσκευών ατμίσματος, ενώ περίπου το 70% των κατασκευαστών του κλάδου έχουν έδρα στην πόλη.
Από την Ασία, τα προϊόντα φτάνουν στην Ευρώπη είτε απευθείας είτε μέσω ενδιάμεσων εμπορικών κόμβων. Η Γερμανία, η Ολλανδία και το Βέλγιο λειτουργούν ως βασικά σημεία εισόδου και αναδιανομής, από τα οποία τα προϊόντα διοχετεύονται στη συνέχεια στην ευρωπαϊκή αγορά μέσω της ενιαίας αγοράς και του οδικού δικτύου μεταφορών.
Η διάσταση της εφοδιαστικής αλυσίδας
Τα προϊόντα μεταφέρονται συχνά σε μικρά δέματα και ενσωματώνονται στις μαζικές ροές ηλεκτρονικού εμπορίου. Σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, περίπου 12 εκατομμύρια δέματα φτάνουν καθημερινά στην Ευρωπαϊκή Ένωση από την Κίνα, γεγονός που καθιστά πρακτικά αδύνατο τον πλήρη έλεγχο κάθε αποστολής.
Οι συνέπειες είναι πολλαπλές: απώλειες φορολογικών εσόδων για τα κράτη, στρέβλωση του ανταγωνισμού για τις νόμιμες επιχειρήσεις και αυξημένοι κίνδυνοι για τους καταναλωτές, καθώς πολλά προϊόντα που κυκλοφορούν εκτός κανονικών καναλιών δεν υπόκεινται στους ίδιους ελέγχους ποιότητας και ασφάλειας.
«Τα ηλεκτρονικά τσιγάρα από μη κανονικές πηγές παρακάμπτουν την προστασία των καταναλωτών και τους ελέγχους ποιότητας και είναι εξαιρετικά κερδοφόρα για τους κατασκευαστές», σημειώνει ο Horst Manner-Romberg, διευθύνων σύμβουλος της MRU Beratungs- und Verlagsgesellschaft mbH.
Η εικόνα της Ελλάδας
Σε αυτό το ευρωπαϊκό περιβάλλον, η Ελλάδα εμφανίζεται με ιδιαίτερα υψηλό ποσοστό μη κανονικής αγοράς. Τα στοιχεία της μελέτης δείχνουν ότι το 55% της αγοράς ηλεκτρονικών τσιγάρων στη χώρα κινείται εκτός πλήρως κανονικών καναλιών, ποσοστό υψηλότερο από τον μέσο όρο της ΕΕ που βρίσκεται στο 48%.
Η μεγαλύτερη πίεση εντοπίζεται στα υγρά αναπλήρωσης. Στην Ελλάδα, το ποσοστό μη κανονικής αγοράς στα liquids φτάνει το 60%, ενώ στα disposable προϊόντα (μίας χρήσης) υπολογίζεται περίπου στο 39%. Αυτό δείχνει ότι η παράλληλη αγορά εμφανίζεται πιο έντονα στα προϊόντα αναπλήρωσης.
Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η σύνθεση της αγοράς. Από το συνολικό 55% της μη κανονικής αγοράς στην Ελλάδα, μόλις το 14% αντιστοιχεί σε «γκρίζα» αγορά, ενώ το 86% αφορά «μαύρη» αγορά, δηλαδή καθαρά παράνομη διακίνηση προϊόντων.
Παράλληλα, το ποσοστό χρήσης ηλεκτρονικών τσιγάρων δεν συγκαταλέγεται στα υψηλότερα της Ευρώπης. Η μελέτη δείχνει ότι περίπου το 2,6% του πληθυσμού άνω των 15 ετών στην Ελλάδα χρησιμοποιεί συστηματικά ηλεκτρονικά τσιγάρα, γεγονός που υποδηλώνει ότι η υψηλή διείσδυση της παράλληλης αγοράς δεν σχετίζεται αποκλειστικά με τη ζήτηση, αλλά και με τον τρόπο λειτουργίας της εφοδιαστικής αλυσίδας και των καναλιών διανομής.
Οι καταναλωτές παραγγέλνουν επίσης ολοένα και περισσότερο απευθείας από την Ασία. Οι πάροχοι πλατφορμών επωφελούνται από την έλλειψη ενιαίων κανονισμών στην ΕΕ.
Τι πρέπει να γίνει
Η μελέτη καθιστά σαφές ότι μια γενική απαγόρευση των ηλεκτρονικών τσιγάρων, όπως συζητείται δημόσια, θα ήταν αντιπαραγωγική. Εάν εξαλειφθούν πλήρως τα νόμιμα κανάλια διανομής, υπάρχει κίνδυνος τα μερίδια αυτά να μεταφερθούν στον παράνομο τομέα.
Οι ερευνητές του Fraunhofer επισημαίνουν ότι η αντιμετώπιση του φαινομένου απαιτεί συντονισμένες παρεμβάσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Μεταξύ των προτάσεων περιλαμβάνονται η εναρμόνιση των φορολογικών κανόνων, η ενίσχυση της ψηφιακής ιχνηλασιμότητας στην εφοδιαστική αλυσίδα και η στενότερη συνεργασία με τις χώρες παραγωγής, ώστε ο έλεγχος να ξεκινά πριν από την εξαγωγή των προϊόντων.
Η μελέτη καταλήγει ότι το ζήτημα δεν αφορά απλώς έναν ταχέως αναπτυσσόμενο κλάδο της αγοράς καπνικών προϊόντων. Όταν σχεδόν κάθε δεύτερο ηλεκτρονικό τσιγάρο στην Ευρώπη προέρχεται από μη κανονικές διαδρομές πρόκειται για ένα φαινόμενο που επηρεάζει άμεσα τα δημόσια έσοδα, την ασφάλεια των καταναλωτών και τη λειτουργία της ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς.
Δείτε εδώ περισσότερες πληροφορίες για τη μελέτη.