Το αέριο του θανάτου στο θέατρο της Μόσχας – Η επιχείρηση διάσωσης που κατέληξε σε τραγωδία | Σαν σήμερα 23 Οκτωβρίου
Σαν σήμερα, 23 Οκτωβρίου 2002, ένοπλοι Τσετσένοι αυτονομιστές εισβάλλουν στο Θεατρικό Κέντρο της Ντουμπρόβκα στη Μόσχα, στη δεύτερη πράξη του μιούζικαλ «Nord-Ost». Μέσα σε λίγα λεπτά, περισσότεροι από 850 άνθρωποι, θεατές, ηθοποιοί και παιδιά, γίνονται όμηροι. Τρεις μέρες αργότερα, η επιχείρηση διάσωσης με αναισθητικό αέριο θα αφήσει πίσω της τουλάχιστον 130 νεκρούς ομήρους. Οι περισσότεροι θα χάσουν τη ζωή τους από το ίδιο το αέριο που υποτίθεται ότι θα τους έσωζε.
57 ώρες υπό την απειλή των όπλων
Οι ένοπλοι, με επικεφαλής τον Μοβσάρ Μπαράγεφ, ναρκοθετούν την αίθουσα και ζητούν την αποχώρηση των ρωσικών στρατευμάτων από την Τσετσενία, όπου μαίνεται ο Δεύτερος Πόλεμος της Τσετσενίας. Για σχεδόν τρία εικοσιτετράωρα, οι όμηροι μένουν καθηλωμένοι στα καθίσματα, με ελάχιστο νερό και φαγητό.

Ορισμένοι απελευθερώνονται, ενώ οι ένοπλοι σκοτώνουν κάποιους ομήρους. Η δημοσιογράφος Άννα Πολιτκόφσκαγια και ο παιδοχειρουργός Λεονίντ Ροσάλ πετυχαίνουν να μπει στην αίθουσα νερό και τροφή. Συμφωνία, όμως, δεν επιτυγχάνεται.
Το αέριο στους αεραγωγούς
Τα ξημερώματα της 26ης Οκτωβρίου, περίπου στις 5 με 5:30, οι ειδικές δυνάμεις διοχετεύουν το αέριο από τον εξαερισμό. Όταν οι ένοπλοι χάνουν τις αισθήσεις τους, εισβάλλουν στο θέατρο. Καμία βόμβα δεν εκρήγνυται, και οι 40 απαγωγείς σκοτώνονται. Το αέριο, όμως, έχει ναρκώσει και τους ομήρους.
Εκατοντάδες άνθρωποι βγαίνουν αναίσθητοι. Σύμφωνα με μαρτυρίες, πολλοί αφήνονται ανάσκελα στο πεζοδρόμιο ή στοιβάζονται σε λεωφορεία, χωρίς ιατρική υποστήριξη. Οι γιατροί δεν γνωρίζουν σε ποια ουσία έχουν εκτεθεί οι ασθενείς και δεν διαθέτουν αρκετό αντίδοτο.
Από όσους υπέκυψαν στο αέριο, 98 πεθαίνουν μέσα στο θέατρο, 21 κατά τη μεταφορά και 6 στα νοσοκομεία. Ο επίσημος απολογισμός μιλά για 130 νεκρούς ομήρους· η οργάνωση επιζώντων και συγγενών «Nord-Ost» για 174.
Το μυστικό αέριο και η καταδίκη
Η Μόσχα δεν αποκάλυψε ποτέ τη σύνθεση της ουσίας. Το 2012, Βρετανοί επιστήμονες του εργαστηρίου του Πόρτον Νταουν εντόπισαν σε ρούχα και ούρα τριών Βρετανών επιζώντων καρφεντανίλη και ρεμιφεντανίλη. Η πρώτη είναι ηρεμιστικό για μεγάλα ζώα, η δεύτερη χειρουργικό αναισθητικό. Και οι δύο έχουν πολύ μικρό περιθώριο ανάμεσα στη δόση που ναρκώνει και σε αυτή που σκοτώνει.

Στις 20 Δεκεμβρίου 2011, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου καταδίκασε ομόφωνα τη Ρωσία για παραβίαση του δικαιώματος στη ζωή. Δεν έκρινε παράνομη την έφοδο ή τη χρήση του αερίου καθαυτή, αναγνώρισε όμως ότι το αέριο ήταν βασική αιτία θανάτου πολλών ομήρων. Καταλόγισε στις αρχές ανεπαρκή σχεδιασμό της διάσωσης και ελλιπή έρευνα, επιδικάζοντας πάνω από ένα εκατομμύριο ευρώ σε 64 προσφεύγοντες.
Οι ρωσικές αρχές μίλησαν για επιτυχία. Για τις οικογένειες που κάθε Οκτώβριο επιστρέφουν στην Ντουμπρόβκα με φωτογραφίες και κεριά, ήταν μια διάσωση που σκότωσε εκείνους που υποτίθεται ότι θα έσωζε.
Τι άλλο έγινε σαν σήμερα
42 π.Χ.: Διεξάγεται η δεύτερη Μάχη των Φιλίππων, όπου ο Μάρκος Αντώνιος και ο Οκταβιανός νικούν τις δυνάμεις του Βρούτου. Μετά την ήττα του, ο Βρούτος αυτοκτονεί, σηματοδοτώντας το τέλος της οργανωμένης αντίστασης των δολοφόνων του Ιουλίου Καίσαρα.
1739: Η Μεγάλη Βρετανία κηρύσσει πόλεμο στην Ισπανία, σε μια σύγκρουση που μένει γνωστή ως «Πόλεμος του Αυτιού του Τζένκινς», από την ιστορία ενός Βρετανού πλοιάρχου του οποίου το αυτί ακρωτηριάστηκε από Ισπανούς.
1798: Οι δυνάμεις του Αλή Πασά νικούν τους Γάλλους και Έλληνες υπερασπιστές στη Μάχη της Νικόπολης και καταλαμβάνουν την Πρέβεζα. Ακολουθεί ο αιματηρός «Χαλασμός της Πρέβεζας», με σφαγές, λεηλασίες και εκτεταμένες καταστροφές.
1814: Ο Βρετανός χειρουργός Τζόζεφ Κωνσταντάιν Κάρπιου πραγματοποιεί στην Αγγλία μια πρωτοποριακή επέμβαση αποκατάστασης μύτης, που θεωρείται ορόσημο στην ιστορία της σύγχρονης πλαστικής χειρουργικής.
1850: Αρχίζει στο Γούστερ της Μασαχουσέτης το πρώτο Εθνικό Συνέδριο για τα Δικαιώματα των Γυναικών στις ΗΠΑ. Οι συμμετέχουσες διεκδικούν ισότητα στην εκπαίδευση, την εργασία και την πολιτική εκπροσώπηση, ενισχύοντας το αμερικανικό γυναικείο κίνημα.
1906: Ο Βραζιλιάνος αεροπόρος Αλμπέρτου Σάντους-Ντουμό πραγματοποιεί στο Παρίσι πτήση περίπου 60 μέτρων με το αεροσκάφος «14-bis». Πρόκειται για μία από τις πρώτες επίσημα καταγεγραμμένες πτήσεις μηχανοκίνητου αεροσκάφους στην Ευρώπη.
1912: Αρχίζει η Μάχη του Κουμάνοβο, μία από τις σημαντικότερες συγκρούσεις του Α΄ Βαλκανικού Πολέμου. Ο σερβικός στρατός αντιμετωπίζει τις οθωμανικές δυνάμεις, τις οποίες νικά την επόμενη ημέρα, ανοίγοντας τον δρόμο για την προέλασή του στη Μακεδονία.
1915: Δεκάδες χιλιάδες γυναίκες και υποστηρικτές τους διαδηλώνουν στην Πέμπτη Λεωφόρο της Νέας Υόρκης, διεκδικώντας δικαίωμα ψήφου για τις γυναίκες. Πρόκειται για μία από τις μεγαλύτερες κινητοποιήσεις του αμερικανικού κινήματος της γυναικείας ψήφου.
1942: Ξεκινά η δεύτερη Μάχη του Ελ Αλαμέιν, με τη βρετανική Όγδοη Στρατιά του Μπέρναρντ Μοντγκόμερυ να επιτίθεται στις δυνάμεις του Άξονα στην Αίγυπτο. Στη μάχη συμμετέχουν και ελληνικές στρατιωτικές δυνάμεις. Η συμμαχική νίκη θα αποτελέσει σημείο καμπής στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
1954: Υπογράφονται οι Συμφωνίες των Παρισίων, που προβλέπουν τον τερματισμό του καθεστώτος κατοχής της Δυτικής Γερμανίας, τη μελλοντική ένταξή της στο ΝΑΤΟ και τη συγκρότηση της Δυτικοευρωπαϊκής Ένωσης. Η Δυτική Γερμανία θα ενταχθεί επισήμως στο ΝΑΤΟ το 1955.

1956: Χιλιάδες φοιτητές και πολίτες βγαίνουν στους δρόμους της Βουδαπέστης, ξεκινώντας την Ουγγρική Επανάσταση κατά του φιλοσοβιετικού καθεστώτος. Η εξέγερση θα κατασταλεί αιματηρά με τη σοβιετική στρατιωτική επέμβαση της 4ης Νοεμβρίου.
1958: Ο Σοβιετικός συγγραφέας Μπόρις Πάστερνακ τιμάται με το Νόμπελ Λογοτεχνίας, ενώ το μυθιστόρημά του «Δόκτωρ Ζιβάγκο» παραμένει απαγορευμένο στην ΕΣΣΔ. Υπό τις πιέσεις των σοβιετικών αρχών, θα αναγκαστεί λίγες ημέρες αργότερα να αρνηθεί το βραβείο.

1962: Κορυφώνεται η Κρίση των Πυραύλων της Κούβας. Ο Τζον Φ. Κένεντι υπογράφει τη διακήρυξη για τη ναυτική «καραντίνα» του νησιού, ενώ η Κούβα βρίσκεται σε πολεμική ετοιμότητα. Η αντιπαράθεση ΗΠΑ και Σοβιετικής Ένωσης προκαλεί φόβους για πυρηνικό πόλεμο.


1983: Δύο επιθέσεις αυτοκτονίας με παγιδευμένα φορτηγά εναντίον αμερικανικών και γαλλικών στρατιωτικών εγκαταστάσεων στη Βηρυτό σκοτώνουν 241 Αμερικανούς και 58 Γάλλους στρατιωτικούς. Οι επιθέσεις αποτελούν από τα φονικότερα τρομοκρατικά χτυπήματα εναντίον δυτικών δυνάμεων.
1989: Ανακηρύσσεται επίσημα η Δημοκρατία της Ουγγαρίας, σηματοδοτώντας το τέλος του κομμουνιστικού καθεστώτος. Η ιστορική ανακοίνωση πραγματοποιείται στη Βουδαπέστη, ακριβώς 33 χρόνια μετά την έναρξη της Ουγγρικής Επανάστασης του 1956.
1993: Ο παίκτης του μπέιζμπολ Τζο Κάρτερ πετυχαίνει καθοριστικό home run στον ένατο γύρο, χαρίζοντας στους Toronto Blue Jays την κατάκτηση του World Series. Η στιγμή καταγράφεται ως μία από τις πιο διάσημες στην ιστορία του αμερικανικού μπέιζμπολ.
1998: Ο Αμερικανός γιατρός Μπάρνετ Σλέπιαν, που πραγματοποιούσε αμβλώσεις, δολοφονείται μέσα στο σπίτι του στη Νέα Υόρκη από εξτρεμιστή πολέμιο των αμβλώσεων. Η δολοφονία προκαλεί έντονες αντιδράσεις στις ΗΠΑ.

2001: Ο Στιβ Τζομπς παρουσιάζει το πρώτο iPod της Apple, μια φορητή συσκευή αναπαραγωγής ψηφιακής μουσικής με χωρητικότητα έως 1.000 τραγούδια. Το iPod θα αλλάξει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο εκατομμύρια άνθρωποι ακούν μουσική.
2002: Ένοπλοι Τσετσένοι αυτονομιστές εισβάλλουν στο θέατρο Ντουμπρόβκα της Μόσχας και κρατούν εκατοντάδες ανθρώπους ομήρους. Η κρίση θα λήξει τρεις ημέρες αργότερα με επέμβαση των ρωσικών δυνάμεων ασφαλείας και τουλάχιστον 130 νεκρούς ομήρους.
2002: Γίνεται γνωστή η ποινική δίωξη κατά του Γιάννη Σερίφη για την υπόθεση της τρομοκρατικής οργάνωσης «17 Νοέμβρη». Ο Σερίφης θα δικαστεί και τελικά θα αθωωθεί τόσο σε πρώτο όσο και σε δεύτερο βαθμό.
Γεννήσεις

1919 – Μανόλης Ανδρόνικος, Έλληνας αρχαιολόγος, διεθνώς γνωστός για την ανακάλυψη των βασιλικών τάφων της Βεργίνας. Γεννημένος στην Προύσα της Μικράς Ασίας, μεγάλωσε στη Θεσσαλονίκη και σπούδασε αρχαιολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και στην Οξφόρδη. Ως καθηγητής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου, αφιέρωσε τη ζωή του στην έρευνα της μακεδονικής αρχαιότητας. Το 1977 αποκάλυψε στη Βεργίνα τους ασύλητους τάφους της μακεδονικής δυναστείας, ανάμεσά τους και εκείνον που ταυτίστηκε με τον Φίλιππο Β΄, πατέρα του Μεγάλου Αλεξάνδρου — μια ανακάλυψη που συγκλόνισε τον επιστημονικό κόσμο. Το έργο του σφράγισε την ελληνική αρχαιολογία και τον καθιέρωσε ως σύμβολο επιστημονικής αφοσίωσης και εθνικής υπερηφάνειας.

1925 – Μάνος Χατζιδάκις, Έλληνας συνθέτης και ποιητής, από τις σημαντικότερες μορφές της ελληνικής μουσικής και διανόησης. Γεννημένος στην Ξάνθη, συνδύασε μοναδικά τη λόγια και τη λαϊκή παράδοση, δημιουργώντας έναν ήχο που εξέφρασε την ψυχή της σύγχρονης Ελλάδας. Συνθέσεις του όπως «Το χαμόγελο της Τζοκόντας», «Ο κύκλος του C.N.S.» και «Η εποχή της Μελισσάνθης» θεωρούνται κορυφαία δείγματα έντεχνου ελληνικού τραγουδιού. Το 1961 τιμήθηκε με Όσκαρ Καλύτερου Τραγουδιού για το παγκοσμίως γνωστό «Τα παιδιά του Πειραιά» από την ταινία Ποτέ την Κυριακή. Διηύθυνε την Κρατική Ορχήστρα, ίδρυσε την «Ορχήστρα των Χρωμάτων» και υπήρξε βαθιά στοχαστής, που συνέδεσε τη μουσική με τον πολιτισμό, την ποίηση και την ελευθερία της σκέψης.

1940 – Παντελής Βούλγαρης, Έλληνας σκηνοθέτης και σεναριογράφος, από τους σημαντικότερους δημιουργούς του σύγχρονου ελληνικού κινηματογράφου. Γεννημένος στην Αθήνα, σπούδασε κινηματογράφο στη Σχολή Σταυράκου και έκανε αίσθηση με τις ταινίες του «Το προξενιό της Άννας» και «Happy Day», που αποτύπωσαν με ευαισθησία και ρεαλισμό την ελληνική κοινωνία. Με έργα όπως «Μικρά Αγγλία», «Ψυχή βαθιά» και «Το τελευταίο σημείωμα», συνέχισε να φωτίζει κρίσιμες στιγμές της Ιστορίας και να εξερευνά τη μνήμη, την απώλεια και την αξιοπρέπεια. Οι ταινίες του διακρίνονται για την ανθρωπιά, τη λιτότητα και τη βαθιά συναισθηματική δύναμη, καθιερώνοντάς τον ως έναν από τους πιο αγαπητούς και συνεπείς σκηνοθέτες της ελληνικής κινηματογραφίας.

1940 – Πελέ (Pelé / Έντσον Αράντες ντο Νασιμέντο), Βραζιλιάνος ποδοσφαιριστής, ευρύτερα αναγνωρισμένος ως ένας από τους κορυφαίους αθλητές όλων των εποχών. Γεννημένος στο Τρες Κορασόες της Βραζιλίας, έκανε το ντεμπούτο του στη Σάντος σε ηλικία μόλις 15 ετών και σύντομα έγινε σύμβολο του «βασιλιά των σπορ». Με την εθνική ομάδα της Βραζιλίας κατέκτησε τρεις φορές το Παγκόσμιο Κύπελλο (1958, 1962, 1970) – επίδοση μοναδική στην ιστορία. Με περισσότερα από 1.000 γκολ στην καριέρα του, ο Πελέ ανέδειξε το ποδόσφαιρο σε τέχνη, συνδυάζοντας τεχνική, φαντασία και σεμνότητα. Μετά την αποχώρησή του, υπήρξε πρέσβης του αθλητισμού και της ειρήνης, αφήνοντας μια παγκόσμια κληρονομιά που ξεπερνά το ποδόσφαιρο.

1976 – Ράιαν Ρέινολντς (Ryan Reynolds), Καναδός ηθοποιός και παραγωγός, γνωστός για τον χιουμοριστικό και χαρισματικό του χαρακτήρα καθώς και για τον εμβληματικό ρόλο του ως Deadpool στο κινηματογραφικό σύμπαν της Marvel. Γεννημένος στο Βανκούβερ, ξεκίνησε την καριέρα του σε τηλεοπτικές σειρές προτού καθιερωθεί στο Χόλιγουντ με επιτυχίες όπως «The Proposal», «Buried» και «Free Guy». Ο ρόλος του στο «Deadpool» (2016) τον ανέδειξε σε παγκόσμιο σταρ, χάρη στον αυτοσαρκασμό και την ανατρεπτική ερμηνεία του. Εκτός κινηματογράφου, είναι γνωστός για το χιούμορ και την επιχειρηματική του δράση, συμμετέχοντας σε εταιρείες τεχνολογίας και ποτών. Θεωρείται ένας από τους πιο αγαπητούς και πολυτάλαντους ηθοποιούς της εποχής του.

1986 – Εμίλια Κλαρκ (Emilia Clarke), Αγγλίδα ηθοποιός, διεθνώς γνωστή για τον ρόλο της ως Νταινέρυς Ταργκάρυεν στη σειρά-φαινόμενο «Game of Thrones», που την καθιέρωσε ως μία από τις πιο αναγνωρίσιμες ηθοποιούς της γενιάς της. Γεννημένη στο Λονδίνο, σπούδασε υποκριτική στο Drama Centre και, με την ερμηνεία της ως «Μητέρα των Δράκων», κατέκτησε κοινό και κριτικούς, αποσπώντας τέσσερις υποψηφιότητες για Emmy. Έχει πρωταγωνιστήσει επίσης σε ταινίες όπως «Me Before You» και «Solo: A Star Wars Story». Παράλληλα, έχει μιλήσει ανοιχτά για τις περιπέτειες της υγείας της, εμπνέοντας θαυμασμό για τη δύναμη και την ευγένειά της. Η Κλαρκ θεωρείται σήμερα σύμβολο γυναικείας αποφασιστικότητας και χαρισματικής παρουσίας στο Χόλιγουντ.
Θάνατοι
Εορτολόγιο
Ιάκωβος, Ιακωβίνα
Εθνικές Γιορτές – Επέτειοι
Διεθνής Ημέρα για τον Πάνθηρα του Χιονιού
Ημέρα Ευαισθητοποίησης για το Σύνδρομο Καμπούκι