SOS για την Ελλάδα του 2060: Μείον 1,7 εκατ. άνθρωποι, με τον αναπαραγωγικό πληθυσμό να βουλιάζει κατά 35%
Στις 6–8 Μαΐου πραγματοποιήθηκε στην Ιθάκη το διεθνές συνέδριο «Greece at Demographic Crossroads», υπό την αιγίδα της Κυπριακής Δημοκρατίας που προεδρεύει του Συμβουλίου της ΕΕ, με διοργανωτές το Ελληνικό Δίκτυο Μικρών Νησιών, τον Δήμο Ιθάκης, το Ελληνικό Διαδημοτικό Δίκτυο Υγιών Πόλεων, το Παγκόσμιο Ιπποκράτειο Ινστιτούτο Ιατρών, την Ελληνική Εταιρεία Αναπαραγωγικής Ιατρικής και τη Γενική Γραμματεία Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής.
Στο συνέδριο συμμετείχαν υπουργοί, ευρωβουλευτές, πρέσβεις, πανεπιστημιακοί και αυτοδιοικητικοί, αναδεικνύοντας το δημογραφικό ως κεντρικό εθνικό και ευρωπαϊκό διακύβευμα, με βαθιές κοινωνικές, οικονομικές και αναπτυξιακές συνέπειες.
Οι παρεμβάσεις υπογράμμισαν ότι το δημογραφικό δεν είναι απλώς ζήτημα αριθμών, αλλά αφορά την προοπτική, τη συνοχή και τη βιωσιμότητα των κοινωνιών. Ο πρέσβης της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Αθήνα, Σταύρος Αυγουστίδης, τόνισε ότι η Ευρώπη δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζει το δημογραφικό ως στενά «κοινωνικό» ζήτημα, αλλά ως θέμα στρατηγικής προοπτικής. Ο καθηγητής Βύρων Κοτζαμάνης, διευθυντής του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών, προειδοποίησε για κίνδυνο «δημογραφικής κατάρρευσης» εάν δεν υπάρξει άμεση μετάβαση από τη θεωρητική συζήτηση σε συγκεκριμένες πολιτικές δράσεις.
Παρουσιάζοντας προβολές έως το 2060, ο κ. Κοτζαμάνης επισήμανε ότι, με βάση τα σημερινά δεδομένα, η Ελλάδα οδεύει σε ετήσιο ισοζύγιο περίπου 60.000 περισσότερων θανάτων από γεννήσεις, κάτι που συνεπάγεται μείωση του συνολικού πληθυσμού κατά περίπου 1,7 εκατομμύριο, εφόσον δεν ληφθεί υπόψη η συμβολή της μετανάστευσης και της ενσωμάτωσης μεταναστών. Ακόμη πιο ανησυχητικό χαρακτήρισε το γεγονός ότι ο αναπαραγωγικός πληθυσμός αναμένεται να μειωθεί κατά περίπου 35%, καθιστώντας εξαιρετικά δύσκολο να «κλείσει» το ισοζύγιο γεννήσεων–θανάτων, αφού απλώς δεν θα υπάρχουν αρκετοί άνθρωποι σε αναπαραγωγική ηλικία.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στις διαφοροποιημένες ανάγκες κάθε περιοχής: αστικά κέντρα, περιφέρεια και μικρά νησιά εμφανίζουν διαφορετικά δημογραφικά και κοινωνικά χαρακτηριστικά, άρα χρειάζονται εξειδικευμένες πολιτικές. Ο δήμαρχος Ιθάκης, Διονύσης Στανίτσας, ανέδειξε τις δυσκολίες των μικρών νησιωτικών κοινοτήτων σε υποδομές, υπηρεσίες και μόνιμο πληθυσμό, ενώ ο πρόεδρος του Ελληνικού Δικτύου Μικρών Νησιών, Λευτέρης Κεχαγιόγλου, χαρακτήρισε το δημογραφικό «ζήτημα εθνικής και ευρωπαϊκής επιβίωσης».
Στις εργασίες του συνεδρίου υπογραμμίστηκε η ανάγκη ενίσχυσης της δημόσιας υγείας, της αποκέντρωσης υπηρεσιών και της επιστροφής νέων επιστημόνων που μετανάστευσαν στο εξωτερικό την προηγούμενη δεκαετία. Ο πρόεδρος του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών, Γιώργος Πατούλης, στάθηκε ειδικά στη σημασία στήριξης των τοπικών κοινωνιών με επαρκείς δομές υγείας και κοινωνικής φροντίδας, ώστε να παραμένουν ελκυστικές για νέες οικογένειες και επαγγελματίες.
Από την πλευρά της αναπαραγωγικής ιατρικής, ο γενικός γραμματέας της Ελληνικής Εταιρείας Αναπαραγωγικής Ιατρικής, Κωνσταντίνος Πάντος, επισήμανε την ανάγκη ενημέρωσης για τη γονιμότητα και εξασφάλισης ισότιμης πρόσβασης σε υπηρεσίες υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, σημειώνοντας ότι όλο και περισσότερα άτομα άνω των 40 ετών αναζητούν ιατρική υποστήριξη για τεκνοποίηση.
Μία από τις πιο ουσιαστικές εξαγγελίες ήταν η δημιουργία του Ithaka Demographic Forum, με αφετηρία την Ιθάκη. Ο νέος αυτός φορέας φιλοδοξεί να αναδεικνύει τοπικά και περιφερειακά δημογραφικά ζητήματα, να διαμορφώνει εφαρμόσιμες προτάσεις πολιτικής και να μεταφέρει την εμπειρία και τα πορίσματα σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες με παρόμοιες προκλήσεις, ώστε να αναπτυχθούν κοινές, βιώσιμες πρακτικές.
Ισχυρή ήταν και η πολιτική παρουσία, με παρεμβάσεις από την υπουργό Εργασίας Νίκη Κεραμέως, τον υφυπουργό Υγείας Μάριο Θεμιστοκλέους, τον υφυπουργό Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Θάνο Πετραλιά, την υφυπουργό Εσωτερικών Βιβή Χαραλαμπογιάννη, την υφυπουργό Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας Έλενα Ράπτη, καθώς και τους βουλευτές Παύλο Γερουλάνο (ΠΑΣΟΚ) και Παναγή Καππάτο (ΝΔ), μαζί με τους ευρωβουλευτές Νικόλαο Φαραντούρη και Σάκη Αρναούτογλου. Όλοι στάθηκαν στην ανάγκη εθνικής συνεννόησης και κοινής στρατηγικής πάνω στο δημογραφικό, ως διακομματικής προτεραιότητας.
Στο επίπεδο προτάσεων, παρουσιάστηκαν μέτρα όπως οικονομικά κίνητρα για επιστροφή μόνιμων κατοίκων σε νησιά και απομακρυσμένες περιοχές, ενίσχυση της στέγασης για επαγγελματίες υγείας και εκπαιδευτικούς, βελτίωση της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας, εκστρατείες ενημέρωσης για τη γονιμότητα και αξιοποίηση του πολιτιστικού κεφαλαίου για βιώσιμη τοπική ανάπτυξη. Το κοινό μήνυμα που αναδείχθηκε είναι ότι το δημογραφικό δεν είναι απλώς στατιστική πρόκληση, αλλά κρίσιμο ζήτημα για το μέλλον της Ελλάδας και της Ευρώπης, που απαιτεί άμεσες, συντονισμένες και μακροπρόθεσμες πολιτικές παρεμβάσεις.