Σαν σήμερα 9 Μαΐου: Ο ματωμένος Μάης του ’36 που ενέπνευσε τον «Επιτάφιο»

Πρόσθεσε το Newsbeast στις προτεινόμενες πηγές σου στη Google

Σαν σήμερα, στις 9 Μαΐου 1936, η μεγάλη απεργία των καπνεργατών στη Θεσσαλονίκη καταλήγει σε αιματηρή σύγκρουση με τις δυνάμεις ασφαλείας. Η καταστολή αφήνει πίσω της 12 νεκρούς και εκατοντάδες τραυματίες, σε ένα από τα πιο εμβληματικά γεγονότα του ελληνικού εργατικού κινήματος.

Η κινητοποίηση είχε ξεκινήσει μέσα σε συνθήκες έντονης κοινωνικής πίεσης. Οι καπνεργάτες, ένας από τους πιο οργανωμένους και μαχητικούς κλάδους της εποχής, διεκδικούσαν καλύτερα μεροκάματα και ανθρώπινες συνθήκες εργασίας, σε μια Ελλάδα που δοκιμαζόταν από τη φτώχεια, την ανεργία και την πολιτική αστάθεια. Η απεργία πήρε γρήγορα ευρύτερες διαστάσεις, με τη Θεσσαλονίκη να μετατρέπεται σε κέντρο εργατικής διαμαρτυρίας.

Το πρωί της 9ης Μαΐου, οι συγκεντρώσεις στους δρόμους της πόλης αντιμετωπίστηκαν από τη Χωροφυλακή με πυρά και βίαιη καταστολή. Ανάμεσα στους νεκρούς ήταν ο Τάσος Τούσης, αυτοκινητιστής, ο οποίος σκοτώθηκε κοντά στη διασταύρωση Εγνατίας και Βενιζέλου.

Η εικόνα της μητέρας του, Κατίνας Τούση, να θρηνεί πάνω από το σώμα του γιου της δημοσιεύθηκε στον Τύπο και έγινε ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα σύμβολα του Μάη του ’36. Δεν ήταν μόνο η εικόνα μιας μάνας που έχασε το παιδί της. Ήταν και η εικόνα μιας κοινωνίας που μετρούσε το κόστος της σύγκρουσης στους δρόμους της Θεσσαλονίκης.

Η φωτογραφία αυτή συγκλόνισε τον Γιάννη Ρίτσο. Ο ποιητής έγραψε τον «Επιτάφιο», ένα έργο που συνέδεσε τον προσωπικό θρήνο της μάνας με τη συλλογική μνήμη των εργατικών αγώνων. Η πρώτη έκδοση του ποιήματος κυκλοφόρησε λίγο αργότερα και εξαντλήθηκε γρήγορα, ενώ μετά την επιβολή της δικτατορίας της 4ης Αυγούστου αντίτυπά του κάηκαν δημόσια στους Στύλους του Ολυμπίου Διός.

Η κηδεία των θυμάτων μετατράπηκε σε μαζική λαϊκή διαδήλωση. Χιλιάδες άνθρωποι βγήκαν στους δρόμους της Θεσσαλονίκης για να συνοδεύσουν τους νεκρούς, ενώ η πόλη παρέμεινε για ημέρες σε αναβρασμό. Η απεργία έληξε με την ικανοποίηση βασικών οικονομικών αιτημάτων των καπνεργατών, όμως η βία της καταστολής, οι συλλήψεις και το πολιτικό κλίμα που ακολούθησε προανήγγειλαν την αυταρχική σκλήρυνση του καθεστώτος, λίγους μήνες πριν από τη δικτατορία του Ιωάννη Μεταξά.

Ο Μάης του ’36 έμεινε στη συλλογική μνήμη όχι μόνο ως εργατική εξέγερση, αλλά και ως στιγμή όπου η κοινωνική διαμαρτυρία, η κρατική βία και η τέχνη συναντήθηκαν με τρόπο καθοριστικό. Ο «Επιτάφιος», αργότερα μελοποιημένος από τον Μίκη Θεοδωράκη, πέρασε από την ποίηση στο τραγούδι και συνδέθηκε διαχρονικά με τη μνήμη των νεκρών της Θεσσαλονίκης και τους κοινωνικούς αγώνες του 20ού αιώνα.

«Γιε μου, στ’ αδέρφια σου τραβώ και σμίγω την οργή μου,

σου πήρα το ντουφέκι σου, κοιμήσου, εσύ, παιδί μου»

Επιτάφιος, Γιάννης Ρίτσος

Τα σημαντικότερα γεγονότα της ημέρας στην Ελλάδα και τον κόσμο

1877: Η Ρουμανία ανακηρύσσει την ανεξαρτησία της από την Οθωμανική Αυτοκρατορία, ενώ βρίσκεται ήδη στο πλευρό της Ρωσίας στον Ρωσοτουρκικό Πόλεμο. Η ανεξαρτησία της θα αναγνωριστεί διεθνώς με τη Συνθήκη του Βερολίνου το 1878, ανοίγοντας τον δρόμο για τη συγκρότηση του σύγχρονου ρουμανικού κράτους.

1927: Πραγματοποιούνται στους Δελφούς οι πρώτες Δελφικές Γιορτές, με πρωτοβουλία του Άγγελου Σικελιανού και της Εύας Πάλμερ. Το εγχείρημα επιχείρησε να συνδέσει την αρχαία ελληνική παράδοση με έναν σύγχρονο, διεθνή πολιτιστικό διάλογο, μέσα από παραστάσεις, αγώνες και τελετουργίες στον χώρο των Δελφών.

1936: Στη Θεσσαλονίκη, η χωροφυλακή διαλύει βίαια τη μεγάλη απεργιακή κινητοποίηση των καπνεργατών και άλλων εργαζομένων. Ο απολογισμός είναι 12 νεκροί και εκατοντάδες τραυματίες, με τις εικόνες των θυμάτων στους δρόμους να συγκλονίζουν τη χώρα. Το γεγονός εμπνέει τον Γιάννη Ρίτσο να γράψει τον «Επιτάφιο», που αργότερα θα μελοποιήσει ο Μίκης Θεοδωράκης.

1941: Το Βρετανικό Ναυτικό αιχμαλωτίζει στον Ατλαντικό το γερμανικό υποβρύχιο U-110. Στο σκάφος εντοπίζονται υλικά κρυπτογράφησης και συσκευή Enigma, που αξιοποιούνται από τους Συμμάχους στην προσπάθεια αποκρυπτογράφησης των γερμανικών μηνυμάτων. Η υπόθεση θεωρείται ένα από τα σημαντικά επεισόδια του πολέμου των πληροφοριών στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

1950: Ο Ρομπέρ Σουμάν, υπουργός Εξωτερικών της Γαλλίας, παρουσιάζει την πρότασή του για κοινή διαχείριση της παραγωγής άνθρακα και χάλυβα από τη Γαλλία και τη Δυτική Γερμανία. Η Διακήρυξη Σουμάν θεωρείται η αφετηρία της ευρωπαϊκής ενοποίησης, καθώς οδήγησε στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα Άνθρακα και Χάλυβα και, αργότερα, στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

1956: Στην Αθήνα πραγματοποιείται μαχητικό συλλαλητήριο υπέρ της Κύπρου, σε μια περίοδο κορύφωσης του Κυπριακού και του αγώνα της ΕΟΚΑ κατά της βρετανικής κυριαρχίας. Η διαδήλωση καταλήγει σε αιματηρές συγκρούσεις με την αστυνομία, με πέντε νεκρούς και εκατοντάδες τραυματίες. Το γεγονός αποτυπώνει την ένταση που είχε λάβει τότε το Κυπριακό στην ελληνική δημόσια ζωή.

1960: Η αμερικανική FDA εγκρίνει τη διάθεση του πρώτου αντισυλληπτικού χαπιού. Η απόφαση αλλάζει βαθιά την καθημερινή ζωή εκατομμυρίων γυναικών, επηρεάζοντας την αναπαραγωγική αυτονομία, τις κοινωνικές σχέσεις και τη θέση της γυναίκας στη μεταπολεμική κοινωνία.

1967: Με κοινή απόφαση των υπουργών της χούντας Στυλιανού Παττακού και Παύλου Τοτόμη, απαγορεύεται η είσοδος στην Ελλάδα σε τουρίστες «ρυπαρούς, ρακένδυτους, γενειοφόρους ή με μακριά κόμη», καθώς και σε τουρίστριες με μίνι φούστα. Η απόφαση προκαλεί διεθνή χλευασμό, ενώ μεταγενέστερη ανακοίνωση επιχειρεί να περιορίσει το μέτρο στις μαθήτριες, χωρίς να αλλάξει το αρνητικό κλίμα.

1968: Δολοφονείται στη Θεσσαλονίκη, ύστερα από βασανιστήρια από όργανα της Ασφάλειας, ο Γιώργος Τσαρουχάς, πρώην βουλευτής της ΕΔΑ και στέλεχος του ΚΚΕ. Η υπόθεση ανέδειξε τη βία του δικτατορικού καθεστώτος απέναντι στους πολιτικούς αντιπάλους του και έμεινε στη μνήμη ως ένα από τα σκοτεινά επεισόδια της χούντας.

1974: Ο μουσικός κριτικός και δημοσιογράφος Τζον Λάντο γράφει στην εφημερίδα The Real Paper της Βοστώνης, μετά από συναυλία του Μπρους Σπρίνγκστιν στο Harvard Square Theatre του Κέιμπριτζ, τη φράση που θα περάσει στην ιστορία: «Είδα το μέλλον του ροκ εν ρολ και το όνομά του είναι Μπρους Σπρίνγκστιν».

1980: Ο Γεώργιος Ράλλης αναλαμβάνει πρωθυπουργός της Ελλάδας, διαδεχόμενος τον Κωνσταντίνο Καραμανλή, ο οποίος είχε εκλεγεί Πρόεδρος της Δημοκρατίας. Η πρωθυπουργία του συνδέθηκε με την τελευταία φάση της πρώτης μεταπολιτευτικής διακυβέρνησης της Νέας Δημοκρατίας και με την πορεία προς τις εκλογές του 1981.

1994: Ο Νέλσον Μαντέλα εκλέγεται από το νέο Κοινοβούλιο πρώτος μαύρος πρόεδρος της Νότιας Αφρικής. Η εκλογή του επισφραγίζει τη μετάβαση της χώρας από το απαρτχάιντ σε ένα δημοκρατικό πολίτευμα με καθολικό δικαίωμα ψήφου, μετά τις ιστορικές εκλογές του Απριλίου.

1998: Η Ντάνα Ιντερνάσιοναλ κερδίζει τη Eurovision με το τραγούδι «Diva», εκπροσωπώντας το Ισραήλ. Η νίκη της, ως τρανς καλλιτέχνιδας σε έναν από τους πιο προβεβλημένους ευρωπαϊκούς μουσικούς θεσμούς, αποκτά ευρύτερη συμβολική σημασία για την ορατότητα της LGBTQ+ κοινότητας.

Γεννήσεις

Θάνατοι

Εορτολόγιο

Ησαΐας, Χριστόφορος, Χριστοφορία

Παγκόσμιες Ημέρες / Επέτειοι

Ημέρα της Ευρώπης