Σαν σήμερα 4 Ιανουαρίου: Ο θάνατος του Αλμπέρ Καμύ – Το τροχαίο που έγινε μύθος και η σκιά της KGB

Στις 4 Ιανουαρίου 1960, σε έναν επαρχιακό δρόμο της Γαλλίας, μια Facel Vega βγαίνει από την πορεία της και καρφώνεται σε δέντρο. Ο Άλμπερ Καμί, Γάλλος συγγραφέας και φιλόσοφος, πεθαίνει ακαριαία. Είναι 46 ετών, μόλις δυόμισι χρόνια μετά το Νόμπελ Λογοτεχνίας, και η απουσία του μοιάζει να «κόβει» απότομα μια διαδρομή που μόλις είχε αρχίσει να ξαναπαίρνει φόρα.

Η διαδρομή που άλλαξε στο τελευταίο λεπτό

Το πιο παράξενο κομμάτι της ιστορίας είναι ότι ο Καμί, σύμφωνα με μαρτυρίες της εποχής, δεν ήταν καν βέβαιο πως θα ταξίδευε με αυτοκίνητο. Είχε προτιμήσει το τρένο και είχε ήδη αγοράσει εισιτήριο, όμως τελικά δέχτηκε να επιστρέψει στο Παρίσι μαζί με τον εκδότη και φίλο του, Μισέλ Γκαλιμάρ. Η απόφαση αυτή, τόσο μικρή όσο μια αλλαγή σχεδίου, αποδείχθηκε μοιραία.

Στο αυτοκίνητο βρίσκονται επίσης η σύζυγος του Γκαλιμάρ, Ζανίν, και η 18χρονη κόρη τους, Αν. Εκείνες θα επιζήσουν. Ο Γκαλιμάρ θα τραυματιστεί βαριά και θα πεθάνει λίγες μέρες αργότερα.

Το δέντρο, η βαλίτσα και οι 144 σελίδες στη λάσπη

Ο θάνατος του Καμί θα μπορούσε να έχει μείνει στην ιστορία ως «ένα ακόμη τροχαίο», κάτι που δεν έγινε. Κοντά στο σημείο, οι ερευνητές βρίσκουν μια μαυρισμένη, λασπωμένη βαλίτσα με χειρόγραφες σελίδες. Μέσα της υπάρχουν 144 σελίδες από το ανολοκλήρωτο έργο του «Le Premier Homme» («The First Man»): ένα μεγάλο, αυτοβιογραφικό σχέδιο, που ο ίδιος έβλεπε σαν επιστροφή στο μυθιστόρημα, με άλλον αέρα και μεγαλύτερη φιλοδοξία. Το χειρόγραφο αυτό θα γίνει, αργότερα, η πιο χειροπιαστή «απόδειξη» ότι ο Καμί έφυγε ενώ έγραφε ακόμη προς τα μπρος.

Κάπως έτσι, το δυστύχημα αποκτά δεύτερη ζωή. Δεν είναι μόνο το τέλος ενός ανθρώπου, είναι και η εικόνα ενός έργου που γλίτωσε από τα συντρίμμια.

Ο Νομπελίστας που έλεγε ότι την ηθική την έμαθε στο γήπεδο

Ο Καμί είχε το χάρισμα να αφήνει φράσεις που «γράφουν» ακόμη και όταν ο κόσμος αλλάζει. Η πιο απρόσμενη από αυτές είναι ποδοσφαιρική. Σε μια διατύπωση που έχει ταξιδέψει σε πολλές παραλλαγές, αποδίδεται σε εκείνον η φράση: «Tout ce que je sais de plus sûr à propos de la moralité et des obligations des hommes, c’est au football que je le dois.» και η πιστή απόδοσή της στα ελληνικά: «Ό,τι ξέρω με βεβαιότητα για την ηθική και τα καθήκοντα των ανθρώπων, το οφείλω στο ποδόσφαιρο.»

Η λεπτομέρεια αυτή δεν είναι απλώς «χαριτωμένη». Κουμπώνει με το προφίλ του: ενός ανθρώπου που μιλούσε για ευθύνη, αξιοπρέπεια και ελευθερία χωρίς να χρειάζεται να υψώνει τόνο.

Η θεωρία που δεν έσβησε ποτέ

Δεκαετίες μετά, το τροχαίο θα αποκτήσει και μια σκιά συνωμοσίας. Η ιδέα ότι ο Καμί δεν πέθανε από ατύχημα, αλλά δολοφονήθηκε, θα πάρει νέα δημοσιότητα όταν ο Ιταλός συγγραφέας Τζιοβάνι Κατέλι βασίσει την υπόθεσή του σε μια αναφορά που αποδίδεται στα ημερολόγια του Τσέχου ποιητή και μεταφραστή Γιαν Ζάμπρανα. Εκεί, ο Ζάμπρανα σημειώνει ότι άκουσε από «ενημερωμένο» άνθρωπο πως το δυστύχημα οργανώθηκε από Σοβιετικούς πράκτορες, με δολιοφθορά σε ελαστικό μέσω μηχανισμού που θα προκαλούσε αστοχία σε συγκεκριμένη ταχύτητα.

Το πιθανό κίνητρο, όπως το παρουσιάζουν όσοι υιοθετούν τη θεωρία, είναι πολιτικό. Ο Καμί είχε ταχθεί δημόσια υπέρ της εξέγερσης της Ουγγαρίας το 1956 και είχε συγκρουστεί ιδεολογικά με τον Σοβιετικό κόσμο. Στο σενάριο του Κατέλι, η οργή αποδίδεται ακόμη και σε κορυφαίο επίπεδο της σοβιετικής ηγεσίας, με αναφορά στον Ντμίτρι Σεπίλοφ, τότε υπουργό Εξωτερικών της ΕΣΣΔ.

Είναι η στιγμή που το δυστύχημα μετατρέπεται σε αφήγημα κατασκοπείας: ένας συγγραφέας, ένα δέντρο, μια «τεχνική» λεπτομέρεια στο λάστιχο, μια αυτοκρατορία που δεν ξεχνά την κριτική.

Δεν υπάρχει, μέχρι σήμερα, δημόσια τεκμηρίωση τύπου υπηρεσιακού εγγράφου ή υλικού ευρήματος που να κλείνει οριστικά την υπόθεση προς τη μία ή την άλλη κατεύθυνση. Γι’ αυτό και σημαντικές φωνές στη Γαλλία αντιμετωπίζουν τον ισχυρισμό με σκεπτικισμό, υπογραμμίζοντας το κενό σκληρών αποδείξεων.

Τα σημαντικότερα γεγονότα της ημέρας στην Ελλάδα και τον κόσμο

1642: Ο βασιλιάς Κάρολος Α΄ της Αγγλίας στέλνει στρατιώτες για να συλλάβουν πέντε βουλευτές, κίνηση που πυροδοτεί την πορεία προς τον Αγγλικό Εμφύλιο και αλλάζει την ισορροπία ανάμεσα σε Στέμμα και Κοινοβούλιο.

1798: Ο Κωνσταντίνος Χαντζερής (Φαναριώτης ηγεμόνας) φτάνει στο Βουκουρέστι ως νέος πρίγκιπας της Βλαχίας, τοποθετημένος από την Οθωμανική Αυτοκρατορία, σε μια εποχή που οι ελληνικές φαναριώτικες ελίτ έχουν κεντρικό ρόλο στη διοίκηση των Παραδουνάβιων Ηγεμονιών.

1823: Ελληνική Επανάσταση: Διεξάγεται η μάχη στα Μαύρα Λιθάρια Κορινθίας, όπου οι Έλληνες, υπό τους Γεραρή, Ζαΐμη και Πετιμεζά, κατατροπώνουν τους Τούρκους του Ντελή Αχμέτ. Από τους 3.500 Τούρκους, διασώζονται μόλις 600, σε μια νίκη που ενισχύει το ηθικό των επαναστατημένων Ελλήνων.

1884: Ιδρύεται στο Λονδίνο η Φαβιανή Εταιρία (Fabian Society), ένα βρετανικό κίνημα διανοουμένων με σοσιαλιστικές αποχρώσεις, το οποίο θέτει τις βάσεις για τη δημιουργία του Εργατικού Κόμματος και την ανάπτυξη προοδευτικών ιδεών στη βρετανική πολιτική.

1885 (16 Ιανουαρίου με το νέο ημερολόγιο): Επεισόδιο Νίκολσον. Όργανο της τάξης χειροδικεί εναντίον του Βρετανού επιτετραμμένου στην Αθήνα, Άρθουρ Νίκολσον, κατά τη διάρκεια επεισοδίων στο κέντρο της πρωτεύουσας, προκαλώντας σοβαρή διπλωματική κρίση. Το περιστατικό αξιοποιείται από το Λονδίνο για την άσκηση έντονων πιέσεων προς την ελληνική κυβέρνηση, με αιτήματα συγγνώμης και αποζημίωσης, και κλονίζει τις σχέσεις Ελλάδας–Μεγάλης Βρετανίας, αποκαλύπτοντας την εύθραυστη θέση του ελληνικού κράτους απέναντι στις Μεγάλες Δυνάμεις στα τέλη του 19ου αιώνα.

1887: Διεξάγονται βουλευτικές εκλογές στο Βασίλειο της Ελλάδας, με τον Χαρίλαο Τρικούπη και τους υποστηρικτές του να κερδίζουν την πλειοψηφία στη Βουλή (90 από τις 150 έδρες) και τον ίδιο να παραμένει πρωθυπουργός, συνεχίζοντας το πρόγραμμα εκσυγχρονισμού που συνδέεται με έργα υποδομών, όπως η βελτίωση οδικών δικτύων και η ανάπτυξη των σιδηροδρόμων, μέσα σε ένα πολιτικό σκηνικό έντονης αντιπαράθεσης με τον Θεόδωρο Δηλιγιάννη.

1887: Ο Παναγής Βαλλιάνος, ένας από τους μεγάλους εθνικούς ευεργέτες, δωρίζει το τεράστιο για την εποχή ποσό των 2.500.000 δραχμών για την ανέγερση της Εθνικής Βιβλιοθήκης. Η δωρεά καθιστά εφικτή την κατασκευή του εμβληματικού νεοκλασικού κτιρίου της οδού Πανεπιστημίου, σε σχέδια του Θεόφιλου Χάνσεν, και ενισχύει καθοριστικά τη συγκρότηση ενός σύγχρονου πνευματικού ιδρύματος. Η πράξη του Βαλλιάνου εγγράφεται στην παράδοση της ελληνικής ευεργεσίας και συμβάλλει ουσιαστικά στην πολιτιστική και εκπαιδευτική ανάπτυξη του νεοσύστατου ελληνικού κράτους.

1924: Ο Ελευθέριος Βενιζέλος επιστρέφει στην Αθήνα μετά από 38 μήνες αυτοεξορίας, αναλαμβάνοντας ξανά ενεργό ρόλο στην ελληνική πολιτική σκηνή.

1926: Ο στρατηγός Θεόδωρος Πάγκαλος, που έχει ήδη κυριαρχήσει στο πολιτικό σκηνικό μετά το πραξικόπημα του 1925, κηρύσσει κατάσταση έκτακτης ανάγκης και ανακοινώνει πως αναλαμβάνει προσωπικά τη νομοθετική και την εκτελεστική εξουσία, εγκαθιδρύοντας ουσιαστικά δικτατορικό καθεστώς. Ακολουθούν λογοκρισία, διώξεις αντιπάλων και σκληρές παρεμβάσεις στη λειτουργία του κράτους, ενώ λίγους μήνες αργότερα επιχειρεί να «νομιμοποιήσει» την κυριαρχία του με ελεγχόμενη προεδρική διαδικασία. Η δικτατορία του θα ανατραπεί τον Αύγουστο του 1926 από στρατιωτικό κίνημα.

1930: Αρχίζει τη λειτουργία της η Αγροτική Τράπεζα της Ελλάδας, με πρώτο διοικητή τον δικηγόρο και πολιτικό Κωνσταντίνο Γόντικα. Η τράπεζα θα διαδραματίσει κρίσιμο ρόλο στην ανάπτυξη της αγροτικής οικονομίας, ενώ το 2012 το υγιές κομμάτι της θα απορροφηθεί από την Τράπεζα Πειραιώς.

1936: Το μουσικό περιοδικό Billboard δημοσιεύει για πρώτη φορά καταλόγους επιτυχιών (charts), εισάγοντας μια νέα εποχή στην καταγραφή της δημοφιλίας τραγουδιών και καλλιτεχνών.

1943: Ο Γεώργιος Ιβάνωφ, Έλληνας πολίστας και κολυμβητής του Ηρακλή Θεσσαλονίκης, εκτελείται από τους Γερμανούς λόγω της αντιστασιακής του δράσης. Η θυσία του θα τον αναδείξει σε σύμβολο του ελληνικού αγώνα κατά της κατοχής.

1956: Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής ανακοινώνει την ίδρυση της ΕΡΕ (Εθνική Ριζοσπαστική Ένωση), ανασυντάσσοντας τον χώρο της Δεξιάς μετά τον «Ελληνικό Συναγερμό» και επηρεάζοντας καθοριστικά τη μεταπολεμική κομματική ισορροπία. Το νέο κόμμα οδηγείται γρήγορα σε εκλογική αναμέτρηση μέσα στο 1956 και εξελίσσεται σε κυρίαρχη δύναμη της εποχής, μέχρι την αναστολή της πολιτικής ζωής με το πραξικόπημα του 1967.

1958: Ο Σπούτνικ 1, ο πρώτος τεχνητός δορυφόρος της ανθρωπότητας, επανεισέρχεται στην ατμόσφαιρα και διαλύεται, κλείνοντας συμβολικά το πρώτο κεφάλαιο της διαστημικής εποχής.

1959: Η Σοβιετική αποστολή Luna 1 γίνεται το πρώτο ανθρώπινο σκάφος που φτάνει στη «γειτονιά» της Σελήνης, περνώντας σε απόσταση περίπου 5.995 χιλιομέτρων από την επιφάνειά της, ανοίγοντας τον δρόμο για τις επόμενες σεληνιακές αποστολές και αφήνοντας πίσω της σημαντικές μετρήσεις για το διαστημικό περιβάλλον, όπως από τις πρώτες άμεσες παρατηρήσεις του ηλιακού ανέμου.

1960: Σκοτώνεται σε τροχαίο δυστύχημα ο Γάλλος συγγραφέας Αλμπέρ Καμί, που είχε βραβευτεί με το Νόμπελ Λογοτεχνίας το 1957. «Στο ποδόσφαιρο χρωστάω όσα ξέρω για ηθική και καθήκον» είχε γράψει ο Καμί, που στα νεανικά του χρόνια υπήρξε τερματοφύλακας, μέχρι που αναγκάστηκε να εγκαταλείψει το άθλημα λόγω φυματίωσης.

1965: Οι τουρκικές αρχές δεσμεύουν τα εισοδήματα Ελλήνων υπηκόων που ζουν μόνιμα στην Τουρκία, σε μια περίοδο κλιμάκωσης των μέτρων που επιταχύνουν τη συρρίκνωση του Ελληνισμού της Κωνσταντινούπολης, της Ίμβρου και της Τενέδου.

1967: Οι Doors κυκλοφορούν το πρώτο τους άλμπουμ, που φέρει το όνομά τους. Το άλμπουμ περιλαμβάνει εμβληματικές επιτυχίες όπως: «Break On Through (To the Other Side)», «Alabama Song», «Light My Fire» και «The End», θέτοντας τα θεμέλια για την παγκόσμια αναγνώρισή τους.

2010: Εγκαινιάζεται στο Ντουμπάι ο Μπουρτζ Χαλίφα, ο ψηλότερος ουρανοξύστης στον κόσμο, με ύψος 828 μέτρα, ένα αρχιτεκτονικό θαύμα που συμβολίζει την παγκόσμια δύναμη του εμιράτου.

Γεννήσεις

Θάνατοι

Εορτολόγιο

Θεόπεμπτος, Θεώνη, Συγκλητική

Εθνικές Γιορτές – Επέτειοι

Παγκόσμια Ημέρα Μπράιγ