Σαν σήμερα 18 Ιανουαρίου: Η ναυμαχία που κλείδωσε το Αιγαίο για την Ελλάδα
Σαν σήμερα το 1913, λίγα μίλια έξω από τη Λήμνο, ο Α’ Βαλκανικός Πόλεμος έχει έναν ξακάθαρο κανόνα στη θάλασσα: όποιος κρατά τα Δαρδανέλλια «κλειστά», κρατά και το Αιγαίο. Ο οθωμανικός στόλος επιχειρεί τη δεύτερη και τελευταία έξοδό του για να σπάσει τον ελληνικό αποκλεισμό και να αλλάξει το παιχνίδι στις θαλάσσιες γραμμές ανεφοδιασμού. Απέναντί του, ο ελληνικός στόλος με ναυαρχίδα το θωρακισμένο καταδρομικό «Γεώργιος Αβέρωφ» και τον Παύλο Κουντουριώτη επικεφαλής δεν αφήνει περιθώρια. Η ναυμαχία της Λήμνου δεν είναι απλώς μια νίκη. Είναι η στιγμή που οι Οθωμανοί αναγκάζονται να γυρίσουν πίσω στα Στενά και να μείνουν εκεί για το υπόλοιπο του πολέμου, ενώ η ελληνική κυριαρχία στο Αιγαίο παγιώνεται στην πράξη, μαζί με τον έλεγχο των νησιών του Βορείου Αιγαίου που έχουν ήδη περάσει σε ελληνικά χέρια.
Το δόλωμα πριν από τη θύελλα
Το Αιγαίο εκείνον τον χειμώνα δεν είναι φόντο, αλλά το πεδίο που κρίνει ανεφοδιασμό και πρωτοβουλία. Μετά τη ναυμαχία της Έλλης, οι Οθωμανοί γνωρίζουν πως όσο ο ελληνικός στόλος κρατά «κλειστά» τα Δαρδανέλλια, το παιχνίδι είναι άνισο. Αναζητούν τρόπο να απομακρύνουν το πλοίο που φοβούνται περισσότερο, το θωρακισμένο καταδρομικό «Γεώργιος Αβέρωφ». Έτσι στήνεται ο αντιπερισπασμός με το καταδρομικό «Χαμηδιέ», που επιχειρεί να παρασύρει τους Έλληνες σε καταδίωξη μακριά από τη Λήμνο. Ο Παύλος Κουντουριώτης, όμως, δεν εγκαταλείπει τον Μούδρο και περιμένει την κίνηση που θεωρεί αναπόφευκτη: την έξοδο του οθωμανικού στόλου από τα Στενά.
Το πρωινό της Λήμνου και το σήμα που έμεινε
Στις 08:15, το αντιτορπιλικό «Λέων» στέλνει το σήμα ότι ο εχθρικός στόλος εξέρχεται. Λίγο μετά τις 09:00, τα ελληνικά πλοία αφήνουν τον Μούδρο και βγαίνουν στο πέλαγος με κατεύθυνση νοτιοανατολικά. Ο Κουντουριώτης στέλνει το μήνυμα που μένει: «Ο Ναύαρχος εύχεται την καλήν ημέραν εις τα γενναία επιτελεία και πληρώματα. Φανήτε λεόντες». Απέναντι, οι Οθωμανοί εμφανίζονται με ναυαρχίδα το «Μπαρμπαρόσσα», μαζί με «Τουργούτ Ρέις» και «Μεσουδιέ», ενώ προπορεύεται το «Μετζητιέ». Στόχος τους, σύμφωνα με το Πλωτό Ναυτικό Μουσείο «Γ. Αβέρωφ», είναι να προσβάλουν τη βάση της Λήμνου, μια κίνηση υψηλού ρίσκου: αν χτυπήσουν τον Μούδρο, μπορούν να πουν ότι έσπασαν την ελληνική «λαβή» στα Δαρδανέλλια.
Τρεις ώρες που έγραψαν τον επίλογο στη θάλασσα
Όταν το «Μετζητιέ» αντιλαμβάνεται τον «Αβέρωφ», στρίβει προς την κύρια δύναμη του οθωμανικού στόλου. Οι δύο πλευρές αλλάζουν πορείες, μετρώντας αποστάσεις. Στις 11:34, από περίπου 8.400 μέτρα, οι Οθωμανοί ανοίγουν πυρ και ένα λεπτό μετά απαντούν οι Έλληνες. Η μάχη γρήγορα γίνεται κυνήγι. Οι πηγές του «Αβέρωφ» αναφέρουν ότι το οθωμανικό πυροβολικό είναι άστοχο, ενώ το ελληνικό πιο εύστοχο από την Έλλη, με τον χειμωνιάτικο φωτισμό να βοηθά τη σκόπευση. Σε περίπου 20 λεπτά η πλάστιγγα γέρνει, με το «Μπαρμπαρόσσα» να δέχεται καίρια πλήγματα και να υποχωρεί φλεγόμενο.
Στις 12:05, ο «Αβέρωφ» αρχίζει καταδίωξη, πιέζοντας τον αντίπαλο προς την έξοδο των Στενών. Η υποχώρηση των Οθωμανών καταλήγει στα Δαρδανέλλια στις 14:42 και εκεί ουσιαστικά τελειώνει η μάχη. Το βράδυ, στον Μούδρο υπάρχουν αναφορές για υποδοχή με κόσμο και συγκίνηση. Ο Κουντουριώτης συμπυκνώνει την ημέρα στο τηλεγράφημά του: «Εχθρικόν Στόλον διεθυνθέντα εις Λήμνον κατεναυμαχήσαμεν και καταδιώξαμεν μέχρις Στενών… Διάρκειαν ναυμαχίας τρίωρος…».
* Η ναυμαχία καταγράφεται ως 5 Ιανουαρίου 1913 με το παλιό ημερολόγιο και αντιστοιχεί στη 18η Ιανουαρίου με το σημερινό ημερολόγιο.
Τα σημαντικότερα γεγονότα της ημέρας στην Ελλάδα και τον κόσμο
532: Καταστέλλεται η στάση του Νίκα στην Κωνσταντινούπολη, όταν αυτοκρατορικά στρατεύματα με επικεφαλής τον Βελισάριο και τον Μούνδο εισβάλλουν στον Ιππόδρομο, όπου έχουν συγκεντρωθεί οι στασιαστές, και προχωρούν σε μαζική σφαγή, με τις πηγές να κάνουν λόγο για περίπου 30.000 νεκρούς, ενώ ο Υπάτιος, που είχε ανακηρυχθεί αντίπαλος αυτοκράτορας, συλλαμβάνεται και εκτελείται.
1967: Στη Μασαχουσέτη, ο Αμερικανός Άλμπερτ ΝτεΣάλβο, γνωστός από την ομολογία του ως «Boston Strangler», καταδικάζεται και καταδικάζεται σε ισόβια για άσχετα αδικήματα (ένοπλη ληστεία και σειρά σεξουαλικών επιθέσεων), καθώς δεν παραπέμπεται ποτέ σε δίκη για τους στραγγαλισμούς των αρχών της δεκαετίας του 1960 λόγω έλλειψης φυσικών αποδεικτικών στοιχείων που να στηρίζουν την ομολογία του εκείνη την περίοδο.
1778: Ο Τζέιμς Κουκ γίνεται ο πρώτος γνωστός Ευρωπαίος που ανακαλύπτει τα νησιά της Χαβάης, τα οποία ονομάζει «νησιά Σάντουιτς».
1823: Το Ναύπλιο ορίζεται ως έδρα των επαναστατημένων Ελλήνων.
1827: Συγκαλείται η Γ’ Εθνική Συνέλευση σε Ερμιόνη και Τροιζήνα, η οποία αναθεωρεί το Σύνταγμα και απευθύνει πρόσκληση στον Ιωάννη Καποδίστρια να αναλάβει Κυβερνήτης της Ελλάδας.
1913: Ο ελληνικός στόλος επικρατεί στη ναυμαχία της Λήμνου, με τον Παύλο Κουντουριώτη και ναυαρχίδα το θωρακισμένο καταδρομικό «Γεώργιος Αβέρωφ», αποκρούοντας τη δεύτερη και τελευταία απόπειρα του οθωμανικού στόλου να σπάσει τον ελληνικό αποκλεισμό των Δαρδανελλίων στον Α’ Βαλκανικό Πόλεμο. Η ήττα υποχρεώνει τους Οθωμανούς να υποχωρήσουν και να παραμείνουν ουσιαστικά περιορισμένοι στα Στενά για το υπόλοιπο του πολέμου, εδραιώνοντας την ελληνική κυριαρχία στο Αιγαίο και κατοχυρώνοντας στην πράξη τον έλεγχο των νησιών του Βορείου Αιγαίου που είχαν ήδη περάσει σε ελληνικά χέρια.
1919: Αρχίζει στο Παρίσι η Διάσκεψη Ειρήνης των Βερσαλλιών, που θέτει και επισήμως τέλος στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η Σμύρνη, με την περιφέρεια του Αϊδινίου θα παραχωρηθεί στην Ελλάδα. Την ίδια μέρα, ιδρύεται στην Αγγλία η εταιρεία κατασκευής πολυτελών αυτοκινήτων Bentley Motors.
1943: Στην πολιορκία του Λένινγκραντ, ο Κόκκινος Στρατός εξαπολύει την Επιχείρηση Iskra και καταφέρνει να «σπάσει» για πρώτη φορά τον κλοιό, ανοίγοντας έναν στενό χερσαίο διάδρομο ανεφοδιασμού κατά μήκος της νότιας όχθης της λίμνης Λάντογκα, που επανασυνδέει την πόλη με τα μετόπισθεν. Η εξέλιξη επιτρέπει να περάσουν περισσότερες προμήθειες και να στηθεί γρήγορα σιδηροδρομική γραμμή μέσα από τον διάδρομο, μειώνοντας τον κίνδυνο λιμού, χωρίς όμως να τερματιστεί οριστικά η πολιορκία, η οποία θα λήξει πλήρως το 1944.
1953: Διεξάγεται ο πρώτος αγώνα της Formula 1, στο Μπουένος Άιρες. Η είσοδος στο κοινό είναι ελεύθερη. Στον 31ο γύρο η Ferrari του Νίνο Φαρίνα παρασύρει και σκοτώνει 13 άτομα και τραυματίζει σοβαρά 40.
1953: Η δικηγόρος και πολιτικός Ελένη Σκούρα εκλέγεται σε αναπληρωματική εκλογή στη Θεσσαλονίκη ως η πρώτη Ελληνίδα βουλευτής στη Βουλή των Ελλήνων, σε μια αναμέτρηση που αποκτά ιδιαίτερο συμβολισμό επειδή έρχεται λίγο μετά την πανεθνική διεύρυνση της συμμετοχής των γυναικών στις βουλευτικές εκλογές. Η εκλογή της, ως υποψήφια του «Ελληνικού Συναγερμού» του Αλέξανδρου Παπάγου, θεωρείται ορόσημο για τη θεσμική είσοδο των γυναικών στην κεντρική πολιτική σκηνή της μεταπολεμικής Ελλάδας.
1965: Παντρεύονται ο Δημήτρης Παπαμιχαήλ και η Αλίκη Βουγιουκλάκη στους Δελφούς.
1967: Στη Μασαχουσέτη, ο Αμερικανός Άλμπερτ ΝτεΣάλβο, γνωστός από την ομολογία του ως «Στραγγαλιστή της Βοστώνης» (Boston Strangler), καταδικάζεται και καταδικάζεται σε ισόβια για άσχετα αδικήματα (ένοπλη ληστεία και σειρά σεξουαλικών επιθέσεων), καθώς δεν παραπέμπεται ποτέ σε δίκη για τους στραγγαλισμούς των αρχών της δεκαετίας του 1960 λόγω έλλειψης φυσικών αποδεικτικών στοιχείων που να στηρίζουν την ομολογία του εκείνη την περίοδο.
1977: Εντοπίζεται το βακτήριο που συνδέεται με τη «νόσο των λεγεωνάριων».
1996: Ο Κώστας Σημίτης εκλέγεται από την Κοινοβουλευτική Ομάδα του ΠΑΣΟΚ διάδοχος του Ανδρέα Παπανδρέου στην πρωθυπουργία και την προεδρία του κινήματος. Λαμβάνει 86 ψήφους, έναντι 75 του Άκη Τσοχατζόπουλου. Την ίδια μέρα ο Μάικλ Τζάκσον και η Λίζα Μαρί Πρίσλεϊ παίρνουν διαζύγιο έπειτα από 18 μήνες γάμου.
2001: Στη Γαλλία, η Βουλή υιοθετεί ομόφωνα νόμο για την αναγνώριση της αρμενικής γενοκτονίας του 1915. Στην Τουρκία, η κυβέρνηση με ανακοίνωσή της υποστηρίζει ότι ο νόμος θα επιφέρει σοβαρή και διαρκή ζημία στις διμερείς σχέσεις και ανακαλεί τον πρεσβευτή της στο Παρίσι για διαβουλεύσεις, ενώ ο πρόεδρος του Εμπορικού Επιμελητηρίου απευθύνει έκκληση για μποϊκοτάζ των γαλλικών προϊόντων.
2020: Ανακοινώνεται ότι ο Πρίγκιπας Χάρι και η Μέγκαν θα διατηρήσουν αλλά δεν θα χρησιμοποιούν δημόσια τις προσφωνήσεις Η Αυτού/η Βασιλική Υψηλότης και δεν θα λαμβάνουν δημόσια κονδύλια για βασιλικά καθήκοντα.
2021: Ανοίγουν ξανά κομμωτήρια, κέντρα αισθητικής, συνεργεία αυτοκινήτων και μη απαραίτητα καταστήματα στην Ελλάδα στο πλαίσιο άρσης περιορισμών λόγω Covid-19.
Γεννήσεις
1689 – Μοντεσκιέ (Montesquieu), Γάλλος φιλόσοφος και πολιτικός στοχαστής του Διαφωτισμού, από τους πιο καθοριστικούς θεωρητικούς της νεότερης πολιτειακής σκέψης. Στο έργο του «Το πνεύμα των νόμων» διατύπωσε τη διάκριση των εξουσιών, ιδέα που επηρέασε καταλυτικά τη συνταγματική αρχιτεκτονική κρατών όπως οι ΗΠΑ και η Γαλλία. Με τις «Περσικές επιστολές» άσκησε οξύ κοινωνικό και πολιτικό σχολιασμό, χρησιμοποιώντας τη σάτιρα ως εργαλείο κριτικής.
1915 – Βασίλης Τσιτσάνης, Έλληνας συνθέτης, στιχουργός και δεξιοτέχνης του μπουζουκιού, από τις πιο καθοριστικές μορφές του ρεμπέτικου και του λαϊκού τραγουδιού. Γεννημένος στα Τρίκαλα, ανανέωσε τον ήχο και τη θεματολογία, περνώντας το είδος σε νέα εποχή, με τεράστια δισκογραφία και επιρροή σε γενιές δημιουργών. Υπογράφει διαχρονικά τραγούδια όπως «Συννεφιασμένη Κυριακή» και «Αρχόντισσα», ενώ συνεργάστηκε με σπουδαίες φωνές όπως η Σωτηρία Μπέλλου και η Μαρίκα Νίνου.
1932 – Χρόνης Εξαρχάκος, Έλληνας ηθοποιός θεάτρου και κινηματογράφου, από τις πιο χαρακτηριστικές κωμικές φυσιογνωμίες του παλιού ελληνικού σινεμά. Γεννήθηκε στην Ερμούπολη της Σύρου, σπούδασε στη σχολή του Πέλου Κατσέλη και πρωτοεμφανίστηκε στο θέατρο το 1963 στη «Βίλα των οργίων». Στον κινηματογράφο έγινε ιδιαίτερα αγαπητός μέσα από ταινίες όπως «Η κόρη μου η σοσιαλίστρια», «Γοργόνες και μάγκες» και «Η Παριζιάνα», ενώ έπαιξε και σε δεκάδες επιθεωρήσεις.
1955 – Κέβιν Κόστνερ (Kevin Costner), Αμερικανός ηθοποιός, σκηνοθέτης και παραγωγός, από τις πιο ισχυρές φιγούρες του Χόλιγουντ από τα τέλη των 80s. Έγραψε ιστορία με το «Χορεύοντας με τους Λύκους», που κέρδισε 7 Όσκαρ, ανάμεσά τους Καλύτερης Ταινίας και Σκηνοθεσίας. Πρωταγωνίστησε σε επιτυχίες όπως «Ο σωματοφύλακας» και «Πεδίο ονείρων», ενώ τα τελευταία χρόνια γνώρισε νέα άνθηση με τη σειρά «Yellowstone».
Θάνατοι
1915 – Βασίλης Τσιτσάνης, Έλληνας συνθέτης, στιχουργός και δεξιοτέχνης του μπουζουκιού, από τις πιο καθοριστικές μορφές του ρεμπέτικου και του λαϊκού τραγουδιού. Γεννημένος στα Τρίκαλα, ανανέωσε τον ήχο και τη θεματολογία, περνώντας το είδος σε νέα εποχή, με τεράστια δισκογραφία και επιρροή σε γενιές δημιουργών. Υπογράφει διαχρονικά τραγούδια όπως «Συννεφιασμένη Κυριακή» και «Αρχόντισσα», ενώ συνεργάστηκε με σπουδαίες φωνές όπως η Σωτηρία Μπέλλου και η Μαρίκα Νίνου.
Εορτολόγιο
Αθανάσιος, Αθανασία, Θεόδουλος, Κύριλλος