Σαν σήμερα 16 Ιανουαρίου: Η μετωπική σύγκρουση του «Ακρόπολις Εξπρές» στο Δοξαρά

Σαν σήμερα το 1972, στον θεσσαλικό κάμπο, ανάμεσα στους σταθμούς Δοξαρά Λάρισας και Ορφανών Καρδίτσας, γράφεται μία από τις πιο σκοτεινές σελίδες στην ιστορία των ελληνικών σιδηροδρόμων. Η υπερταχεία «Ακρόπολις Εξπρές», που ερχόταν από την Κεντρική Ευρώπη προς την Ελλάδα, συγκρούεται μετωπικά σε μονή γραμμή με την επιβατική αμαξοστοιχία που οι άνθρωποι της εποχής αποκαλούσαν «πόστα», επειδή μετέφερε και ταχυδρομείο.

Ο απολογισμός καταγράφεται ως βαρύς: πολλές πηγές μιλούν για τουλάχιστον 19 νεκρούς και 44 τραυματίες, ενώ άλλες ανεβάζουν τον αριθμό των νεκρών στους 21. Αυτή η διαφορά στους απολογισμούς δεν αλλάζει την ουσία: επρόκειτο για μια τραγωδία που ανέδειξε με τον πιο ωμό τρόπο πόσο εύκολα ένα σύστημα με κενά επικοινωνίας και ασφάλειας μπορεί να γίνει παγίδα.

Το μοιραίο ραντεβού στη μονή γραμμή

Το δίκτυο εκείνης της περιόδου, σε μεγάλο βαθμό μονής γραμμής, απαιτούσε αυστηρή πειθαρχία στη διαδικασία της διασταύρωσης και καθαρή, αδιαμφισβήτητη συνεννόηση ανάμεσα στους σταθμούς. Εκείνη την ημέρα, τα δύο τρένα έπρεπε να «λυθούν» σε έναν από τους δύο κοντινούς σταθμούς, στον Δοξαρά ή στα Ορφανά, ώστε το ένα να περιμένει και το άλλο να περάσει με ασφάλεια.

Σύμφωνα με τις καταγραφές, η υπερταχεία είχε προτεραιότητα, όμως η αλληλουχία αποφάσεων και μηνυμάτων δεν λειτούργησε όπως έπρεπε. Το αποτέλεσμα ήταν να βρεθούν δύο αμαξοστοιχίες στην ίδια τροχιά, κινούμενες η μία προς την άλλη.

Η λάθος συνεννόηση, η σύγκρουση και οι πρώτοι που έσπευσαν στο σημείο

Το συγκεκριμένο τμήμα του δικτύου λειτουργεί σε μονή γραμμή, άρα η κίνηση βασίζεται στη σωστή «διασταύρωση», στο να περιμένει το ένα τρένο σε σταθμό με παρακαμπτήριο, ώστε να περάσει το άλλο. Εκείνη την ημέρα, η διασταύρωση έχει προγραμματιστεί να γίνει είτε στα Ορφανά είτε στο Δοξαρά, όμως στην πράξη η απόφαση δεν «κλειδώνει» εγκαίρως.

Οι αναφορές συγκλίνουν στο ότι υπήρξε ασυνεννοησία ανάμεσα στους σταθμούς και ότι η επικοινωνία δυσκολεύτηκε επιπλέον από τις συνθήκες της κακοκαιρίας και τα προβλήματα τηλεπικοινωνιών που περιγράφονται για την περιοχή.

Το γεγονός είναι ότι το σύστημα στηριζόταν υπερβολικά σε μια εύθραυστη αλυσίδα ανθρώπινων συνεννοήσεων.

Η μετωπική σύγκρουση ήταν σφοδρή. Περιγραφές μιλούν για παραμορφωμένες μηχανές και για τα πρώτα βαγόνια που μετατρέπονται σε συντρίμμια. Οι πρώτοι που φτάνουν στον τόπο είναι άνθρωποι της περιοχής. Τα συνεργεία χρειάζονται χρόνο για να απεγκλωβίσουν εγκλωβισμένους και να απομακρύνουν βαγόνια, ενώ τοπικές κοινωνίες, σταθμοί, νοσοκομεία και συνεργεία μπαίνουν σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης.

Οι ευθύνες, η δίκη και η καταδίκη

Ακολουθούν διώξεις και η υπόθεση φτάνει στη Δικαιοσύνη. Σε πρώτο βαθμό, στη δίκη του Νοεμβρίου 1972 στην Καρδίτσα, οι εμπλεκόμενοι καταδικάζονται σε ποινές φυλάκισης από 3 έως 5 χρόνια, ενώ σε δεύτερο βαθμό, τον Ιανουάριο 1973 στη Λάρισα, καταδικάζεται σε ποινή 5 ετών ο σταθμάρχης Ορφανών και οι άλλοι δύο αθωώνονται.

Μέσα στη δίκη μπαίνει δυνατά και ένα θέμα που ξεπερνά τα πρόσωπα: η κόπωση και τα ωράρια. Η φράση που καταγράφεται από μαρτυρία συγγενούς θύματος έχει ιδιαίτερο βάρος γιατί φωτίζει ένα περιβάλλον εργασίας που, όπως περιγράφεται, μπορούσε να εξαντλεί τους ανθρώπους που κρατούσαν την κίνηση στα χέρια τους: «Όταν δουλεύουν 18 και 20 ώρες, σημαίνει ότι κοιμούνται πάνω στο τιμόνι ή στο γραφείο».

Μετά το δυστύχημα, η χουντική κυβέρνηση ανακοινώνει μέτρα, ανάμεσά τους και τον εξοπλισμό με ραδιοτηλέφωνα, ως απάντηση σε μια εποχή όπου η επικοινωνία στο δίκτυο περιγράφεται ως ανεπαρκής.

Τα σημαντικότερα γεγονότα της ημέρας στην Ελλάδα και τον κόσμο

27 π.Χ.: Η Ρωμαϊκή Σύγκλητος απονέμει τον τίτλο του Αυγούστου στον Γάιο Ιούλιο Καίσαρα Οκταβιανό. Η κίνηση αυτή σηματοδοτεί την επίσημη έναρξη της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, μια εξέλιξη που θα καθόριζε την τύχη ολόκληρου του μεσογειακού κόσμου και του ελληνισμού για αιώνες.

1605: Εκδίδεται στη Μαδρίτη η πρώτη έκδοση του Δον Κιχώτη του Μιγκέλ ντε Θερβάντες. Πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας, που έθεσε τις βάσεις για το σύγχρονο μυθιστόρημα.

1707: Το Κοινοβούλιο της Σκωτίας επικυρώνει τη Συνθήκη Ένωσης με την Αγγλία, ψηφίζοντας τις Πράξεις Ένωσης που συγχωνεύουν τα δύο βασίλεια σε ένα νέο κράτος, το Βασίλειο της Μεγάλης Βρετανίας, με κοινό κοινοβούλιο στο Γουέστμινστερ.

1878: Κατά τη διάρκεια του Ρωσοτουρκικού πολέμου, ο ρωσικός στρατός απελευθερώνει τη Φιλιππούπολη από την οθωμανική κυριαρχία. Η πόλη αποτελούσε ένα από τα σπουδαιότερα κέντρα του θρακικού ελληνισμού, με έντονη πνευματική και οικονομική παρουσία.

1919: Στις ΗΠΑ επικυρώνεται η 18η τροπολογία του Συντάγματος, που θεμελιώνει την Ποτοαπαγόρευση απαγορεύοντας την παραγωγή, μεταφορά και πώληση «οινοπνευματωδών ποτών» (χωρίς να απαγορεύει ρητά την κατοχή ή κατανάλωση). Την ίδια χρονιά, το Κογκρέσο ψηφίζει τον Volstead Act (National Prohibition Act) για να ορίσει τι θεωρείται «intoxicating liquor» και να οργανώσει την ομοσπονδιακή εφαρμογή, υπερψηφίζοντας το βέτο του Γούντροου Γουίλσον. Η πανεθνική εφαρμογή τίθεται σε ισχύ από το 1920, ανοίγοντας την εποχή της αμερικανικής Ποτοαπαγόρευσης.

1969: Ο Τσέχος φοιτητής Γιαν Πάλαχ προχωρά σε αυτοπυρπόληση στην Πλατεία Βέντσεσλας στην Πράγα, ως πράξη διαμαρτυρίας απέναντι στη σοβιετική κατοχή που ακολούθησε την εισβολή του Συμφώνου της Βαρσοβίας και ως κραυγή απέναντι στην «απάθεια» της κοινωνίας. Πεθαίνει λίγες ημέρες αργότερα από τα εγκαύματά του και η πράξη του γίνεται διαχρονικό σύμβολο αντίστασης στη Τσεχοσλοβακία.

1972: Μία από τις μεγαλύτερες σιδηροδρομικές τραγωδίες στην Ελλάδα σημειώνεται μεταξύ Δοξαρά και Ορφανών, όταν η ταχεία αμαξοστοιχία «Ακρόπολις Εξπρές» (δρομολόγιο Μόναχο–Αθήνα) συγκρούεται μετωπικά, σε μονή γραμμή, με την επιβατική «πόστα» (Αθήνα–Θεσσαλονίκη). Η σύγκρουση, που αποδίδεται σε αστοχίες συνεννόησης και στα κενά επικοινωνίας του δικτύου, αφήνει 19 νεκρούς και 44 τραυματίες, αναδεικνύοντας με δραματικό τρόπο τα προβλήματα ασφάλειας των ελληνικών σιδηροδρόμων της εποχής.

1979: Ο Ιρανός Σάχης Μοχάμεντ Ρεζά Παχλαβί εγκαταλείπει το Ιράν μαζί με τη σύζυγό του, Φαράχ, αναχωρώντας από την Τεχεράνη για την Αίγυπτο, σε μια έξοδο που παρουσιάζεται επίσημα ως «διακοπές». Η αναχώρησή του, ενώ έχει ήδη οριστεί πρωθυπουργός ο Σαπούρ Μπαχτιάρ και έχουν προβλεφθεί μεταβατικές ρυθμίσεις (όπως Συμβούλιο Αντιβασιλείας), γίνεται σημείο καμπής της Ισλαμικής Επανάστασης, καθώς λίγες εβδομάδες αργότερα επιστρέφει ο Αγιατολάχ Χομεϊνί και το καθεστώς της μοναρχίας καταρρέει.

1979: Προβάλλεται για πρώτη φορά στο BBC Two η μνημειώδης σειρά φυσικής ιστορίας «Life on Earth», με παρουσιαστή τον Ντέιβιντ Άτενμπορο και παραγωγή της BBC Natural History Unit, ένα 13μερές τηλεοπτικό ταξίδι που αφηγείται την εξέλιξη της ζωής στη Γη και θεωρείται σημείο καμπής για τα ντοκιμαντέρ άγριας φύσης λόγω της κλίμακας, της κινηματογράφησης και της επιρροής του.

1991: Σε τηλεοπτικό διάγγελμα προς το έθνος, ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Τζορτζ Χ. Γ. Μπους ανακοινώνει την έναρξη της Operation Desert Storm, της συμμαχικής πολεμικής επιχείρησης στον Περσικό Κόλπο για την εκδίωξη των ιρακινών δυνάμεων από το Κουβέιτ και την επιβολή των αποφάσεων του ΟΗΕ μετά την εισβολή του Σαντάμ Χουσεΐν, με την έναρξη αεροπορικών πληγμάτων σε στρατιωτικούς στόχους σε Ιράκ και Κουβέιτ.

1992: Το Ειδικό Δικαστήριο ολοκληρώνει τη πολύμηνη δίκη για το σκάνδαλο Κοσκωτά και αθωώνει τον Ανδρέα Παπανδρέου από όλες τις κατηγορίες, με οριακή πλειοψηφία 7-6 στο βασικό σκέλος της υπόθεσης, ενώ άλλοι κατηγορούμενοι πρώην υπουργοί καταδικάζονται. Η απόφαση θεωρείται κομβική για το πολιτικό κλίμα της εποχής, καθώς κλείνει θεσμικά μια από τις πιο φορτισμένες υποθέσεις της Μεταπολίτευσης.

2003: Το διαστημικό λεωφορείο «Κολούμπια» απογειώνεται για την τελευταία του αποστολή. Η πτήση κατέληξε σε τραγωδία 16 ημέρες αργότερα, όταν το σκάφος διαλύθηκε κατά την επιστροφή του, οδηγώντας στον θάνατο και τους επτά αστροναύτες του πληρώματος.

2006: Στη Μονρόβια, η Έλεν Τζόνσον Σίρλιφ ορκίζεται πρόεδρος της Λιβερίας, αναλαμβάνοντας καθήκοντα μετά τη νίκη της στις προεδρικές εκλογές του 2005 και γράφοντας ιστορία ως η πρώτη εκλεγμένη γυναίκα αρχηγός κράτους στην Αφρική.

2014: Πεθαίνει στο Τόκιο, σε ηλικία 91 ετών, ο Ιάπωνας πρώην αξιωματικός του Αυτοκρατορικού Στρατού Χιρόο Ονόδα, μία από τις τελευταίες εμβληματικές μορφές «holdout» του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, καθώς συνέχισε να ζει και να δρα ως αντάρτης στο νησί Λουμπάνγκ στις Φιλιππίνες μέχρι το 1974, όταν παραδόθηκε αφού έλαβε επίσημη διαταγή απαλλαγής καθηκόντων από τον πρώην διοικητή του.

2023: Πραγματοποιείται στην Αθήνα η κηδεία του Κωνσταντίνου Β’, του τελευταίου βασιλιά των Ελλήνων. Η τελετή στη Μητρόπολη Αθηνών και η ταφή στο Τατόι προσέλκυσαν το ενδιαφέρον διεθνών βασιλικών οίκων και πλήθους κόσμου.

Γεννήσεις

Θάνατοι

Εορτολόγιο

Δανάη