Σαν σήμερα 10 Ιανουαρίου: Ο Καίσαρας διαβαίνει το Ρουβίκωνα – Όταν «ο κύβος ερρίφθη»

Στις 10 Ιανουαρίου 49 π.Χ., η διάβαση του ποταμού Ρουβίκωνα από τον Ιούλιο Καίσαρα ενώ απαγορευόταν να εισέλθει με στρατό στην Ιταλία, σηματοδοτεί την έναρξη του Εμφυλίου Πολέμου, με συνέπειες που θα ανατρέψουν τη Ρωμαϊκή Δημοκρατία. Τη στιγμή εκείνη του αποδίδεται και η φράση «ο κύβος ερρίθφη», που χρησιμοποιείται μέχρι σήμερα για το μη αναστρέψιμο μιας πράξης.

Το σύνορο που δεν έπρεπε να περάσει

Ο Ρουβίκωνας δεν ήταν οχυρό, ούτε «τείχος». Ήταν ένα πρακτικό νομικό όριο ανάμεσα στην Ιταλία και την περιοχή διοίκησης του Καίσαρα στη Γαλατία της Ιταλίας (την Κισαλπινή Γαλατία). Εκεί τελείωνε το imperium του, δηλαδή η εξουσία να διοικεί και να πολεμά με στρατό, και άρχιζε ο χώρος όπου, θεωρητικά, κυβερνούσαν οι πολιτικοί θεσμοί χωρίς τη σκιά των λεγεώνων. Η άγραφη αρχή ήταν ξεκάθαρη: στρατηγός που φέρνει στρατό στην Ιταλία χωρίς εντολή της Συγκλήτου αντιμετωπίζεται ως στασιαστής. Στη ρωμαϊκή πραγματικότητα, ένας στρατός δεν ήταν «εργαλείο του κράτους» με σύγχρονη έννοια. Ήταν προσωπική πίστη, επιρροή, δύναμη που δημιουργεί τετελεσμένα.

Πώς έφτασε η Ρώμη στο χείλος

Η διάβαση δεν ήταν κεραυνός εν αιθρία. Τα τελευταία χρόνια της Δημοκρατίας χαρακτηρίζονται από πολιτική πόλωση, ανταγωνισμό φατριών και ένα σύστημα που δυσκολευόταν να διαχειριστεί μια μεσογειακή υπερδύναμη. Ο Καίσαρας επιστρέφει από τις εκστρατείες στη Γαλατία με τεράστιο κύρος, έμπειρο στρατό και πολιτικό δίκτυο. Απέναντί του σκληραίνει ένα μέτωπο μέσα στη Σύγκλητο που απαιτεί να παραιτηθεί, να αποστρατεύσει και να εμφανιστεί στη Ρώμη χωρίς τη θεσμική προστασία της εξουσίας του. Για τον ίδιο, αυτό σήμαινε κίνδυνο δίωξης και πολιτικής εξόντωσης. Για τους αντιπάλους του, σήμαινε άμυνα απέναντι σε έναν άνθρωπο που έμοιαζε ικανός να επιβάλει τη βούλησή του με τα όπλα.

Το «ο κύβος ερρίφθη» που επέζησε μέχρι σήμερα

Οι αρχαίοι συγγραφείς παρουσιάζουν τη στιγμή σαν κατώφλι. Ο Σουητώνιος αποδίδει στον Καίσαρα τη λατινική φράση «Iacta alea est», που αποδίδεται στα Ελληνικά ως «ο κύβος ερρίφθη».

Η δύναμη της φράσης είναι η εικόνα της μη αναστρέψιμης πράξης. Το ζάρι ρίχνεται και το αποτέλεσμα θα φανεί, όμως η κίνηση δεν παίρνεται πίσω. Στην πολιτική γλώσσα, ο Ρουβίκωνας γίνεται σύμβολο της απόφασης που μετατρέπει την ένταση σε τετελεσμένο. Ενας μικρός ποταμός, μια μεγάλη ρήξη, και μια Δημοκρατία που, από εκεί και πέρα, δεν θα ξαναγίνει ποτέ όπως πριν.

Από μια διάβαση σε έναν εμφύλιο

Με το πέρασμα του Ρουβίκωνα ανοίγει ο δρόμος για τον ρωμαϊκό εμφύλιο. Η αντιπαράθεση με τον Πομπήιο και τους συμμάχους του στη Σύγκλητο δεν ήταν απλώς προσωπική βεντέτα. Ήταν σύγκρουση για το ποιος ορίζει τους κανόνες, όταν οι κανόνες δεν αρκούν για να συγκρατήσουν τον φόβο, τη φιλοδοξία και τις στρατιωτικές πραγματικότητες μιας αυτοκρατορικής κλίμακας. Τα χρόνια που ακολουθούν, ο πόλεμος και οι πολιτικές ανατροπές φθείρουν ανεπανόρθωτα τη Δημοκρατία, ώσπου να αναδυθεί μια νέα, πιο συγκεντρωτική μορφή εξουσίας.

Τα σημαντικότερα γεγονότα της ημέρας στην Ελλάδα και τον κόσμο

403 π.Χ.: Ο Θρασύβουλος, ένας από τους δημοκρατικούς που είχαν εξοριστεί μετά την επιβολή των Τριάκοντα Τυράννων, επιστρέφει στην Αττική με περίπου 70 άνδρες και καταλαμβάνει το οχυρό της Φυλής, σε σημείο-κλειδί που ελέγχει το πέρασμα Αττικής και Βοιωτίας. Από εκεί ξεκινά η «εκστρατεία της Φυλής», που οδηγεί σε κλιμάκωση της αντίστασης και σε διαδοχικές συγκρούσεις, με πιο γνωστή τη μάχη στη Μουνιχία στον Πειραιά, όπου οι δυνάμεις των ολιγαρχικών υπό τον Κριτία ηττώνται και το καθεστώς αποσταθεροποιείται. Η εξέλιξη αυτή ανοίγει τον δρόμο για τις διαπραγματεύσεις και την τελική αποκατάσταση της αθηναϊκής δημοκρατίας μέσα στο 403 π.Χ.

49 π.Χ.: Ο Ρωμαίος Ιούλιος Καίσαρας διαβαίνει τον Ρουβίκωνα, το όριο ανάμεσα στην επαρχία που διοικούσε και την ίδια την Ιταλία, παραβιάζοντας την άτυπη αλλά κρίσιμη αρχή ότι κανένας στρατηγός δεν φέρνει στρατό στο ιταλικό έδαφος χωρίς έγκριση της Συγκλήτου. Η κίνηση θεωρείται σημείο χωρίς επιστροφή στη σύγκρουσή του με τον Πομπήιο και τους συμμάχους του στη Σύγκλητο, και λειτουργεί ως αφετηρία του ρωμαϊκού εμφυλίου πολέμου, που θα οδηγήσει στην κατάρρευση της Ρωμαϊκής Δημοκρατίας και στην άνοδο του Καίσαρα ως κυρίαρχης πολιτικής μορφής. Η φράση που συνδέεται παραδοσιακά με τη στιγμή αποδίδεται στις πηγές ως λατινικό «Iacta alea est» ή ως ελληνικό «ἀνερρίφθω κύβος», απ’ όπου καθιερώθηκε μεταγενέστερα και το «ο κύβος ερρίφθη».

1861: Η Φλόριντα αποσχίζεται από την Ένωση, σε μια εξέλιξη που οδηγεί στον Αμερικανικό Εμφύλιο.

1863: Ανοίγει στο Λονδίνο η Metropolitan Railway, ο πρώτος υπόγειος σιδηρόδρομος του κόσμου, στη διαδρομή Paddington (Bishop’s Road)–Farringdon Street.

1870: Ιδρύεται η Standard Oil από τον Τζον Ντ. Ροκφέλερ, εξέλιξη-σταθμός για την πετρελαϊκή βιομηχανία στις ΗΠΑ.

1917: Οι σουφραζέτες της National Woman’s Party, γνωστές ως «Silent Sentinels», ξεκινούν να στέκονται καθημερινά έξω από τον Λευκό Οίκο με πανό, απαιτώντας από τον πρόεδρο Γούντροου Γουίλσον να στηρίξει συνταγματική κατοχύρωση της ψήφου των γυναικών. Οι σιωπηλές πικετοφορίες, μέσα στο φορτισμένο κλίμα του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, οδηγούν αργότερα σε συλλήψεις και φυλακίσεις, εξέλιξη που εντείνει τη δημόσια πίεση υπέρ της 19ης Τροπολογίας.

1920: Η Κοινωνία των Εθνών τίθεται επίσημα σε λειτουργία, καθώς τίθεται σε ισχύ το σχετικό Σύμφωνο.

1929: Ο Βέλγος σκιτσογράφος, Ζορζ Ρεμί, γνωστότερος ως Ερζέ, δημιουργεί τον χάρτινο ήρωα Τεντέν.

1943: Σοβιετική αντεπίθεση στο μέτωπο του Στάλινγκραντ, κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.

1962: Μια τεράστια κατάρρευση πάγου και βράχων από το Nevado Huascarán στην οροσειρά Cordillera Blanca μετατρέπεται σε ταχύτατη χιονοστιβάδα και λασποροή που κατεβαίνει την κοιλάδα του Río Santa και σαρώνει τη Ρανραΐρκα και γειτονικούς οικισμούς μέσα σε λίγα λεπτά. Η καταστροφή θάβει σπίτια και καλλιέργειες κάτω από παχύ στρώμα λάσπης, πάγου και ογκόλιθων, ενώ οι εκτιμήσεις για τους νεκρούς διαφέρουν σημαντικά, από περίπου 3.000 έως και γύρω στους 4.000, λόγω της δυσκολίας καταγραφής στην περιοχή.

1965: Ο 24χρονος Νίκος Γιούτσος, που έχει μεταγραφεί από την ουγγρική Τσέπελ στον Ολυμπιακό, κάνει το ντεμπούτο του στον αγώνα εναντίον του Παναθηναϊκού. Με τους «ερυθρόλευκους» θα αναδειχθεί σε έναν από τους κορυφαίους Έλληνες ποδοσφαιριστές όλων των εποχών και το σύνθημα «Έμπαινε Γιούτσο» θα γίνει σλόγκαν.

1969: Ο υπουργός Δημόσιας Τάξης ανακοινώνει την πρόσληψη γυναικών για πρώτη φορά στην ελληνική αστυνομία.

1983: Ανακοινώνεται υποτίμηση της δραχμής κατά 15,5% έναντι των νομισμάτων των δυτικών χωρών και τίθενται φραγμοί στις εισαγωγές για να αποτραπεί η κατάρρευση της οικονομίας, σύμφωνα με το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας.

1984: Οι ΗΠΑ αναγνωρίζουν επίσημα την Αγία Έδρα και αποκαθιστούν τις διπλωματικές τους σχέσεις με το Βατικανό, μετά από 117 χρόνια.

1989: Πυροβολείται εξ επαφής στα πόδια ο εισαγγελέας, Κωνσταντίνος Aνδρουλιδάκης, ο οποίος θα πεθάνει λίγες ημέρες αργότερα στον Ευαγγελισμό. Την ευθύνη για την επίθεση αναλαμβάνει η 17 Νοέμβρη.

1991: Μεγάλη πυρκαγιά στο πολυκατάστημα «Κάπα Μαρούσης» στην Πανεπιστημίου προκαλεί τον θάνατο τεσσάρων ανθρώπων. Σύμφωνα με μαρτυρίες η φωτιά ξεσπά από μια βομβίδα που εκτοξεύει άνδρας των ΜΑΤ, κατά τη διάρκεια διαδήλωσης για το θάνατο του εκπαιδευτικού Νίκου Τεμπονέρα στην Πάτρα.

2015: Η ισλαμιστική οργάνωση Μπόκο Χαράμ εξαπολύει πολυήμερη επίθεση στην Μπάγκα και στη γειτονική Δόρον Μπάγκα, στη βορειοανατολική Νιγηρία (πολιτεία Μπόρνο, στις όχθες της λίμνης Τσαντ), καταλαμβάνοντας και στρατιωτικές εγκαταστάσεις και αφήνοντας πίσω της εκτεταμένες πυρπολήσεις οικισμών. Ο απολογισμός των νεκρών δεν κατέστη δυνατό να εξακριβωθεί ανεξάρτητα, με εκτιμήσεις που κυμαίνονται από εκατοντάδες έως και περίπου 2.000, ενώ η Κυβέρνηση της Νιγηρίας είχε μιλήσει για πολύ χαμηλότερο αριθμό. Η Διεθνής Αμνηστία, με ανάλυση δορυφορικών εικόνων, κατέγραψε πάνω από 3.700 κτίσματα κατεστραμμένα ή σοβαρά κατεστραμμένα στην περιοχή, δείχνοντας το εύρος της καταστροφής.

Γεννήσεις

Θάνατοι

Εορτολόγιο

Θεοσέβια